2

Najstarija prestonica Srbije, starija od nemanjićkog Rasa: Dinastija Vlastimirovića vladala je iz Dostinika, evo gde je on danas

Prvi tragovi Dostinika pronađeni su osamdestih

Dostinik je bila najstarija poznata prestonica Srbije i sedište srpske države Vlastimirovića, dinastije koja je vladala Srbima od sedmog do druge polovine desetog veka. Njegov položaj, kao i ostaci, do skora nisu utvrđeni, ali se smatralo da se nalazio na prostoru između današnjeg Prijepolja i Sjenice, odnosno u relativnoj blizini granice sa tadašnjom Bugarskom koja se nalazila u Rasu.

ŠTA ZNAČI REČ DINASTIJA: Kladimo se da je sve vreme koristite na pogrešan način (FOTO)

Istraživanja okončana 2001. godine upućuju na to da je nalazište u selu Vrsenice kod Sjenice upravo srednjovekovna srpska prestonica Dostinik.

Dostinik se pominje na prvom mestu među naseljenim gradovima u krštenoj odnosno balkanskoj Srbiji, u spisu "O upravljanju Carstvom" vizantijskog cara Konstantina Porfirogenita (913-959), nastalog sredinom X veka. Porfirogenit u 32. poglavlju navodi da su "u pokrštenoj Srbiji" naseljeni gradovi: Destinikon, Černavusk, Međurečje, Dresneik, Lesnik, Salines i u oblasti Bosne Kotor i Desnik.

Jednu od ovih tvrđava Porfirogenit pominje i kada opisuje zbivanja u toku poslednje decenije 9. veka, govoreći kako je Klonimir, otac Časlavljev, dolazeći iz Bugarske sa vojskom ušao u Destinikon, odnosno Dostiniku, "jedan od srpskih gradova, sa ciljem da preotme vlast. Međutim, i pored tog početnog uspeha, on nije uspeo da zavlada državom." Očigledno je Dostinika bila tvrđava posebnog značaja. Tu se izgleda sticala, ali i gubila vlast nad onovremenom Srbijom.

Prvi tragovi Dostinika pronađeni su osamdestih u vreme dok je istraživanje starog Rasa bilo značajan državni projekat.

- Bilo je očigledno da je reč o srpskom utvrđenom gradu, koji je živeo bar dvesta godina pre Nemanjića, a zatim je uništen i napušten u 10. veku, u vreme bugarske ekspanzije. Nalazište srpske prestonice smešteno je kod sela Vrsenice, desetak kilometara od Sjenice. Nalazi se na severnoj padini uzvišenja Klik, brega na 1.330 metara nadmorske visine koje se kao pruža u Sjeničko polje.

Foto: sjenica.com

- Vrh opasuju ostaci tri debela kamena bedema koja su branila dvor srpskih kneževa. Utvrđenje dominira nad celim sjeničkim poljem i ima vizuelnu komunikaciju sa planinama koje ga okružuju: Golijom, Javorom, Zlatarom, Jadovnikom i Giljevom. Pristupačno je samo sa južne strane, na kojoj je sedlo preko kog se odvijala komunikacija sa izvorom pitke vode i uzvišenjem Klik - navodi arheolog Dragica Premović Aleksić, direktor Muzeja Ras.

U selo Vrsenicu, u čijem je ataru Dostinika, ide se preko mosta nad rekom Vapom na mestu sa srednjovekovnim imenom Mač-brod, što znači otprilike "Prelaz mačeva". Stari put dalje vodi kroz srpsko selo Gradac.

- Ovo je deo puta Vija metalika, kojim su metali iz istočnog dela provincije Dalmacije, iz kopova Kopaonika i Rogozne, transportovani dolinom Ibra, a zatim kroz Sjeničko polje. Radi odbrane antičke saobraćajnice Rimljani su podigli početkom 4. veka prvo malo utvrđenje oko koga se kasnije razvila velika srpska Dostinika. Otkriven je brojan arheološki materijal: keramički sudovi različitog oblika, veličine, načina izrade i ukrašavanja, metalni predmeti kao što su noževi, alatke, zvona, kameni žrvnjevi, brusevi itd.

