2

Najstarija prestonica Srbije, starija od nemanjićkog Rasa: Dinastija Vlastimirovića vladala je iz Dostinika, evo gde je on danas

Prvi tragovi Dostinika pronađeni su osamdestih

Dostinik je bila najstarija poznata prestonica Srbije i sedište srpske države Vlastimirovića, dinastije koja je vladala Srbima od sedmog do druge polovine desetog veka. Njegov položaj, kao i ostaci, do skora nisu utvrđeni, ali se smatralo da se nalazio na prostoru između današnjeg Prijepolja i Sjenice, odnosno u relativnoj blizini granice sa tadašnjom Bugarskom koja se nalazila u Rasu.

ŠTA ZNAČI REČ DINASTIJA: Kladimo se da je sve vreme koristite na pogrešan način (FOTO)

Istraživanja okončana 2001. godine upućuju na to da je nalazište u selu Vrsenice kod Sjenice upravo srednjovekovna srpska prestonica Dostinik.

Dostinik se pominje na prvom mestu među naseljenim gradovima u krštenoj odnosno balkanskoj Srbiji, u spisu "O upravljanju Carstvom" vizantijskog cara Konstantina Porfirogenita (913-959), nastalog sredinom X veka. Porfirogenit u 32. poglavlju navodi da su "u pokrštenoj Srbiji" naseljeni gradovi: Destinikon, Černavusk, Međurečje, Dresneik, Lesnik, Salines i u oblasti Bosne Kotor i Desnik.

Jednu od ovih tvrđava Porfirogenit pominje i kada opisuje zbivanja u toku poslednje decenije 9. veka, govoreći kako je Klonimir, otac Časlavljev, dolazeći iz Bugarske sa vojskom ušao u Destinikon, odnosno Dostiniku, "jedan od srpskih gradova, sa ciljem da preotme vlast. Međutim, i pored tog početnog uspeha, on nije uspeo da zavlada državom." Očigledno je Dostinika bila tvrđava posebnog značaja. Tu se izgleda sticala, ali i gubila vlast nad onovremenom Srbijom.

Prvi tragovi Dostinika pronađeni su osamdestih u vreme dok je istraživanje starog Rasa bilo značajan državni projekat.

- Bilo je očigledno da je reč o srpskom utvrđenom gradu, koji je živeo bar dvesta godina pre Nemanjića, a zatim je uništen i napušten u 10. veku, u vreme bugarske ekspanzije. Nalazište srpske prestonice smešteno je kod sela Vrsenice, desetak kilometara od Sjenice. Nalazi se na severnoj padini uzvišenja Klik, brega na 1.330 metara nadmorske visine koje se kao pruža u Sjeničko polje.

Foto: sjenica.com

- Vrh opasuju ostaci tri debela kamena bedema koja su branila dvor srpskih kneževa. Utvrđenje dominira nad celim sjeničkim poljem i ima vizuelnu komunikaciju sa planinama koje ga okružuju: Golijom, Javorom, Zlatarom, Jadovnikom i Giljevom. Pristupačno je samo sa južne strane, na kojoj je sedlo preko kog se odvijala komunikacija sa izvorom pitke vode i uzvišenjem Klik - navodi arheolog Dragica Premović Aleksić, direktor Muzeja Ras.

U selo Vrsenicu, u čijem je ataru Dostinika, ide se preko mosta nad rekom Vapom na mestu sa srednjovekovnim imenom Mač-brod, što znači otprilike "Prelaz mačeva". Stari put dalje vodi kroz srpsko selo Gradac.

- Ovo je deo puta Vija metalika, kojim su metali iz istočnog dela provincije Dalmacije, iz kopova Kopaonika i Rogozne, transportovani dolinom Ibra, a zatim kroz Sjeničko polje. Radi odbrane antičke saobraćajnice Rimljani su podigli početkom 4. veka prvo malo utvrđenje oko koga se kasnije razvila velika srpska Dostinika. Otkriven je brojan arheološki materijal: keramički sudovi različitog oblika, veličine, načina izrade i ukrašavanja, metalni predmeti kao što su noževi, alatke, zvona, kameni žrvnjevi, brusevi itd.

