Ispod njiva kod Paraćina krije se naselje starije od 7.000 godina! Evo gde su skrivene tajne i iz neolita

Na svega nekoliko kilometara od Paraćina i zapravo nadomak auto-puta, nalazi se mesto koje na prvi pogled ne otkriva koliko je njegova priča protkana prošlošću, odnosno koliko daleko seže.

Naime, na lokalitetu Slatina-Turska česma, u selu Drenovac, arheolozi već decenijama istražuju ostatke jednog od značajnih neolitskih naselja u centralnoj Srbiji jer ispod današnjeg pejzaža nalaze se slojevi koji svedoče o ljudskom životu starom više od 7.000 godina.

Preporučujemo

Lokalitet je poznat od 1966. godine, dok su prva veća iskopavanja obavljena krajem šezdesetih i početkom sedamdesetih godina, a nova istraživanja pokrenuo je Arheološki institut u Beogradu 2004. godine i ona se nastavljaju kroz višedecenijski istraživački projekat.

Dva velika neolitska sloja, ali između njih praznina

Jedna od najzanimljivijih stvari kod Drenovca jeste to što lokalitet nije pripadao samo jednoj zajednici.

Arheološka istraživanja pokazala su tragove starčevačke kulture, koja se na lokalitetu datuje približno od 6100. do 5900. godine pre nove ere, kao i kasnije vinčanske kulture, čije je prisustvo datovano približno od 5300. do 4700/4500. godine pre nove ere. Između ta dva perioda postojala je pauza od oko 700 godina.

Upravo ovaj podatak je važan jer pokazuje zašto nije dobro Drenovac opisivati kao jednostavno naselje koje je neprekidno trajalo hiljadama godina. Dakle, ljudi su ovde živeli u različitim periodima, ali između glavnih faza naseljavanja postojala je značajna praznina.

Arheološki institut upravo navodi da savremena istraživanja Drenovca treba da pomognu u razumevanju odnosa nosilaca starčevačke i vinčanske kulture, kao i razloga zbog kojih su vinčanska naselja u srednjem Pomoravlju napuštana sredinom V milenijuma pre nove ere.

Kuće koje su sačuvale nešto veoma neobično

Drenovac je posebno vredan zbog očuvanosti svojih stambenih objekata.

Istraživanja su otkrila ostatke neolitskih kuća, a u pojedinim slučajevima očuvani su čak i obrušeni podovi gornjeg nivoa objekata. To je istraživačima omogućilo da proučavaju organizaciju prostora i svakodnevni život ljudi koji su ovde živeli pre više hiljada godina.

Jedan stručni rad posvećen unutrašnjosti neolitskih kuća u Drenovcu navodi da su detaljno istražene dve kuće u celini, što je omogućilo analizu njihove unutrašnje organizacije, instalacija i pokretnih nalaza. Jedan od važnih rezultata bilo je prepoznavanje dvospratnih struktura.

Dakle, kada se govori o Drenovcu, nije reč samo o "nekoliko komada keramike pronađenih u zemlji" već arheolozi ovde mogu da proučavaju prostor u kojem su ljudi živeli, način na koji su organizovali kuću i gde su se nalazili pojedini elementi domaćinstva.

Zemlja skriva slojeve visoke i do 6,5 metara

Lokalitet je višeslojan i duboko stratifikovan. Arheološki institut navodi da su na Drenovcu dokumentovani kulturni slojevi debljine do 6,5 metara, sa tragovima života od neolita preko ranog gvozdenog doba, rimskog i srednjovekovnog perioda.

To znači da priča o Drenovcu nije završena sa neolitskim stanovnicima.

Ispod i iznad njihovih tragova ostajali su novi slojevi, nastajali tokom različitih epoha, pa je lokalitet svojevrsna vremenska kapsula u kojoj se prošlost može čitati sloj po sloj.

Još jedno važno arheološko iznenađenje

Drenovac je zanimljiv i zbog toga što su nova istraživanja pomogla da se preciznije razume odnos između različitih faza naseljavanja.

U jednoj od istraženih sondi, kulturni sloj dosezao je do približno šest metara dubine. U njemu je pronađena struktura koja je protumačena kao stambeni objekat, a nalazi iz najdubljeg sloja ukazali su na rani neolit i starčevačku kulturnu grupu. Istraživanje je pokazalo i da je taj objekat bio napušten pre poplave, nakon čega je određeni period prostor ostao bez stambene strukture.

Takvi nalazi su važni upravo zato što arheolozima omogućavaju da rekonstruišu kako se naselje menjalo kroz vreme, a ne samo da odrede starost pojedinačnih predmeta.

Šta su ljudi ovde radili?

Nalazi iz Drenovca pružaju sliku zajednica koje su se bavile različitim aktivnostima karakterističnim za neolitski način života.

Naime, pronađene su keramičke posude, kamene alatke, figurine i drugi predmeti, a istraživanje prostora i kuća omogućava proučavanje svakodnevnih aktivnosti i organizacije domaćinstva.

Važno je, međutim, ne pretvarati svaki pronađeni predmet u priču o njegovoj tačnoj nameni ako za to nema dovoljno dokaza. Upravo zato savremena arheologija mnogo pažnje posvećuje kontekstu nalaza, odnosno mestu na kojem je predmet pronađen, njegovom odnosu prema drugim predmetima i sloju kojem pripada.

Drenovac danas

Lokalitet se prostire na velikoj površini, a kroz njegovo središte danas prolazi auto-put E-75. Stručna literatura navodi da površina lokaliteta prelazi 40 hektara, zbog čega Drenovac spada među najveća vinčanska naselja u Srbiji.

Na delu lokaliteta podignuta je zaštitna konstrukcija iznad istraženih neolitskih objekata, a razvijani su i projekti usmereni na konzervaciju, restauraciju i prezentaciju neolitske arhitekture. Arheološki institut trenutno navodi upravo projekat "Conservation, restoration and presentation of Neolithic architecture in Drenovac" među projektima vezanim za lokalitet.

I možda je upravo zbog toga Drenovac jedan od zanimljivijih primera za priču o mestima koja izgledaju kao da ih je vreme zaboravilo jer ovde prošlost nije nestala, ona je samo ostala ispod zemlje, a svaki novi sloj koji arheolozi otvore može da promeni sliku o tome kako su ljudi živeli u centralnoj Srbiji pre više od sedam milenijuma.

(Telegraf.rs)