Planina Golija Foto: Wikipedia/Snežana Trifunović

- Arheologija je potvrdila istorijske izvore koji govore o zbivanjima u Srbiji tokom 9. i 10. veka, u vreme kada Bugarska osvaja velike delove Balkana. Ras je tada, kaže car Konstantin Porfirogenit, na granici između Bugarske i Srbije, pa je logična pretpostavka da se Srbija tada nalazila zapadno od Rasa. Njena granica je tada verovatno išla dolinom gornjeg toka Ibra, istočnim obodom Sjeničko-pešterske visoravni i obroncima Golije - objašnjava naučnica.

U Srbiji su se, prema beleškama romejskog cara, krajem 9. veka vodile dinastičke borbe između naslednika knezova Mutimira, Strojimira i Gojnika. Istovremeno strelovit uspon doživljava Bugarska, koja želi da se osveti Srbima za teške poraze u prethodnim vekovima. Knezovi "Srblije", kako je naziva romejski car, ne obraćaju pažnju i ratuju međusobno, iako se nalaze u makazama između Bugarskog i Istočnog rimskog carstva.

Klonimir, sin kneza Strojimira, sklonio se bio u Bugarsku gde ga je car Boris oženio Bugarkom. U želji da preotme vlast od Petra, Gojnikovog sina, Klonimir je sa vojskom ušao u glavni grad Dostiniku, gde ga je Petar ubio. Kako je Ras već bio u bugarskim rukama, a Klonimir dolazi iz Bugarske i ulazi u Dostiniku da preotme vlast, očigledno je da se Dostinika u neposrednoj blizini Rasa i tadašnje srpsko-bugarske granice.

Foto: Arheoloski institut

Sistematska arheološka istraživanja vršena su 1995. i 1996. godine, a potom su nastavljena 2000. i okončana naredne 2001. godine. U toku te četiri kampanje veći deo programa istraživanja je i ostvaren, ali usled nedostatka sredstava, iskopavanja na svim planiranim površinama nisu se mogla realizovati.

Gradina u Vrsenicama predstavlja jedno od retkih nalazišta sa primerom korišćenja branjenog prostora kasnoantičkog utvrđenja kao fortifikacije i u ranom srednjem veku. Posmatrani u celini, kulturni slojevi i ostaci fortifikacija, kao i drugih zdanja, odslikavaju više etapa života utvrđenja. To se posebno uočava na ostacima fortifikacija i zidanih objekata, gde se jasno uočavaju posebne građevinske faze. Prema saznanjima do kojih se došlo tokom arheoloških istraživanja, kao i nakon obrade otkrivenih nalaza, kako ostataka arhitekture tako i pokretnog materijala, bilo je moguće izdvojiti tri osnovna stratigrafska i hronološka horizonta, i to:

I – antički (prva polovina 4. veka), zatim
II – kasnoantički, kod koga se jasno izdvajaju dve etape, od kojih prva odgovara životu starijeg kasnoantičkog utvrđenja (posle oko 460. godine do u 5. vek), a druga životu u mlađem paleovizantijskom utvrđenju (6. vek) i
III – ranosrednjovekovni (9–10. vek). Na ovakvoj stratigrafskoj i hronološkoj podeli biće zasnovano naše dalje izlaganje.

Tragovi prvog naseljavanja Gradine, koji bi prethodili izgradnji najstarijeg zidanog objekta, na istraživanim površinama nigde pouzdano nisu izdvojeni. Smatramo, stoga, da nećemo pogrešiti ako zaključimo da je korišćenje ove zaravni na vrhu strmog stenovitog brega najverovatnije započeto podizanjem zidane građevine čiji su ostaci otkriveni u Centralnom sektoru. Reč je o zdanju trapezaste, gotovo pravougaone osnove, spoljnih dimenzija 12,5 × 11,30 m, odnosno 10,50 m, koje je svojom dužom stranom bilo orijentisano po osi istok–zapad. Položaj ove građevine bio je prilagođen zatečenom stenovitom tlu koje se u vidu dve kaskade spušta od zapada ka istoku.