Planina Golija Foto: Wikipedia/Snežana Trifunović

- Arheologija je potvrdila istorijske izvore koji govore o zbivanjima u Srbiji tokom 9. i 10. veka, u vreme kada Bugarska osvaja velike delove Balkana. Ras je tada, kaže car Konstantin Porfirogenit, na granici između Bugarske i Srbije, pa je logična pretpostavka da se Srbija tada nalazila zapadno od Rasa. Njena granica je tada verovatno išla dolinom gornjeg toka Ibra, istočnim obodom Sjeničko-pešterske visoravni i obroncima Golije - objašnjava naučnica.

U Srbiji su se, prema beleškama romejskog cara, krajem 9. veka vodile dinastičke borbe između naslednika knezova Mutimira, Strojimira i Gojnika. Istovremeno strelovit uspon doživljava Bugarska, koja želi da se osveti Srbima za teške poraze u prethodnim vekovima. Knezovi "Srblije", kako je naziva romejski car, ne obraćaju pažnju i ratuju međusobno, iako se nalaze u makazama između Bugarskog i Istočnog rimskog carstva.

Klonimir, sin kneza Strojimira, sklonio se bio u Bugarsku gde ga je car Boris oženio Bugarkom. U želji da preotme vlast od Petra, Gojnikovog sina, Klonimir je sa vojskom ušao u glavni grad Dostiniku, gde ga je Petar ubio. Kako je Ras već bio u bugarskim rukama, a Klonimir dolazi iz Bugarske i ulazi u Dostiniku da preotme vlast, očigledno je da se Dostinika u neposrednoj blizini Rasa i tadašnje srpsko-bugarske granice.

Foto: Arheoloski institut

Sistematska arheološka istraživanja vršena su 1995. i 1996. godine, a potom su nastavljena 2000. i okončana naredne 2001. godine. U toku te četiri kampanje veći deo programa istraživanja je i ostvaren, ali usled nedostatka sredstava, iskopavanja na svim planiranim površinama nisu se mogla realizovati.

Gradina u Vrsenicama predstavlja jedno od retkih nalazišta sa primerom korišćenja branjenog prostora kasnoantičkog utvrđenja kao fortifikacije i u ranom srednjem veku. Posmatrani u celini, kulturni slojevi i ostaci fortifikacija, kao i drugih zdanja, odslikavaju više etapa života utvrđenja. To se posebno uočava na ostacima fortifikacija i zidanih objekata, gde se jasno uočavaju posebne građevinske faze. Prema saznanjima do kojih se došlo tokom arheoloških istraživanja, kao i nakon obrade otkrivenih nalaza, kako ostataka arhitekture tako i pokretnog materijala, bilo je moguće izdvojiti tri osnovna stratigrafska i hronološka horizonta, i to:

I – antički (prva polovina 4. veka), zatim
II – kasnoantički, kod koga se jasno izdvajaju dve etape, od kojih prva odgovara životu starijeg kasnoantičkog utvrđenja (posle oko 460. godine do u 5. vek), a druga životu u mlađem paleovizantijskom utvrđenju (6. vek) i
III – ranosrednjovekovni (9–10. vek). Na ovakvoj stratigrafskoj i hronološkoj podeli biće zasnovano naše dalje izlaganje.

Tragovi prvog naseljavanja Gradine, koji bi prethodili izgradnji najstarijeg zidanog objekta, na istraživanim površinama nigde pouzdano nisu izdvojeni. Smatramo, stoga, da nećemo pogrešiti ako zaključimo da je korišćenje ove zaravni na vrhu strmog stenovitog brega najverovatnije započeto podizanjem zidane građevine čiji su ostaci otkriveni u Centralnom sektoru. Reč je o zdanju trapezaste, gotovo pravougaone osnove, spoljnih dimenzija 12,5 × 11,30 m, odnosno 10,50 m, koje je svojom dužom stranom bilo orijentisano po osi istok–zapad. Položaj ove građevine bio je prilagođen zatečenom stenovitom tlu koje se u vidu dve kaskade spušta od zapada ka istoku.

Za pouzdano određivanje vremena nastanka pomenute građevine, koju smo prepoznali kao ostatke rimske vojne postaje nemamo na raspolaganju dovoljno elemenata. Kao siguran terminus ante quem bilo bi vreme podizanja bedema starijeg kasnoantičkog utvrđenja u drugoj polovini 4. veka. Posle rušenja krajem druge decenije 6. veka utvrđenje na Gradini je, po svemu sudeći, veoma brzo obnovljeno, možda već tokom treće ili četvrte decenije istog veka.

