Kakvo je to tajanstveno ostrvo zbog kojeg je Tramp napao Britance?

Američki predsednik Donald Tramp se u novoj objavi na svojoj drutvenoj mreži TruthSocial obrušio na Veliku Britaniju, a sve je povezao sa svojom fiksacijom na preuzimanje Grenlanda.

U objavi se osvrnuo na odluku Londona da preda arhipelag Čagos Mauricijusu, u koji spada i Dijego Garsija, ostrvo sa britansko-američkom vojnom bazom. Tramp je to nazvao velikim idiotizmom i zaključio da je to "još jedan u dugom nizu razloga" zbog kojih SAD mora da preuzme Grenland.

Preporučujemo

"Šokantni VELIKI IDIOTIZAM Britanaca"

Trampovu objavu prenosimo u celosti:

"Šokantno, naš 'genijalni' NATO saveznik, Ujedinjeno Kraljevstvo, trenutno planira da pokloni ostrvo Dijego Garsija, mesto vitalne američke vojne baze, Mauricijusu, i to BEZ IKAKVOG RAZLOGA. Nema nikakve sumnje da su Kina i Rusija primetile ovaj čin potpune slabosti. To su međunarodne sile koje priznaju samo snagu, zbog čega su Sjedinjene Američke Države, pod mojim vođstvom, sada, posle samo jedne godine, poštovane kao nikada pre. To što Ujedinjeno Kraljevstvo poklanja izuzetno važnu teritoriju čin je VELIKOG IDIOTIZMA i još jedan u veoma dugom nizu razloga nacionalne bezbednosti zbog kojih Grenland mora biti preuzet. Danska i njeni evropski saveznici moraju da URADE PRAVU STVAR. Hvala na pažnji posvećenoj ovom pitanju, PREDSEDNIK DONALD Dž. TRAMP", napisao je Tramp.

Istorija i značaj ostrva

Dijego Garsija je najveće ostrvo arhipelaga Čagos, koji se sastoji od oko 60 ostrva. Nakon što je bio nenaseljen do kasnog 18. veka, Francuzi su 1793. godine uspostavili plantaže kokosa koristeći rad robova.

Vremenom se razvila jedinstvena kreolska kultura poznata kao Ilosi ili Čagosijanci. Nakon što je Ujedinjeno Kraljevstvo preuzelo kontrolu nad ostrvom početkom 19. veka, stanovništvo je ostalo sve do 1971. godine, kada su svi stanovnici prisilno preseljeni radi izgradnje američke vojne baze, prenosi Index.hr.

Geostrateški značaj i sporovi oko suvereniteta

Dijego Garsija ima ključnu geostratešku ulogu zbog svoje pozicije uz glavne međunarodne trgovačke rute između Azije i Afrike. Tokom godina, baza je korišćena kao logistički centar u različitim vojnim operacijama, uključujući Zalivske ratove i operacije u Avganistanu.

U oktobru 2024. godine, britanski premijer Kir Starmer najavio je planove za prenos suvereniteta nad ostrvima Čagos na Mauricijus, uz zadržavanje vojne baze na Dijego Garsiji pod britansko-američkom kontrolom na prvih 99 godina.

Kontroverzni i dugotrajni pregovori sa Mauricijusom

Premijer Kir Starmer potpisao je u maju prošle godine sporazum prema kojem će Britanija uzeti bazu u zakup na 99 godina, sa mogućnošću produženja za još 40 godina. Osim zakupa, Velika Britanija će osnovati i fond vredan 40 miliona funti za stanovnike arhipelaga.

Ostrva su odvojena od Mauricijusa 1965. godine, dok je zemlja još bila britanska kolonija, a Velika Britanija ih je kupila za tri miliona funti. Između 1967. i 1973. godine, sve stanovništvo je proterano kako bi se pripremili uslovi za gradnju zajedničke vojne baze sa SAD.

Grant Šaps, bivši konzervativni ministar odbrane, izjavio je početkom 2025. godine za CNN da je plan "nerazuman": "Kina će iskoristiti teritoriju za širenje svog uticaja. Mnogo osetljivih stvari se odvija u britanskim vojnim bazama. Dakle, ne želite da budete okruženi potencijalnim protivnicima."

Velika Britanija kontroliše ovu regiju od 1814. godine, a 1965. je izdvojila arhipelag Čagos iz Mauricijusa pre nego što je bivša kolonija postala nezavisna. London je zadržao kontrolu nad arhipelagom i preimenovao ga u Britansku teritoriju u Indijskom okeanu.

Stanovništvo iseljeno zbog izgradnje vojne baze

Zatim je gotovo 2.000 stanovnika preseljeno na Mauricijus i Sejšele kako bi se stvorio prostor za vazdušnu bazu na najvećem ostrvu, Dijego Garsiji, koju je SAD iznajmila. Tajanstvena baza je važna za interese Vašingtona jer omogućava značajnu vojnu prisutnost u Indijskom okeanu.

Njena budućnost dovodi se u pitanje 2019. godine kada je Međunarodni sud pravde (ICJ) presudio da Britanija treba da vrati arhipelag "što je pre moguće" kako bi se dekolonizovao "na način u skladu sa pravom naroda na samoopredeljenje". Presuda je bila savetodavna, ali ju je uz veliku većinu podržala Generalna skupština Ujedinjenih nacija.

(Telegraf.rs)