• 61

Ante Pavelić je u zločinačkoj mašineriji imao 13 Srba, koji su bili "veće ustaše od ustaša" (IMENA)

Od ukupno 93 generala, u Pavelićevoj ustaškoj službi bilo je čak 13 srpskih oficira. Gotovo svi su bili na važnim položajima, neki su dobili najviša državna odlikovanja za zasluge, a većina je nakon rata prošla bolje od najviših hrvatskih funkcionera. Ko su oni bili i za čije propagandne svrhe su služili?

  • 61

Ustaška NDH osnovana je 11. aprila 1941. godine, a u januaru 1942. poglavnik Ante Pavelić izdao je naređenje da se ustanovi parlament nove države - Hrvatski državni sabor. Njegovi članovi nisu bili birani jer su sve stranke bile ukinute, već ih je postavljao Pavelić lično. Predsedništvo je imalo pet članova, a jedan od njih bio je Srbin - dr Savo Besarović, predratni advokat, kolega sa studija i lični Pavelićev prijatelj. Sredinom rata Besarović je postao ministar u NDH. On je bio samo jedan od Srba koji su imali istaknutu ulogu u ustaškoj državi - od ukupno 93 generala u NDH, 13 je bilo Srba, i to na vrlo istaknutim položajima.

Naime, dosta austrougarskih visokih oficira Srba, Hrvata i Slovenaca prihvatilo je pogodnosti koje im je ponudila vojska Kraljevine SHS. Iako su poraženi u završenom ratu, našli su se na pobedničkoj strani, i to sa višim činovima: komandant ratnog vazduhoplovstva Austrougarske, general Milan Uzelac, Rudolf Majster, admirali Metod Koh, Dragutin Prica… Iz te grupe su pomenuta trinaestorica Srba koji su se stavili u službu Pavelićeve Nezavisne Države Hrvatske i u njoj imali čin generala.

SAVO BESAROVIĆ - "UMIREM KAO HRVAT, ŽIVEO PAVELIĆ, ŽIVELI HRVATI"

Rođen 1889. u staroj srpskoj sarajevskoj porodici, bio je predodređen za visok položaj u društvu. Diplomu pravnika i doktorat stekao je na Univerzitetu u Zagrebu, a zatim je otvorio advokatsku kancelariju u Sarajevu i ubrzo nakon toga izabran za poslanika vladajuće Jugoslovenske radikalne zajednice Milana Stojadinovića. Sticajem okolnosti, upravo je dr Besaroviću u aprilu 1941. osoblje Vojnog muzeja iz Beograda predalo na čuvanje dragocene predmete kojima se kasnije izgubio svaki trag. Već na drugom zasedanju Hrvatskog državnog sabora položio je zakletvu Paveliću.

Posle rata osuđen je na smrt, a pre izvršenja smrtne kazne uzviknuo je: "Imao sam čast da sam bio ministar u Vladi NDH. Umirem kao Hrvat za svoju domovinu Hrvatsku. Živio dr Ante Pavelić! Živio hrvatski narod!”

MILAN (EMIL) UZELAC - GLAVNI ČOVEK ZA FORMIRANJE NDH AVIJACIJE

Srbin rođen u Mađarskoj Milan (Emil) Uzelac (1867-1953), zahvaljujući isticanju u službi, u činu potpukovnika 1912. godine bio je postavljen za prvog komandanta austrougarskog ratnog vazduhoplovstva. Za vreme njegovog komandovanja, uoči i tokom Prvog svetskog rata, austrougarsko vazduhoplovstvo je naraslo u ozbiljan i samostalan rod vojske. Njegove eskadrile ratovale su na istočnom (ruskom), italijanskom i balkanskom frontu. Posle rata nastanio se u Petrinji, u Hrvatskoj, i tu sačekao da mu Ministarstvo vojske i mornarice Kraljevine SHS poveri reorganizaciju vojnog vazduhoplovstva.

Milan Uzelac

Milan Uzelac; Foto: Arhivska fotografija

U penziju je otišao 1923, ali je ostao u jugoslovenskoj avio-industriji kao akcionar i član upravnog odbora fabrike aviona “Ikarus”.