Za pouzdano određivanje vremena nastanka pomenute građevine, koju smo prepoznali kao ostatke rimske vojne postaje nemamo na raspolaganju dovoljno elemenata. Kao siguran terminus ante quem bilo bi vreme podizanja bedema starijeg kasnoantičkog utvrđenja u drugoj polovini 4. veka. Posle rušenja krajem druge decenije 6. veka utvrđenje na Gradini je, po svemu sudeći, veoma brzo obnovljeno, možda već tokom treće ili četvrte decenije istog veka.

Gradina Foto: Glas Zapadne Srbije

U obnovljenom utvrđenju, najznačajnije kamenom zidano zdanje bila je nova crkva, podignuta na ostacima starije građevine rimske vojne postaje koja je, kako smo pretpostavili, postradala u zemljotresu. U zatečenu ruševinu, uz korišćenje većine njenih preostalih zidova, ugrađeno je novo sakralno zdanje. Dominantan položaj crkve na severnom stenovitom grebenu, koji je u padu prema istoku, kao i oblik njene osnove uslovili su zatečeni ostaci. O sudbini crkve u Vrsenicama tokom 6. veka rezultati arheoloških istraživanja ne pružaju dovoljno podataka. Po svemu sudeći, ona je bila u upotrebi sve do kraja 6. ili početka 7. veka, odnosno do vremena kada je utvrđenje postradalo ili napušteno.

U razdoblju kojim je bio obeležen konačni slom antičke civilizacije u centralnim oblastima Balkana zapustelo je i utvrđenje na Gradini u Vrsenicama. Kada se to tačno desilo, da li krajem 6. ili u prvim decenijama 7. veka, teško je zaključiti samo na osnovu arheoloških nalaza. Prostor među bedemima Gradine u Vrsenicama ostao je pust i nenaseljen više od dva stoleća. Obnova koja je nakon toga usledila posvedočena je sasvim jasnim arheološkim svedočanstvima. Dostinik je naposletku opustošen i uništen polovinom 10. veka.

Daljinac

(Telegraf.rs/Izvori: Novosti, Vikipedija, Marko Popović, Vesna Bikić: Vrsenice, kasnoantičko i srpsko ranosrednjovekovno utvrđenje, Arheološki institut Beograd, 2009)

Pogledajte sve vesti u poslednja 24 sata

Tagovi: vlastimirovici dinastija dostinik sjenica prijepolje
Najnoviji komentari
  • B
    Bgd 011

    Porfirogenit je čist falsifikat. Pisao je uputstvo za za uupravljanje svome sinu. Od bečkog kongresa je rečeno da srbi ne gledaju preko dunava i drine, to nije njihovo. I nema izučavanja istorije pre nemanje. Svedoci ste da je to i primenjeno.

Precizna vremenska prognoza po gradovima: Pred nama su ledeni dani, zima se vratila jača nego ikad, spremite se za -13 (VIDEO)

Nestao Radomir (44) iz Novog Sada: Porodica moli sugrađane da pomognu u potrazi

Od naredne godine prvaci će imati novi predmet u školama (FOTO)

Vatrogasac Mirko je preskočio na terasu 6. sprata solitera da bi došao do zarobljenog dečaka (3): Mališan ga je zagrlio čim ga je video (FOTO)

"Čula sam pucketanje i u sekundi se srušilo celo brdo": Potresno svedočenje Prokupčanke koja je sa decom za dlaku izbegla smrt (FOTO)

Zašto je surogat majčinstvo u Srbiji zabranjeno? Ministarstvo zdravlja daje 4 razloga i nudi parovima jedino alternativno rešenje

Ovih 10 gradova u Srbiji dobija nove stanove za izbeglice i raseljena lica

Ivica iz Užica je na 30. rođendan preživeo pad sa visine od 10 metara: Stena se obrušila na njega, gledao je smrti u oči, ali je nastavio dalje

NATO dolazi u Srbiju: U oktobru vežba o vanrednim situacijama

Današnja vremenska prognoza (23. februar 2018): Do nedelje u plusu i oblačno, posle ispod nule

Ispovest doktorke Vesne kojoj su se 13 sati u avionu borili za život: Videla sam beskrajno nebo sa puno iskrica, nisam znala da li sam živa ili mrtva (FOTO)

