Ovo su najbolje specijalne jedinice na svetu u prošloj godini, evo koliko i kakvog su posla imale

Godinu za nama obeležili su brojni ratovi i sukobi višeg i nižeg intenziteta. Stupce vesti mahom su punili rat u Ukrajini i dešavanja na Bliskom istoku, uz sporadične sukoba u drugim delovima sveta. U tim vestima saznali smo mnogo toga o tim konfliktima, osim onog najzanimljivijeg - operacijama i akcijama specijalnih snaga.

Naravno, takve akcije se obično čuvaju u najstrožoj tajnosti, ali je svet imao prilike da sazna i za neke koje su, očigledno, namerno javno objavljene ili je "slučajno" pušteno da procure u javnost.

Preporučujemo

Predstavljamo vam Top 10 specijalnih jedinica koje su se u poslednje dve godine istakle po realnim borbenim misijama, o kojima je mahom otkriveno samo onoliko koliko je smatrano neophodnim, ali ćemo vas i podsetiti na najbolje akcije tih specijalnih snaga.

TOP 10 specijalnih jedinica po realnim borbenim misijama

1. Shayetet 13 (Izrael)

• Najaktivnija 2024/25, uz kontinuiran operativni tempo, bez dužih pauza između borbenih zadataka
• Izuzetno mnogo korišćena u ratu u Pojasu Gaze, kao i u pomorskoj dimenziji sukoba sa Hamasom
• Izvršavala tajne desante, likvidacije, sabotaže infrastrukture
• Istakla se u operacijama u Crvenom moru i protiv Huta preko posrednika

Inače, ovo je specijalna jedinica sa najvećim brojem borbenih angažmana po pripadniku.

Tek nešto više nakon godinu dana od uspešno izvedene akcije, Izraelske odbrambene snage obelodanile su da je Shayetet 13 2. novembra 2024. izvela noćnu desantnu akciju u gradu Batroun u severnom Libanu. Cilj je bio kidnapovati Imada Ahmaza, za kojeg je IDF tvrdio da je visokopozicionirani operativac Hezbolahove pomorske terorističke mreže. Operacija je završena tako što se tim povukao brzim čamcem preko mora sa uhapšenim Ahmazom, nakon čega je on prebačen na ispitivanje.

IDF je saopštio da je Ahmaz bio odgovoran za infrastrukturne i logističke mreže Hezbolaha na moru.

Objavljen je i video ispitivanja Ahmaza, sa titlom na engleskom jeziku:

2. Sayeret Matkal (Izrael)

• Izuzetno aktivna 2024/25.
• Dubinske operacije, likvidacije visokovrednih meta, retko se pominje u medijima
• Operacije vezane za Iran, Siriju i Zapadnu obalu
• Strateški značaj, mali broj ljudi, ali vrhunske misije

Poznata i kao "Jedinica", Sayeret Matkal je najtajnija od svih izraelskih specijalnih snaga.  Ne postoje javno verifikovani primeri akcija Sayeret Matkal iz 2024/2025. pošto IDF nikada ne objavljuje detalje njihovih operacija.

Sve informacije koje se pojavljuju u medijima o Sayeret Matkal uglavnom su opšte ili retrospektivne - vezane za istorijske misije iz prošlih decenija (1970–2000) - i nikada konkretno za tekuće misije.

Za 2024–2025 postoje samo indikacije da su aktivni u dubinskim operacijama, praćenju i neutralizaciji visokovrednih meta u Iranu, Siriji i na Zapadnoj obali, ali bez javno dostupnih detalja.

Najpoznatija akcija po kojoj je ova jedinica stekla svetsku slavu je "Operacija Entebe".

Inače, godine 1969. tadašnji poručnik Ehud Barak bio je komandir voda ove jedinice. Barak je najodlikovaniji izraelski vojnik, dogurao je do mesta načelnika Generalštaba IDF, a bio je i premijer od 1999. do 2001.

3. Delta Force (SAD)

• Aktivna 2024–2025
• Elitna američka jedinica za specijalne operacije
• Specijalizovana za kopneno i urbano ratovanje
• Služi za protivterorističke akcije, hvatanje ili neutralizaciju visokovrednih meta
• Radi i na obuci partnerskih snaga

Iako znatno manje vidljiva nego tokom "rata protiv terorizma", Delta Force je u periodu 2024–2025 ostala aktivna na Bliskom istoku kroz tajne operacije, lov na visokovredne mete i obuku partnerskih snaga, delujući pre svega u senci i u sprezi sa obaveštajnim strukturama SAD.Nakon povlačenja velikih američkih kontingenata iz Iraka i Avganistana, Delta Force nije nestala sa Bliskog istoka, već je prešla na manji broj ljudi, kraće, ciljanije misije i

snažniju integraciju sa obaveštajnim službama.