Odmah po formiranju Nezavisne Države Hrvatske, u aprilu 1941. godine, prihvatio je ponudu ustaškog režima da u činu počasnog generala pomogne formiranju i organizovanju vazduhoplovstva NDH. Ustašama je bilo potrebno da imaju jednog uglednog Srbina sa tako visokim činom i to je korišćeno u propagandne svrhe. Otišao je iz aktivne službe u novembru iste godine, ali je ostao uz Pavelića do kraja.

Partizani su ga uhapsili 1945, ali je u zatvoru proveo samo dve godine. Nastavio je da prima penziju od novih vlasti do smrti, 1953. godine u Petrinji.

MIHAJLO LUKIĆ - DOBIO TITULU VITEZA ZBOG ZASLUGA USTAŠTVU

Mihajlo Lukić (1866-1961), rođen u hrvatskoj Podravini, bio je sin profesora muzike. Završio je vojne škole u Austrougarskoj i u njenoj vojsci učestvovao u Prvom svetskom ratu, ali je njegova karijera meteorski uspon doživela tek u vojsci Kraljevine Jugoslavije, u koju je ušao kao pukovnik. Tridesetih godina upućen je u Francusku na usavršavanje, a potom je držao katedru strategije na Vojnoj akademiji u Beogradu. Pred sam Drugi svetski rat unapređen je u generala i postavljen za komandanta jedinica koje su imale zadatak da spreče upad nemačkih snaga preko Slovenije. Pre prve bitke predao im se, a u vojsku NDH stupio je već u aprilu 1941.

Hrvatske vojne enciklopedije danas beleže da je "velikim ratnim operacijama zapovedao od kraja 1941. do aprila 1943. kao zapovednik 3. domobranskog zbora u Sarajevu. U tom je razdoblju bio u središtu najtežih bitaka u Bosni i Hercegovini te je vrlo često sarađivao s Crnom legijom Jure Francetića”. Između ostalog, komandovao je domobranima u bitkama na Neretvi i Sutjesci, u savezu sa ustašama.

"Zbog velikih zasluga za izgradnju oružanih snaga NDH" dobio je titulu viteza i, između ostalog, odlikovan je "Hrvatskim trolistom 1. stepena s hrastovim grančicama". To  odlikovanje dobili su samo Slavko Kvaternik, Jure Francetić, Rafael Boban i on.

Alojzije Stepinac i Ante Pavelić

Alojzije Stepinac i Ante Pavelić. Foto: Arhiva

Kvaternik je bio ađutant Svetozara Borojevića, a potom najbliži Pavelićev saradnik, maršal NDH i ministar vojni. Druga dvojica ustaše opevani su u stihovima: "Evo zore, evo dana, evo Jure i Bobana/Evo zore, evo tića, evo Jure Francetića/Na vrh gore Romanije, ustaški se barjak vije (…)/Evo zore, evo dana, nema više partizana".

Mihajlo Lukić izjašnjavao se kao Hrvat pravoslavac i bio jedan od osnivača marionetske Hrvatske pravoslavne crkve. Posle rata osuđen je na deset godina zatvora. Odležao je pet, a onda je pomilovan. Umro je u Zagrebu, kao penzioner.

ĐURO GRUJIĆ - PAVELIĆEV PRVI ČOVEK OD POVERENJA, SA NJIM IŠAO I KOD HITLERA

Vitez je bio i general NDH Đuro Grujić (1887-1945), Srbin rođen u Sremskoj Mitrovici. Drugi svetski rat zatekao ga je na mestu komandanta pozadine u Generalštabu vojske Kraljevine Jugoslavije. U NDH je bio na dužnosti načelnika Generalštaba Hrvatskih oružanih snaga i osoba od najvećeg Pavelićevog poverenja, pa ga je čak pratio u posetu Hitleru u septembru 1944. godine. Iako je u proleće 1945. ishod rata bio poznat, Grujić je zagovarao nastavak borbi. Pred partizanima je ipak pobegao u Austriju, ali su ga Britanci izručili partizanskim vlastima. Vojni sud u Beogradu osudio ga je na smrt. Na suđenju je izjavio: "Veliki broj Srba pravoslavaca je bio visoko pozicioniran u Hrvatskoj vojsci, a veliki broj civila, pravoslavaca i Srba svoju su obavezu prema državi odrađivali na druge načine". Streljan je u jesen 1945. godine, jedini od svih Srba Pavelićevih generala.

