Zaboravljeno čudo od drveta: Misterija kragujevačke dvorane u kojoj je prenoćila olimpijska baklja

Na prostoru nekadašnje Stare radničke kolonije u Kragujevcu i danas stoji zgrada koja je nekada bila mnogo više od običnog mesta za vežbanje. Sokolana je decenijama predstavljala samo središte sportskog, kulturnog i društvenog života jednog od najznačajnijih radničkih naselja u gradu. Njeni drveni zidovi pamte gimnastičke vežbe, takmičenja, svečane akademije i radnička okupljanja, ali i trenutak koji je Kragujevac upisao u istoriju svetskog sporta — 1936. godine upravo je ovde prenoćila olimpijska baklja na svom prvom istorijskom putu ka Berlinu.

Danas je slika u Starijoj koloniji potpuno drugačija. Zgrada koja je gotovo čitav vek bila srce ovog kraja nalazi se u izuzetno lošem stanju i trenutno nije u upotrebi. Iako je pokrenut proces njene obnove, put do novog života Sokolane pokazao se kao dug i neizvestan.

Preporučujemo

Od sokolskog duha do drvenog arhitektonskog bisera

Priča o Sokolani neodvojiva je od razvoja sokolskog pokreta koji je krajem XIX i početkom XX veka širio ideje zdravlja, discipline i zajedništva. Nakon što je u Kragujevcu 1894. osnovano Gimnastičko-viteško društvo „Dušan Silni“, a potom i Kragujevačko društvo za gimnastiku 1905, ujedinjenjem ova dva pokreta 1910. godine grad postaje sedište Sokolske župe. Kragujevački „sokoli“ ubrzo su stekli međunarodni ugled, što je krunisano osvajanjem prve nagrade na Svesokolskom sletu u Pragu 1913. godine.

Razvoj Stare radničke kolonije dvadesetih godina prošlog veka, pod vođstvom generala Živojina Terzibašića, doneo je i potrebu za društvenim domom radnika Vojnotehničkog zavoda. Tako je 1929. godine podignuta Sokolana, objekat jedinstven u celom regionu. Građena gotovo u potpunosti od drveta dopremljenog iz inostranstva, zgrada je obuhvatala veliku gimnastičku salu, pomoćne prostorije i sprat sa bibliotekom i prostornim salonom za svečanosti, postavši ključni nosilac društvenog života naselja.

Noć kada je svetla olimpijska baklja

Pored svakodnevnih sportskih i kulturnih dešavanja, Sokolana je 1936. godine postala deo globalne sportske istorije. Prilikom prve organizovane štafete sa olimpijskim plamenom od Olimpije do Berlina, zalaganjem profesora Josifa Prohaske, baklja je skrenula sa predviđene trase i stigla u Kragujevac.

Te večeri plamen je prenoćio upravo u Sokolani. Prema istorijskim zapisima, to je bilo jedino mesto na celoj ruti gde je olimpijska baklja prenoćila van zvanično planirane trase, ostavivši neizbrisiv trag u tradiciji ovog radničkog doma i samog grada.

Decenije propadanja i borba za obnovu

Nakon Drugog svetskog rata objekat je menjao namene od Prve tehničke škole do prostorija mesne zajednice i ogranka gradske biblioteke. Međutim, bez temeljnog održavanja, drvena konstrukcija je tokom decenija znatno popustila. Krajem 2024. godine građevinska inspekcija je zbog bezbednosnih rizika zabranila korišćenje objekta i stavila katanac na njegove dveri.

Nadu u spas donela je 2025. godina, kada su odobrena početna sredstva za rekonstrukciju kroz projekat „Gradovi u fokusu“ uz podršku grada Kragujevca.

Plan je predvideo temeljnu sanaciju terena, očuvanje autentičnih drvenih elemenata i transformaciju Sokolane u muzej radničkog i industrijskog nasleđa. Ipak, proces obnove teče sporo, pa zgrada i dalje čeka konačni završetak radova koji bi joj vratio stari sjaj i otvorio vrata novim generacijama.

(Telegraf.rs)