15

KRATKA ISTORIJA BEOGRADSKIH PIJACA: Gde je bila prva u gradu, a šta je danas na mestu Jovanove? (FOTO)

Počelo je tako što je beogradski vezir, odgovarajući na učestale žalbe seljaka iz okoline grada da im varoški Turci po niskim cenama otimaju robu pa je po visokim prodaju u varoši, napravio Veliku pijacu na mestu današnjeg Studentskog trga. Ostalo je, kako se kaže — istorija

Ulice starog Beograda u međuratnom periodu su bile jednako žive kao i danas. Foto: Wikimedia Commons/Jelica

Istorija beogradskih pijaca utkana je u istoriju Beograda, može se čak reći da je povest o njima — povest Beograda u malom.

Kada stanodavac ili prodavac stana, želi da ukaže zainteresovanoj mušteriji prednosti iznajmljivanja ili kupovine, on nikada ne propusti da ukaže na blizinu nekoj od velikih otvorenih tržnica, i obrnuto, kada neko iznajmni ili kupi stan, kada želi da se pohvali i da pokaže kako je mudar i snalažljiv ispao, koliko je dobro prošao, nikada ne propusti da sa prijateljima podeli tu informaciju.

Nekada je to bilo mnogo teže nego danas. Sve do 1824. godine, seljaci iz okoline svoje su proizvode bili prinuđeni da prodaju na prilazima gradu gde su ih Turci iz "kaštela" prinudno otkupljivali po vrlo niskim cenama a onda po visokim prodavali u varoši.

Nakon brojnih žalbi na tu praksu, pa čak i na nasilje osmanlijskih vojnika kada bi im se Srbi suprotstavili, došlo je intervencije samog kneza Miloša, pa je beogradski vezir na svoj divan u konaku tvrđave sazvao sve uglednije i viđenije varošane, što Turke što Srbe, a poradi savetovanja o tome "da se učini u Beogradu jedno pazarište ili Toržište" na koje će svako moći da iznese svoje proizvode.

Studentski Trg. Foto: Arhivska fotografija

Tada je u neposrednoj blizini Stambol-kapije — koja se nalazila na početku Vasine ulice, praktično između sadašnjeg Narodnog pozorišta i Narodnog muzeja, na samom obodu Trg republike — otvoreno to Toržište. Kažemo: u neposrednoj blizini. Zapravo, Velika pijaca, kako je prozvana, nalazila se tačno tamo gde je danas Studentski trg: bukvalno tu.

Posle odlaska Turaka, zvanično ime Velike pijace postalo je Pijaca svetog Andreje, i dugo je bila glavno, a prvih decenija i jedino mesto za pazar u Beogradu.

Iz istorijskih zapisa znamo da je na prostoru današnjeg Zelenog venca još 1847. godine postojalo alternativno pazarište, od 1885. po odluci Opštine i jedna od sedam fijakerskih stanica (čak i danas je to jedan od ključnih terminala gradskog prevoza), ali ceo taj kraj oko današnjeg Zelenog venca nije bio ovo što je danas; postaće to tek potpunim isušivanjem šire Savamale početkom XX veka, kada će se pretvorili u najmoderniji i za stanovanje jedno vreme najpoželjniji kraj.

Zeleni venac. Foto: Telegraf

Društvo za ulepšavanje Vračara osnovalo je 1884. godine pijacu na današnjem Cvetnom trgu, tada na dubokoj periferiji, podiglo je i pijačnu zgradu, zbog čega 1886. godine i ovde biva otvorena fijakerska stanica; tri godine docnije napravljena je nova pijačna zgrada.

Emilijan Josimović — urbanista naš i arhitekta, profesor Velike škole, čovek koji je praktično stvorio Beograd kakav znamo trasiranjem svih ulica koje do tada nisu postojale, i to prvim urbanističkim planom prestonice 1867. zbog čega u današnjoj Knez-Mihailovoj ulici postoji i njegovo spomen-obeležje — predložio je izmeštanje Velike pijace još 1887. godine.

Namerio je bio da se taj prostor pretvori u park, kao i Kalemegdan, primećujući hronični nedostatak zelenih površina u gradu, ali njegov plan je samo delimično prošao: jedan deo slobodnog prostora oko pijace jeste pretvoren u park, ali je ostatak tog primitivnog i neuređenog, nefunkcionalnog pazarišta ostao da radi sve do 1926. godine.

Kalenić-pijaca nekada. Foto: arhivska fotografija

Tada je ona potpuno zatvorena, a svetlo dana i gladne oči Beograđana ugledale su istog trena novosagrađene tržnice: Zeleni venac, Kalenić-guvno, Bajloni i Jovanova pijaca. Sam Zeleni venac — tamo gde je odmah posle Prvog svetskog rata održana prva Skupština piljara Srbije — bio je najmodernija od svih, najorganizovanija, sa najširom ponudom, pa su je Beograđani prozvali — kraljicom pijaca. Njeno zdanje, koje krasi kupola na vrhu, danas je pod zaštitom države kao kulturni spomenik, a smatra se najstarijom aktivnom pijacom na Balkanu.