Accuweather otkrio: KAKVO NAS PROLEĆE STVARNO OČEKUJE (FOTO)

Novi Sad: Održan prijem za učesnike Međunarodne konferencije o migracijama (FOTO)

NASLOVNE STRANE DANAŠNJIH NOVINA: Prelistavanje štampe za petak, 23. februar 2018. godine

Korisnici garaža dobili posebnu čestitku za Novu godinu: Na računima za januar je nova, besmislena stavka

Milesa (23) je poljoprivrednica, brine o kravama i njivama, ali je niko ne shvata ozbiljno jer je prava lepotica! Svi gledaju u njene bele helanke (FOTO)

Oglasio se Mirko Alvirović povodom pisanja da se bori za život: Svima je poručio jednu stvar!

Ovi lekovi će biti jeftiniji u Srbiji

Stefan (16) održao lekciju svojoj generaciji pismenim sastavom: Zaglupljeni smo modernom tehnologijom i ne znamo da živimo! (FOTO)

Moju ženu Ljiljanu su boginje ubile za samo 5 dana, ni u najgorim snovima nismo slutili... Ispovest supruga preminule bolničarke

Ako vašu decu ovakvi ljudi kontaktiraju na Fejsbuku, shvatite to kao ALARM: Ne smeju da ih prihvate ili počinje košmar! (VIDEO)

Reka Uvac nema samo najlepši pogled u Srbiji: Njena voda sakrila je pravo kameno čudo, jedinstveno po mnogo čemu! (FOTO)

Kojići se uskoro useljavaju u novi dom: Život bez struje u teškim uslovima odlazi u prošlost (FOTO)

U danima kada je jutarnji minus, možete da napravite KARDINALNU GREŠKU sa kolima. Postoje 3 načina da je izbegnete

Današnja vremenska prognoza (22. februar 2018): Oblaci, kiša i susnežica, u Timočkoj krajini i sneg

VELIKE PROMENE U POLICIJSKOM BONTONU! Nema više minića, tetovaža, nakita i šiški, a brkove farbajte samo u prirodnu boju

Zoran i Edmonda su se venčali uz prevodioca: Mladu je iz Albanije doveo u Kuršumliju, sada već 8 godina žive u srećnom braku (FOTO)

Da li je oduzimanje dece i izmeštanje kod hranitelja uvek najbolja opcija i zašto novac ne ide samoj porodici kao pomoć?

Nastavnici niške škole prvi put danas obukli uniforme! Nisu slučajno plave boje, kažu da se njima bore protiv kiča - a evo i kako izgledaju

NASLOVNE STRANE DANAŠNJIH NOVINA: Prelistavanje štampe za četvrtak, 22. februar 2018. godine

Kako su Srbi izgubili "ić" i postali Albanci - ljudi sa duplim imenima i prezimenima

Za desetak generacija u Srbiji postoji rizik od malih boginja: Možete da proverite da li ste primili vakcinu, ali postoji jedan problem

Osim Hrama Svetog Save, Rusi oslikavaju još jednu crkvu u Srbiji: Prava magija nastaje u severnom Banatu (FOTO)

Oni su izgubili sve u razornom zemljotresu i do danas nemaju dom: U naredne dve godine 366 kraljevačkih porodica dobiće krov nad glavom

Bojan je suspendovani policajac - heroj: Spasio je davljenika od sigurne smrti i ugrozio svoj život

Nacionalna služba za zapošljavanje Srbije i Republike Srpske u Požarevcu

Vučević: Nastavljamo sa pružanjem podrške za slepe i slabovide (FOTO)

Srbi žele norveške radijatore u domovima, jer štede energiju i pare, a niko ne zna kako oni zaista rade

5 crnih tačaka koje se nalaze na svakom putu: Kako voziti po vlažnom i klizavom kolovozu koji je uzrok mnogih saobraćajki

U Nišu urađena prva operacija tumora na mozgu novim aparatom: "Kjuz" čuva krvne sudove i okolno tkivo

Održana ceremonija žreba za "Ligu osnovnih škola" (FOTO)

KLUPKO POSKOKA u februaru preplašilo Srbe: Nešto ih je nateralo da izađu ranije, a za dve nedelje se očekuje još gora situacija (FOTO)