Gradina Foto: Glas Zapadne Srbije

U obnovljenom utvrđenju, najznačajnije kamenom zidano zdanje bila je nova crkva, podignuta na ostacima starije građevine rimske vojne postaje koja je, kako smo pretpostavili, postradala u zemljotresu. U zatečenu ruševinu, uz korišćenje većine njenih preostalih zidova, ugrađeno je novo sakralno zdanje. Dominantan položaj crkve na severnom stenovitom grebenu, koji je u padu prema istoku, kao i oblik njene osnove uslovili su zatečeni ostaci. O sudbini crkve u Vrsenicama tokom 6. veka rezultati arheoloških istraživanja ne pružaju dovoljno podataka. Po svemu sudeći, ona je bila u upotrebi sve do kraja 6. ili početka 7. veka, odnosno do vremena kada je utvrđenje postradalo ili napušteno.

U razdoblju kojim je bio obeležen konačni slom antičke civilizacije u centralnim oblastima Balkana zapustelo je i utvrđenje na Gradini u Vrsenicama. Kada se to tačno desilo, da li krajem 6. ili u prvim decenijama 7. veka, teško je zaključiti samo na osnovu arheoloških nalaza. Prostor među bedemima Gradine u Vrsenicama ostao je pust i nenaseljen više od dva stoleća. Obnova koja je nakon toga usledila posvedočena je sasvim jasnim arheološkim svedočanstvima. Dostinik je naposletku opustošen i uništen polovinom 10. veka.

Daljinac

(Telegraf.rs/Izvori: Novosti, Vikipedija, Marko Popović, Vesna Bikić: Vrsenice, kasnoantičko i srpsko ranosrednjovekovno utvrđenje, Arheološki institut Beograd, 2009)

Tagovi: Dinastija, Dostinik, Prijepolje, Sjenica, Vlastimirovići

Pogledajte sve vesti u poslednja 24 sata

Komentari (2)
Poređaj komentare:
  • B
    Bgd 011

    Porfirogenit je čist falsifikat. Pisao je uputstvo za za uupravljanje svome sinu. Od bečkog kongresa je rečeno da srbi ne gledaju preko dunava i drine, to nije njihovo. I nema izučavanja istorije pre nemanje. Svedoci ste da je to i primenjeno.

Nemanja je sa 23 godine završio 2 fakulteta, seo Nikoli Tesli u krilo i tako proslavio: Simpatični mladić je možda naslednik velikog naučnika (FOTO) (VIDEO)

Da li je Sergej Trifunović preterao? Lončar hoće da me stavi u zatvor kako bi nastavio s eutanazijom!

Ahmet je čistio ulice kada je ugledao Bogoljuba Karića: Hteo je da se pomere od smeća i da se slikaju, ali biznismenu đubre nije smetalo

Ko je kriv za "ekološku katastrofu" koja je pogodila Uvac? Kažu da je ovo normalna pojava, a da problem dolazi i sa drugih strana

Podsmevanje, ponižavanje, uvredljive poruke i ignorisanje među đacima biće kažnjivo: Škole dobijaju timove za prevenciju diskriminacije

Za kašnjenje vozova u Evropskoj uniji železnice će vraćati pare, a u Srbiji dobijate samo sok

Patrijarh Irinej u dvodnevnoj poseti Kosovu: Obilazi srpske svetinje, Pećku Patrijaršiju, Gračanicu i Visoke Dečane (FOTO)

Saobraćajna nesreća na auto-putu kod Aleksinca: Cisterna ispala sa prikolice, strašni prizori na licu mesta (FOTO)

Našli smo "Lindu iz Pečenjevce", još čeka nagradu od Lidla: Ja došla u pet do pet, a oni da mi otmu kolica (FOTO) (VIDEO)

STAVI FOTO-VEST NA TEST: 3 klika vas dele od smart TV-a, mobilnog telefona i vrednih nagrada

Sat i po su me trojica policajaca držali pored puta i pisali: Prevoznik iz Prijepolja dobio devet kazni (FOTO)

Svake godine Srbiju napusti i do 60.000 visoko obrazovanih, a to nas košta milijardu evra

Arhimandrit Metodije, prvi hilandarski iguman u istoriji, koji je posetio prizrensku Bogosloviju (FOTO) (VIDEO)