U periodu 2024–2025, prema zapadnim bezbednosnim analizama i kongresnim izveštajima, Delta Force je povezana sa operacijama u Iraku, istočnoj Siriji i širem regionu Persijskog zaliva.

Jedinica je bila fokusirana na ostatke Islamske države, iranske paravojne mreže i praćenje transfera naprednog naoružanja.

Ove aktivnosti nisu javno obelodanjivane, ali se redovno pominju u formi "američkih specijalnih snaga" bez navođenja jedinice.

4. SEAL Team Six – DEVGRU (SAD)

• Aktivna 2024/25.
• Specijalizovana za kombinovanje pomorskih, vazdušnih i kopnenih infiltracija
• U ovom periodu obavljala specijalne operacije u zoni Crvenog mora i Afrike
• Fokusirana na antiterorizam i brze udare

SEAL Team Six, poznat i kao DEVGRU, je najpoznatija američka jedinica za brze, nasilne i politički osetljive operacije, sa naglaskom na preciznost i momentalni efekat. Za razliku od Delta Force, koja je u ovom periodu bila ekstremno diskretna, DEVGRU je češće raspoređivana,

operativno fleksibilnija i vidljivija u kontekstu globalnog antiterorizma.

Američki vojni izvori i bezbednosne analize ukazuju da je DEVGRU među najaktivnijim američkim jedinicama u poslednje dve godine.

Tokom 2024/25, korišćena je u kontekstu napada na pomorski saobraćaj u Crvenom moru, nestabilnosti u istočnoj Africi i jačanja islamističkih i piratskih mreža.

DEVGRU se u analitičkim izveštajima pominje kao deo američkog odgovora na ugrožavanje slobode plovidbe, komponenta specijalnih operacija u Rogu Afrike i snaga za brze udare protiv terorističkih ćelija i logistike.

Najčuvenija akcija ove jedinice je upad u Abotabad u Pakistanu, kada je ubijen vođa Al Kaide Osama bin Laden.

5. SAS (Velika Britanija)

• Kontinuirano aktivna tokom 2024/25.
• Tajne misije u Ukrajini u neborbenoj ulozi
• Aktibna i na Bliskom istoku kroz obuku i direktne akcije
• Tradicionalno snažna u urbanom antiterorizmu

Jedna od najiskusnijih specijalnih jedinica na svetu, sa kontinuitetom borbenog iskustva još od Drugog svetskog rata. SAS se često opisuje kao jedinica koja deluje tiho, dugoročno i sa snažnim političkim pokrićem.

Za razliku od perioda relativnog zatišja nakon Avganistana, SAS je u poslednje dve godine stalno prisutan u više kriznih zona,

raspoređivan u malim timovima i angažovan na zadacima koji ne ulaze u dnevne vesti.

Britanski mediji i parlamentarni izvori povremeno potvrđuju prisustvo specijalnih snaga, ali bez navođenja detalja, što je tipično za SAS.

U kontekstu rata u Ukrajini, SAS se najčešće pominje u savetodavnoj ulozi, obuci ukrajinskih snaga i planiranju i evaluaciji bezbednosnih procedura.

Nema javno potvrđenih dokaza o direktnom borbenom angažmanu, ali

prisustvo britanskih specijalaca u neborbenim ulogama je potvrđeno.

Zapadni bezbednosni izvori navode da je SAS uključen u prenos znanja iz oblasti urbane borbe, diverzija i protivterorizma.

Što se Bliskog istoka tiče, SAS tamo obavlja obuku lokalnih i savezničkih snaga, savetovanje bezbednosnih struktura, kao i selektivne direktne akcije protiv terorističkih ciljeva. Deluje paralelno sa američkim snagama, često u manjim, samostalnim timovima, sa fokusom na diskreciju i dugoročnu stabilizaciju.

Ova elitna britanska jedinica ostaće upamćena po čuvenoj "Operaciji Nimrod", kade je izvela dramatičnu operaciju spašavanja 19 talaca iz iranske ambasade u Londonu nakon što su naoružani teroristi zauzeli zgradu 5. maja 1980. godine i ubili jednog od taoaca tokom pregovora sa policijom.

