Ispod današnjeg Miroča krije se neistražena misterija! Tvrđava sa 18 kula, čije razmere tek otkrivaju

Na planini Miroč, na prostoru današnjeg istoimenog sela, vekovima je postojalo nešto što se na prvi pogled danas teško može prepoznati jer je ispod zemlje i rastinja. Naime, tu se nalaze ostaci rimskog utvrđenja Gerulata, zajedno sa tragovima civilnog naselja koje je bilo povezano sa važnim rimskim putem.

Gerulata je pripadala sistemu rimskih utvrđenja koji je štitio komunikaciju između doline Porečke reke i Taliate kod današnjeg Donjeg Milanovca sa jedne i Egete kod Brze Palanke sa druge strane. Prema podacima Arheološkog instituta u Beogradu, put preko Miroča predstavljao je važnu vezu kroz planinu.

Preporučujemo

Utvrđenje koje se dugo samo naslućivalo

Gerulata nije nepoznata arheolozima. O njenim ostacima još je u 19. veku pisao Feliks Kanic, koji je na Miroču zabeležio rimski kastel i ostatke civilnog naselja. Ipak, ono što je posebno zanimljivo jeste da su prva sistematska arheološka iskopavanja počela tek 2021. godine.

Pre toga su istraživači koristili metode koje ne zahtevaju klasično kopanje. Geofizička prospekcija sprovedena je još 2010. godine, a nova snimanja 2021. godine potvrdila su postojanje bedema i objekata unutar utvrđenja i tako je postepeno počela da se pojavljuje slika rimskog vojnog kompleksa koji je vekovima bio gotovo nevidljiv.

Čitavo utvrđenje veće nego što bi se danas moglo naslutiti

Rezultati najnovijih istraživanja daju mnogo jasniju predstavu o Gerulati jer prema onim predstavljenim 2026. godine, utvrđenje je široko oko 157 metara u pravcu istok-zapad i 143 metra u pravcu sever-jug, a registrovano je čak 18 kula, od toga četrnaest pravougaonih ili kvadratnih i četiri ugaone trapezoidne osnove.

Na severnom bedemu istraživači su pronašli i uži unutrašnji zid, koji je imao funkciju potpore konstrukciji bedema i staze za stražu, a posebno je zanimljivo što se veliki deo ostataka i dalje nalazi ispod zemlje. Zbog toga Gerulata danas ne ostavlja utisak monumentalne rimske tvrđave kakav imaju pojedini poznatiji lokaliteti u Srbiji.

Ali ono što se ne vidi na površini upravo je ono što arheolozi pokušavaju da rekonstruišu.

Jedna od stanica na rimskom putu

Gerulata nije bila izolovana tvrđava. Naprotiv, veruje se da je njena uloga bila povezana sa putem koji je prolazio preko Miroča i povezivao Taliatu i Egetu. Na čuvenoj Tabula Peutingeriana, rimskoj kartografskoj predstavi puteva, Gerulata je navedena kao jedna od stanica na toj komunikaciji.

To znači da je imala značaj mnogo veći od samog vojnog utvrđenja.

Uz kastel se nalazilo i civilno naselje, odnosno vicus, a istraživanja bi trebalo da pomognu da se utvrdi i njegov tačan obim, kao i položaj nekropole.

Šta je ostalo iza Rimljana?

Arheolozi su pronašli fragmente keramičkih i staklenih posuda, gvozdene predmete, bronzani novac i kameni projektil. Materijal koji je do sada pronađen okvirno pripada periodu od kraja 1. do četrdesetih godina 3. veka. Ipak, istraživači su zasad oprezni u zaključcima.

Do sada je potvrđena samo jedna građevinska faza, a na osnovu postojećih rezultata nije moguće precizno odrediti do kada je utvrđenje bilo u funkciji.

Upravo zato Gerulata predstavlja zanimljiv primer mesta čija se priča još uvek ne može ispričati kao potpuno završena istorija.

Rim ispod današnjeg Miroča

Najzanimljiviji deo cele priče možda je upravo kontrast između onoga što se danas vidi i onoga što je nekada postojalo jer su se na mestu današnjeg sela nalazili rimski vojni objekti, put i civilno naselje, dok su se ostaci utvrđenja kroz vekove postepeno izgubili u terenu.

Današnja istraživanja pokušavaju da tu sliku ponovo sastave i to ne samo iskopavanjem, već i geofizičkim metodama i laserskim skeniranjem terena. Gerulata je pritom deo projekta istraživanja rimskih utvrđenja Miroča u okviru pripreme za nominaciju lokaliteta za UNESCO svetsku baštinu.

I zato ovo nije priča o još jednoj rimskoj ruševini već o rimskom svetu koji je vekovima ostao gotovo sakriven u pejzažu Miroča, kao i o tome kako savremena arheologija tek sada ponovo otkriva njegove razmere.

(Telegraf.rs)