ĐURO DRAGIČEVIĆ - KOMANDANT USTAŠKE ARTILJERIJE

Đuro Dragičević (1890-1980), rodom iz Kalesije u Bosni, u austrougarskoj vojsci stigao je, iako mlad, do čina kapetana. Za pokazanu hrabrost u Prvom svetskom ratu odlikovan je Krstom viteškog reda Marije Terezije, ordenom koji je ukupno dobilo samo 115 oficira. Vojnu službu nastavio je u Kraljevini SHS, a 6. aprila 1941. godine bio je pukovnik, pomoćnik zapovednika protivvazdušne odbrane jugoslovenske vojske. Odmah je prihvatio Pavelićev poziv i u NDH od 1941. godine bio je komandant artiljerije, a pred kraj rata prešao je u Berlin, da bude veza sa nemačkom vojskom. Rusi su ga zarobili, pa je dve godine proveo u logorima u Nemačkoj i još sedam u SSSR. Od 1954. živeo je u Austriji i tu je umro i sahranjen.

FEDOR DRAGOJLOV, VITEZ, KOMANDANT ZLOČINA NAD SRBIMA

Zbog velikih zasluga za izgradnju oružanih snaga NDH, titulu viteza dobio je i pravoslavni Srbin Fedor Dragojlov (1881-1961). Njegov ratni put razlikovao se od drugih oficira pomenutih u ovom tekstu utoliko što posle Prvog svetskog rata, u kojem je imao čin generalštabnog potpukovnika, nije prešao u jugoslovensku vojsku. Vratio se u rodno Pančevo i do 1941. bio direktor pivare, a onda se preselio u Zagreb, tada glavni grad NDH, i postao načelnik jednog odseka u Generalštabu. Sledeće godine postao je general, a 1943. već je bio načelnik Generalštaba vojske NDH. Rukovodio je pojedinim operacijama u Bosni u kojima su počinjeni zločini nad Srbima. Po završetku rata Britanci su 1945. odbili da ga izruče Jugoslaviji iako je imao status ratnog zločinca, pa se preko Italije odselio u Argentinu. Sve do smrti vodio je ustašku propagandu protiv socijalističke Jugoslavije.

Ante Pavelić

Ante Pavelić posle sastanka sa nacističkim generalima; Foto: Wikipedia/Henkel

MILAN DESOVIĆ, VLASNIK NEMAČKOG GVOZDENOG KRSTA

Domobranski general Milan Desović (1895-1960) rođen je u Pljevljima. Bio je oficir u Vojsci Kraljevine Jugoslavije, a u NDH je od jeseni 1941. do leta 1942. zapovedao delom hrvatske divizije koja se borila na Istočnom frontu, za šta je dobio nemački Gvozdeni krst. Posle toga bio je zapovednik u Petrinji, a potom vojni izaslanik NDH u Berlinu i Bratislavi. Na kraju rata zarobili su ga Amerikanci i 1946. predali našim vlastima. U Jugoslaviji je naredne godine bio osuđen na petnaestogodišnju robiju, ali je 1958. pušten na slobodu. Emigrirao je u Nemačku i umro u Minhenu 1968.

JOVAN ISKRIĆ, GENERAL NDH

Jovan Iskrić (1884-1963), rodom iz Banatskog Karlovca, učestvovao je u Prvom svetskom ratu kao austrougarski oficir u bitkama u Srbiji. Tu su mu naši vojnici prostrelili pluća, ali se po oporavku vratio u jedinicu. I on pripada ekskluzivnoj grupi od 115 oficira koji su odlikovani Krstom viteškog reda Marije Terezije. Posle rata bio je oficir u Kraljevini Jugoslaviji, a od 1941. u NDH. Čin generala dobio je 1944, a umro je u Zagrebu 1961, kao penzioner.