Operacija je trajala samo 17 minuta i izvedena je u ranim jutarnjim satima 14. maja. Pet terorista je ubijeno, a jedan je uhapšen. SAS je upao simultano kroz prozore i krov, koristeći šok-bombe, precizno neutralisao naoružane napadače i oslobodio taoce bez gubitaka među civilima.

Ova intervencija učvrstila je reputaciju SAS kao vrhunske specijalne jedinice za urbani antiterorizam i postavila standarde za slične jedinice širom sveta, služeći kao model za krizne operacije narednih decenija.

6. Spetsnaz GRU (Rusija)

• Izuzetno aktivna 2024/25. prvenstveno u Ukrajini
• Izvodi sve od sabotaža, izviđanja i  likvidacija, pa do klasične pešadijske borbe na frontu
• Veliki gubici, ali stalna upotreba
• Masovnija primena nego kod zapadnih specijalnih jedinica

Za razliku od ranijih sukoba gde je Spetsnaz delovao kratko i selektivno, u Ukrajini su ove jedinice korišćene kao produžena ruka fronta. Često su ubacivane u nestabilne sektore radi izviđanja i ometanja protivnika, što je dovelo do većeg broja direktnih sukoba i posledično velikih gubitaka.

Zapadni i ukrajinski izvori tokom 2024. godine beleže više slučajeva razbijenih izviđačko-diverzantskih grupa, naročito u istočnoj i južnoj Ukrajini, što ukazuje na visoku frekvenciju, ali i smanjenu operativnu tajnost u odnosu na predratni period.

Spetsnaz GRU je pretrpeo značajne gubitke u iskusnom kadru, posebno među podoficirima i veteranima sa iskustvom iz Sirije i Kavkaza. Kao odgovor, Rusija je ubrzala obuku novih kadrova i

snizila prag za upotrebu specijalnih jedinica, koristeći Spetsnaz i u ulogama bližim lakoj pešadiji, što je atipično za zapadne standarde. To je dovelo do paradoksa u kojem je jedinica istovremeno veoma aktivna, ali delimično degradirana po kvalitetu.

U periodu 2024/25. Spetsnaz GRU je jedna od najčešće korišćenih specijalnih formacija u savremenim ratovima. Iako je izgubila deo elitnog karaktera iz prethodnih decenija, zadržala je operativni značaj kroz stalnu upotrebu, prilagodljivost i duboku integraciju sa ruskom ratnom strategijom u Ukrajini.

Prema ukrajinskim izvorima, noću 25. na 26. decembra 2025. ukrajinske Unmanned Systems Forces izvele su preciznu operaciju pomoću bespilotnih letelica na komandni položaj i baze 14. specijalne brigade GRU u oblastima oko Berdianska u Donjeckoj regiji.

Tokom napada, komandni centar i pozicije ruskih snaga su pogođene, što je dovelo do znatnih gubitaka među specijalnim snagama - oko 51 pripadnik je ubijen i 74 ranjeno, dok je ukupno pogođeno više od 120 specijalaca GRU u toj jedinici, prema izveštajima ukrajinskog Ministarstva odbrane i komandanta dron snaga.

Najčuvenija akcija Spetsnaza odigrala se 27. decembra 1979. godine, kada su jedinice Spetsnaza GRU izvele preciznu i munjevitu operaciju u Kabulu, koja je rezultirala zauzimanjem predsedničke palate Tajbeg i likvidacijom tadašnjeg afganistanskog predsednika Hafizaulaha Amina. Operacija je trajala manje od pola sata, a pripadnici jedinice preciznim udarima neutralisali su Aminove telohranitelje i ključne članove bezbednosnog aparata.

Akcija je sprovedena uz minimalan broj sovjetskih snaga na terenu, ali uz maksimalnu koordinaciju i tajnovitost. Spetsnaz je istovremeno osiguravao prilaze palati, neutralisao eventualne snajperske i protivtenkovske pretnje, te omogućio ulazak specijalnih trupa koje su obezbedile kompletan kontrolni punkt u centru Kabula.