Što se Kalenić-pijace tiče, ona se, kako rekosmo, prvobitno zvala Kalenić-guvno, a ime je dobila po Vlajku Kaleniću — beogradskom obućaru i ekonomu koji je svojim testamentom 1907. godine kao veliki dobrotvor osnovao zadužbinu — pošto je podignuta na njegovom zemljištu koje je ostavio gradu. Pijačna uprava je, pak, obrazovana tek 1933. godine. Danas je Kalenić-pijaca, zbog svog specifičnog položaja u srcu Vračara, na kraju Krunske ulice, možda najgospodskija i najatraktivnija od svih.

Pomenuli smo i nekakvu Jovanovu pijacu. Mlađi možda znaju samo iz priča starijih, a i stariji su je možda zaboravili. Uostalom, porušena je još pedesetih godina a nalazila se u Gospodar-Jovanovoj (u dosta skromnijem obliku preselila se iza ćoška, u Višnjićevu ulicu na uglu sa Jovanovom, na prilaz soliteru), tamo gde su generacije Dorćolaca, barem jednog dela, išle u školu, barem oni koji su išli u "Agu". Naravno, ako su ti iznad Dušanove uopšte Dorćolci, jer sa tim se neće složiti ovi što su išli u "Braće Baruh".

Bajlonijeva pijaca, zvanično Skadarlija. Foto: Promo

Što se tiče pijace Bajloni, ona je ime dobila po osnivaču i vlasniku susedne pivare "Bajloni" (kasnije BIP) , Čehu Ignjatu Bajloniju, ali je isprva bila kvantaška pijaca, i tek je posle Drugog svetskog rata postala zelena. Tada joj je promenjen i naziv u — Skadarlija. Ali za nas, ona će uvek bili Bajlonijeva, jer nas se ne tiču političari koji menjaju imenama stvarima bez dodira sa realnošću i stvarnim životom, a zbog nekih svojih fiks-ideja.

Do tada se, međutim, Beograd toliko proširio da su nikle i pijace Smederevski đeram (danas prosto Đeram), pijace na Voždovcu, Dušanovcu, na Karaburmi, a Društvo "Mileševac" je otvorilo u međuratnom periodu i prvu privatnu beogradsku pijacu — Palilulsku.

Što se Zemuna tiče, još od XVIII stoleća seljaci su zemunskoj gospodi na noge donosili proizvode, u ustanove i kuće, a na pijaci se snabdevala samo varoška sirotinja. Iz Starog Slankamena rekom je stizao bostan, kupus iz najboljih bašta na Lidu, a i Nemci su prodavali svoj puter, mileram i sir.

Na mestu današnje Zemunske pijace na Masarikovom trgu nalazila se žitna tržnica sve do 1960. godine, popločana kaldrmom, gde se žito dovozilo zapregama. Na obali reke postojala je još od vremena vladavine "carstvujušče Vijene" i riblja pijaca na kojoj su alasi prodavali sveže upecanu ribu iz Dunava. Postoji i danas.

(O. Š. / Izvor: bgpijace.rs)

Daljinac

Tagovi: Bajlonijeva pijaca, Beograd, Cvetni trg, Istorija, Kalenić, Kalenić pijaca, Pijaca Kalenić, Pijaca Skadarlija, pijaca Zeleni venac, Riblja pijaca, Stari Beograd, Studentski trg, Velika pijaca, Zeleni venac, Zemunska pijaca

Pogledajte sve vesti u poslednja 24 sata

Komentari (15)
Poređaj komentare:
  • L
    Ljudmila

    Nema mi lepse pijace od Kalenica 40 godina je moja pijaca

  • L
    Lune

    Hvala Veziru sto je otvorio prvu pijacu, hvala Turcima sto je u Beogradu otvorena prva kafana u Evropi.

  • Z
    Zoran

    A pijaca na cvetnom trgu?

Još jedna promocija srpske prestonice i sporta: Vesić otvorio "Trofej Beograda", novi simbol grada kada je automobilizam u pitanju (FOTO)

Tužan prizor na Savi: Potonuli splav mesecima pluta rekom, niko ne reaguje (FOTO)

Umesto kućica u Savskom amfiteatru, Grad im omogućio stanarsko pravo: Vesić posetio porodicu Timotijević u novom domu (FOTO)

Zaprašivanje komaraca na četiri beogradske opštine

Međugradski autobusi više ne staju na Autokomandi i time su opet produbili rat između Beograđana i provincijalaca

Bitno obaveštenje: Zbog kvara na vodovodnoj mreži, ove ulice u Beogradu se zatvaraju

Vozač na liniji 95 zapalio cigaretu usred vožnje dok su putnici stajali jedni drugima na glavama (VIDEO)

4 dana ovim delovima Beograda nećete moći da prolazite ni kolima: Drumski saobraćaj će biti potpuno obustavljen!