Još jedna lažna prijava o pokušaju otmice: Dečak iz Bačke Palanke tvrdio kako su ga muškarci ispred škole "mamili čokoladicama"

Policija upada u srpske kuće na Kosovu, hapsi i preti: Čitave porodice žive u strahu, ljudi noćima ne spavaju

Beba iz Novog Sada dobila najjače ime: Pravo je srpsko, a nikad do sad nije upisano u neku matičnu knjigu

Strašne slike požarom uništene Carske Bare: Nekada prelepi prirodni rezervat, a sada spržena zemlja (FOTO)

Od njegove dece svi su digli ruke, ali moler Milan je verovao u njih: Ispunjavao im je hirove od skromne plate, na sebe nije mislio, i evo kako mu se vratilo

NASLOVNE STRANE DANAŠNJIH NOVINA: Prelistavanje štampe za sredu, 17. oktobar 2018. godine

U porodici iz Kikinde treća generacija pastira: Ko je nekada čuvao ovce bio je bogat čovek, a danas jedva kupi hleb (FOTO)

Vozila je auto-putem i naletela na vatrenu stihiju u Carskoj Bari: Zastrašujući snimak pokazuje svu opasnost paljenja strnjike

Premijerka Ana Brnabić posetila BAT fabriku u Vranju

Ja sam poveći problem, žensko od 1,84 m. Svetski dan hrane je, a počela sam dijetu: Nisam normalna sa kilogramima, ovog puta ne odustajem

Bahata direktorka javnog preduzeća u Valjevu i njena svekrva dobile stanove za socijalne slučajeve, a u njima čak ni ne žive

Kruže priče da je Lidl kod nas otvoren još 1972. godine: Pribojci objasnili kako je nastala slika koja je pola Srbije nasmejala, a pola prevarila

Konkurs za SOS telefon za žene žrtve nasilja u porodici unapred namešten?

Otkrio je ogromno gnezdo stršljenova na prijinom tavanu i na Fejsbuku pitao kako da ga skine: Usledila je salva odgovora (FOTO) (VIDEO)

Sve što morate da znate o policijskim alkometrima: Ovo je jedini ispravan način da se izmeri nivo alkohola u krvi

Imam kuću na moru, dva bazena i penziju 75.000 dinara, a živim sam: Pozvali smo broj sa oglasa o kome priča Srbija (FOTO)

Težak život porodice iz Prištine: Zajme od komšija da prežive, a jedina želja im je da imaju dovoljno da jedu

"Imate rak dojke": Ove reči svakoga dana čuje 13 žena u Srbiji, a četiri nas od iste bolesti zauvek napušta

Šest godina zatvora i novčane kazne zbog opasnog otpada kod Obrenovca

Zima pred nama uzbudljiva, uskoro i prvi sneg: Miholjsko leto bliži se kraju, stiže temperaturni šok (DUGOROČNA PROGNOZA)

Prodaje se jelek stariji od pola veka: Napravljen je od specijalnog materijala, ima važno značenje, a više nikada nijedan neće biti napravljen (FOTO)

Ova tri zanimanja za godinu dana u Srbiji neće imati ko da radi: Ako razmišljate o prekvalifikaciji, sad je prilika

Urnebesan oglas za prodaju grafičke kartice: Ne miriše na jagnjetinu, radi ko sat, ne teraj me da je slikam kao da je Emili Ratajkovski

Misteriozna smrt prvog srpskog transvestita: Merlinka je svirepo ubijena kod osnovne škole u Krnjači, a ubica nikada nije otkriven (FOTO)

Potresne reči Bogoljuba Karića dok miluje sliku brata Sretena na grobu: "On je za nas i dalje živ, u duši i srcu" (VIDEO)

NASLOVNE STRANE DANAŠNJIH NOVINA: Prelistavanje štampe za utorak, 16. oktobar 2018. godine

Brutalna ženska tuča nasred ulice u Novom Pazaru: Prvo su pali šamari papučama, pa je počelo čupanje, udaranje, obaranje (VIDEO)

Najavljene novine u građevinskom sektoru: Lakše do rušenja bespravnih objekata i sprečavanja divlje gradnje

Prvi srpski Lidl je otvoren u Priboju još 1972, ali je propao, pa se preselio u Nemačku: Da li je ovo prava istina o lancu supermarketa? (FOTO)