7. FSB Alfa (Rusija)

• Aktivna 2024/25. najviše u Ukrajini i na Krimu
• Specijalizirana za antiterorizam, neutralizaciju pobuna i sabotaža
• Deo je ruske Federalne službe bezbednosti
• Ima manje spoljašnjih, a više unutrašnjih operacija

Jedinica je osnovana 1974. godine kao deo KGB-a pod imenom "Grupa A" i bila je specijalizovana za borbu protiv terorizma i talačkih kriza. Nakon raspada Sovjetskog Saveza, jedinica je integrisana u FSB (Federalnu službu bezbednosti) i nastavila svoje delovanje u modernoj Rusiji.

Alfa je postala simbol vrhunskog profesionalizma i elitnog treninga u anti-terorističkim operacijama, kako u zemlji tako i u inostranstvu.

Strogo je poverljiva, sa procenjenim brojem pripadnika od oko 200–300. Selekcija je ekstremno rigorozna: kandidati moraju imati vojno iskustvo, izvanrednu fizičku spremnost, psihološku stabilnost i sposobnost rada u ekstremno stresnim situacijama.

Obuka traje godinama i uključuje taktičku borbu, preciznu vatru, ronjenje, planinarenje i upravljanje eksplozivom.

Primarne misije su anti-terorizam i oslobađanje talaca. Alfa je poznata po intervencijama u urbanim područjima, aerodromima, vozovima i drugim mestima gde su civili ugroženi. Takođe, njeni pripadnici čuvaju najvažnije zvaničnike, uključujući predsednika, premijera i strateške infrastrukture.

Tokom rata u Ukrajini delovala je neutralisanju diverzanata i zaštiti ruskih interesa, često bez javnog izveštavanja.

Najpoznatija akcija ove jedinice odigrala se 2002. u moskovskom pozorištu "Nord-Ost", kada je grupa čečenskih militanta uzela je oko 900 talaca tokom izvođenja muzičkog spektakla. Alfa je koordinisala napad i oslobađanje talaca. Operacija je bila kritična za međunarodni imidž jedinice, iako je bila kontroverzna zbog posledica upotrebe tada nepoznatog agensa. Zvanična verzija ruskih vlasti glasi da je upotrebljen derivat fentanila, kasnije preciziran kao karfentanil ili kombinacija karfentanila i fentanila.

Nastradalo je 130 talaca, a svi otmičari su ubijeni.

8. Vympel (Rusija)

Uprava "V" Centra za specijalnu namenu FSB, poznatija kao Vympel, je osnovana 1981. u kasnoj fazi Hladnog rata kao strateška specijalna jedinica KGB za rat u pozadini neprijatelja, a ne klasična antiteroristička snaga. Njena primarna namena bila je izvođenje dubinskih operacija u slučaju rata sa NATO, uključujući sabotaže kritične infrastrukture i operacije iza linija fronta.

Za razliku od Alfe, koja je bila fokusirana na brze antiterorističke intervencije, Vympel je zamišljen kao jedinica za dugotrajne, prikrivene i visoko kompleksne misije.

Mnogi pripadnici su bili obučavani za delovanje pod lažnim identitetima, uključujući i dugotrajno "utapanje" u civilno okruženje.

Tipične misije obuhvataju abotaže strateške infrastrukture, dubinske izviđačke operacije, protivterorizam visokog rizika (situacije koje uključuju hemijske, biološke ili nuklearne pretnje), specijalne operacije u inostranstvu

Prema izveštajima ukrajinskih medija i opozicionog portala Novaya Gazeta Europe, ruske specijalne snage FSB - među kojima se pominju najmanje Alfa i Vympel - bile su angažovane u borbama u Kurskoj oblasti u 2024. godini - što je neuobičajeno jer FSB obično nije direktno uvučen u vojne sukobe na frontu.

FSB specijalci su, prema navodima, imali zadatak da identifikuju i neutralizuju ukrajinske diverzantske i izviđačke grupe unutar ruskih granica, što ukazuje na prelazak iz klasičnih protivterorističkih zadataka u borbene zadatke protiv redovne vojske Ukrajine.

Izveštaj navodi i smrt najmanje jednog pripadnika specijalnih snaga FSB u avgustu 2024., potvrđujući da su specijalci pretrpeli gubitke u stvarnim borbenim uslovima.

Vympel je, takođe, uz Alfe, čija je "sestrinska" grupa, učestvovao u protivterorističkoj akciji u moskovskom pozorištu "Nord-Ost" 2002. godine.