ZVONIMIR STRIMAKOVIĆ, ZAPOVEDNIK KONJICE

Zanimljivo je da su posle rata Srbi generali u NDH prošli bolje od ostalih hrvatskih visokih funkcionera i oficira te propale države. Jedini koji je, uz streljanog Đura Gruića, iskusio kaznu do kraja je Zvonimir Strimaković (1891-1974), Srbin rođen u Zagrebu. Oficir od karijere, u NDH je zapovedao jedinicama koje su se borile protiv partizana i, između ostalog, bio zapovednik celokupne konjice. Posle rata odrobijao je svih 20 godina kazne u Staroj Gradiški, uporno odbijajući da se pokaje. Umro je u Zagrebu u 83. godini.

LAVOSLAV MILIĆ, PRVI ČOVEK ZA LOGISTIKU

Lavoslav Milić (1890-1964) iz Karlovca čin generala imao je već u jugoslovenskoj vojsci. Bio je u intendantskoj službi jer zbog posledica ranjavanja u Prvom svetskom ratu nije bio za front. U NDH je odmah postao član Glavnog štaba domobrana zadužen za logistiku. Englezi su ga zarobili 1945. u Austriji i vratili partizanima. Osuđen je na 20 godina robije, ali je izdržao samo pet. Umro je u Zagrebu.

Alojzije Stepinac, Slavko Kvaternik, Rafaele Kasertano, Zigfrid Kaše, Ustaše, NDH, Nezavisna Država Hrvatska, Drugi svetski rat, Treći rajh, Fašistička Italija

Sleva nadesno: italijanski poslanik u Zagrebu Rafaele Kasertano, nemački poslanik Zigfrid Kaše, ustaški doglavnik Slavko Kvaternik, zagrebački nadbiskup Alojzije Stepinac, gradonačelnik Zagreba Verner, i drugi. Zagreb 1941. Foto: Znaci.net/Muzej revolucije naroda Jugoslavije

MIROSLAV OPAČIĆ, GENERAL KOJI JE ODMAH PRIHVATIO SLUŽBU NDH

Miroslav Opačić (1881-?) iz seljačke porodice sa Korduna, bio je austrougarski i jugoslovenski oficir. Drugi svetski rat dočekao je kao general i odmah se stavio u službu NDH. Bio je nadzornik tehničkih trupa Kopnene vojske. O njegovoj posleratnoj sudbini ništa se ne zna, osim da je prešao u katoličanstvo.

JOVAN PRIBIĆ

Jovan Pribić (1885-?) imao je čin generala u jugoslovenskoj vojsci, a u službu u NDH stupio je 1941. Uz njegovo ime u enciklopedijskoj odrednici „Spisak generala i admirala Vojske Kraljevine Jugoslavije” stoji: „Odveden u zarobljeništvo 1943. godine, posle rata nije nastavio službu”. Ostali podaci nisu poznati.

MILOŠ OŽEGOVIĆ

Trinaesto ime na spisku Srba generala u NDH je Miloš Ožegović. Podaci o njemu još su oskudniji. U napred pomenutom "Spisku generala…" stoji samo: "Miloš Ožegović (1886-1944), pešadijski brigadni general. Penzionisan 1942. godine".

VIDEO: Kako je "Oluja" promenila Knin?

(Telegraf.rs/Ekspres.net)

Komentari

  • REDAKCIJO

    Dnevno.hr NDH je imala 132 generala, a čak 28 su bili Židovi

  • ivo

    U Hrvatskoj nisu svi katolici hrvati a ni svi pravoslavni srbi ,

  • Vera

    Znači opet potvrda da su sva zla ovoga sveta radili Srbi pa i ona u NDH?

Preporuka sa Weba

Najnovije vesti

Dozvoljavam da mi Telegraf.rs šalje obaveštenja o najnovijim vestima