Beograđanima vikend počeo stravičnom gužvom: Haos na Gazeli, Brankovom mostu, Bulevaru oslobođenja...

Stanari "Stepe" se ponovo bune: SPC najavila da će služiti liturgiju na gradilištu u naselju, a ljudi tvrde da se ne bore protiv crkve

Vesić obišao pijacu u Ripnju u čiju rekonstrukciju je uloženo oko 20 miliona dinara: Ravnomerno razvijamo sve delove Beograda (FOTO)

Goreo automobil na Banovom brdu usred bela dana, visoki plamen šikljao iz haube

Četvoro mladih teško povređeno u sudaru na Vračaru: Automobil leteo 10 metara (FOTO)

Ovo se dešava jednom u 100 godina: Za noć psi izujedali 11 Beograđana

SPC najavila da će služiti liturgiju na temeljima Hrama u naselju Stepa Stepanović: Čeka se reakcija stanara koji su protiv gradnje crkve

150 godina Islamske zajednice u Srbiji: Odata počast svim poginulim muslimanima u odbrani prestonice u Prvom svetskom ratu (FOTO)

Baka Olga (87) je simbol Kalemegdana: U devetoj deceniji prodaje suvenire po vrućini i hladnoći i uvek je nasmejana (FOTO)

Kombi iz Bariča išao za Beograd, proklizao i zakucao se u kamion: Pukom srećom nema povređenih (VIDEO)

Put od 45 minuta odužio se na dva sata zbog pretresa mladenovačkog autobusa: Kako izgleda akcija policije u noći kada je igrala Zvezda (VIDEO)

Novac koji je dobio od presude protiv švajcarske avio-kompanije dr Marko uplatio malim pacijentima

2 beogradske opštine u četvrtak ceo dan bez vode: Spremite ozbiljne zalihe ako živite u ovim delovima grada

Upucan omiljeni kumodraški pas: Malena je čuvala zgradu, lajala na neželjene goste. Njen jedini greh je bio što nije želela da živi zatvorena

Horor u centru grada: Radnici iskopali lobanju

Deku iz Borče supruga poslala da izreklamira kozje mleko: Poneo je papirić za banderu, a sada njihove "bjela i braon" neće moći sve da postignu

Glavna železnička stanica još nije zaboravljena: Jedni ne znaju da nema vozova, drugi svrate da predahnu i sete se starih vremena (FOTO)

100 godina od stradanja ruske carske porodice: Vesić na liturgiji i litiji caru Nikolaju Drugom Romanovu (FOTO)

Upozoravajuće fotografije lančanog sudara četiri vozila u Ulici kneza Miloša

Goreo stan u naselju Veljko Vlahović, crni dim nadvio se nad celom zgradom (FOTO SA LICA MESTA)

Vučić sa ćerkom Milicom bez najave posetio Narodni muzej: Evo šta je posebno iznenadilo sve posetioce koji su se tu zatekli

Poskupeo parking u Beogradu: Ovo su nove cene!

Dva lančana sudara u Beogradu: Tri osobe povređene, među njima i jedno dete

U prestonici nikad veća ekspanzija gradnje stanova: Samo u 2017. izdate dozvole za izgradnju milion kvadrata (FOTO)

Burna noć u Beogradu: Tri osobe povređene u tri saobraćajne nesreće

Bogoljub Karić pohvalio Beograd na vodi: "Ovo je najveći projekat u Evropi"

Beograđani proslavili poraz Hrvata: Ispred hrvatske ambasade su jasno pokazali za koga su navijali. Vijorila se i srpska zastava (VIDEO)

Još imate vremena da udomite preslatku kucu Nadu: Mali hrabiša je preživio strašnu torturu, ali su je našli dobri ljudi koji traže za nju dom (FOTO)

Foto decenije u Beogradu: Navijač Hrvatske prošetao centrom grada, ljudi ga zbunjeno gledali

Vesić obišao radnike Beograd puta bez prethodne najave: Šta je zamenik gradonačelnika zatekao u Svetogorskoj ulici? (FOTO)

Bazeni, teretana, najlepši pogled u gradu i suv luksuz: Sa prvim stanarima ušetali smo u višespratnice Beograda na vodi (FOTO)

Svečano otvorena zgrada u "Beogradu na vodi": Useljavaju se prvi stanari, glavni grad je konačno sišao na reku (FOTO)

Zatvara se Stari savski most zbog snimanja filma: Bez saobraćaja sutra od 5 do 12 sati

Kraj prve faze koja je počela 2015: Počinje useljavanje u kulu A Beograda na vodi