9. Yamam (Izrael)

• Konstantno aktivna
• Svakodnevne borbene operacije na Zapadnoj obali
• Likvidacije, hapšenja, urbani sukobi
• Jedna od najiskusnijih jedinica u urbanom ratovanju

Yamam je policijska specijalna jedinica koja deluje kao nacionalna protivteroristička i spasilačka snaga u okviru izraelske policije/granične policije. Iako imena i taktike podsećaju na vojne specijalce, Yamam je prvenstveno policijska jedinica sa širim ovlašćenjima unutar države i na Zapadnoj obali.

Specijalnosti su im oslobađanje talaca, protivterorizam, hapšenja visokorizičnih osumnjičenih, precizne operacije protiv naoružanih terorista, koordinacija sa Šin Betom (izraelskom obaveštajnom službom) i IDF.

Yamam je ocenjena kao jedna od najjačih policijskih protivterorističkih jedinica na svetu.

U 2024/25. Yamam je učestvovao u brojnim operacijama kao što su "Arnon" (oslobađanje talaca u Gazi 8. juna 2024.), koja je izvedena u kampu Nuseirat u Gazi. Cilj je bio spašavanje četvoro talca koji su oteti 7. oktobra 2023. tokom masakra na Nova Music Festivalu - Noa Argamani, Andrej Kozlov, Šlomi Ziv i Almog Meir Jan - koji su oslobođeni nakon osam meseci zatočeništva.

Tom prilikom Yamam tim je bio pod intenzivnim vatrenim dejstvima, a komandant operacije Arnon Zmora je teško ranjen i kasnije je podlegao povredama. Operacija je nazvana po njemu kao znak počasti.

Ova akcija se smatra jednom od najhrabrijih i najznačajnijih Yamam misija u poslednjim godinama.

Yamam je takođe učestbobao u akciji oslobađanja dvoje talaca u Rafi (Operacija "Golden Hand", 12. februar 2024.), kao i u neutralisanju terorista u Tulkarmu i Shechemu (novembar 2024.).

10. GROM (Poljska)

• Aktivna 2024/25.
• Podrška NATO operacijama
• Obuka, ali i realne misije u istočnoj Evropi
• Visok nivo interoperabilnosti, sarađuju sa SEAL Team Six i SAS, pohvale od NATO saveznika

Jednostka Wojskowa GROM osnovana je 1990. godine kao vojna specijalna jedinica za specijalne operacije. Potčinjena je Ministarstvu odbrane Poljske, a osmišljena je i radi po uzoru na SAS i Delta Force.

GROM se smatra najelitnijom poljskom vojnom jedinicom, sa snažnim zapadnim DNK i vrlo strogim kriterijumima selekcije. Od osnivanja je bila zamišljena kao jedinica za najzahtevnije antiterorističke i specijalne zadatke, i brzo je integrisana u NATO strukture.

Specijalnosti su joj direktne akcije i protivterorizam, oslobađanje talaca, likvidacije visokovrednih meta, dubinske operacije iza linija neprijatelja, zaštita kritične infrastrukture i borba u urbanim i industrijskim zonama-

GROM je poznat po izuzetnoj vatrenoj disciplini, medicinskoj obuci i interoperabilnosti sa američkim i britanskim specijalnim jedinicama.

GROM je prvi put međunarodno skrenuo pažnju tokom misije na Haitiju 1994. godine, kada je izveo akciju hapšenja ključnih paravojnih lidera bez ispaljenog metka. Operacija se i danas koristi kao studija slučaja u NATO obukama.

Jedna od najintenzivnijih kampanja GROM-a bila je u Iraku od 2003. do 2008. godine, kada su učestvovali u zauzimanju naftnih terminala KAAOT i MABOT, u saradnji sa SEAL Team Six i SAS, kao i u brojnim noćnim racijama i hvatanju pobunjeničkih vođa. Američki komandanti su GROM tada opisivali kao "jednu od najpouzdanijih saveznička jedinica".

Iako Poljska ne objavljuje detalje o tekućim operacijama, postoje pouzdani indikatori i zvanične potvrde o sledećem ulozi ove jedinice u rusko-ukrajinskom ratu. Navodno, GROM u Ukrajini radi na obuci ukrajinskih specijalnih i policijskih jedinica, ima savetodavnu ulogu u kontra-diverzionim i urbanim operacijama, radi na zaštiti logističkih i komandnih struktura.

Poljska je jedan od najaktivnijih bezbednosnih partnera Ukrajine, a GROM ima ključnu ulogu u tim aktivnostima, ali bez direktnog borbenog angažmana na liniji fronta.

(Telegraf.rs)