Spomen zbirka Pavla Beljanskog otvorena pre 65 godina

U Novom Sadu je 22. oktobra 1961. pre 65 godina otvorena Spomen zbirka Pavla Beljanskog, namenski izgrađen muzej, nastao zaveštanjem kolekcionara koji je decenijama prikupljao umetnička dela, počev od ranih dvadesetih, do kraja života, sredinom sedme decenije 20. veka.

Srpski diplomata Beljanski bio je kolekcionar koji je sakupio najcelovitiju zbirku umetničkih dela srpskog, i jugoslovenskog, slikarstva prve polovine 20. veka.

Preporučujemo

Postojeća zbirka sadrži 185 dela 37 umetnika, slika, crteža, skulptorskih dela, tapserija. Prilikom otvaranja posedovala je 173 dela.

Isprva zainteresovan za evropsku, najviše renesansnu umetnost, uviđa da su mu vrhunska dela nedostupna, pa je sakupljačku strast usmerio ka savremenoj umetnosti. Postupno, njegova zbirka slika, skulptura, tapiserija, crteža, prerasta u jedinstvenu kolekciju vrhunskih umetničkih dela.

Tragična pogibija sedmoro njegovih bližnjih prilikom savezničkih bombardovanja septembra 1944. u Svilajncu, navela je Beljanskog da dragocenu kolekciju zavešta srpskom narodu, čime je postao jedan od njegovih najvećih darodavaca.

Od 1923. koncentrisao se na dela srpskih umetnika, pri čemu je najvećim delom pribavljao dela mlađih autora, tada najčešće anonimnih, koji će popularnost steći tek u potonjem periodu.

Beljanski nije bio bogat, otuda je njegova posvećenost sakupljanju umetnina zahtevala retku darovitost, visoku posvećenost, pa i žrtvu, imajući u vidu činjenicu da je kao diplomatski službenik raspolagao istina stabilnim, ali ne posebno visokim prihodima.

Posedovao je nesumnjivo viši smisao za valjana umetnička preguća, što mu je omogućavalo da dobro proceni dela još neafirmisanih stvaralaca.

Kako je kolekcija vremenom dostigla zavidne razmere, odlučio se da je daruje svom narodu, uz uslov da se pronađe odgovarajući izložbeni prostor.

Početni momenat Spomen zbirke Pavla Beljanskog bilo je potpisivanje ugovora o donaciji sa Vladom Vojvodine 1957. godine.

Kolekcija Beljanskog sadrži dela srpskih umetnika nastala počev od prvih godina 20. veka, poput Milana Milovanovića, Koste Milićevića, Nadežde Petrović, sve do završnih godina života Beljanskog, dakle sedme decenije veka.

Težište je ipak na umetničkom stvaralaštvu međuratnog perioda, odnosno radovima Save Šumanovića, Milana Konjovića, Petra Dobrovića, Jovana Bijelića, Ivana Radovića, Petra Lubarde, Sretena Stojanovića, Riste Stijovića, uz nešto mlađe Milenka Šerbana, Ljubicu Sokić, Zoru Petrović, Lizu Marić Križaničh, Živka Stojsavljevića.

Muzej je smešten u zdanju koje je namenski projektovao beogradski arhitekta Ivo Kurtović (1910 -1972).

Rođen u Supetru na Braču, Kurtović je živeo u Beogradu do kraja života, gde je predavao na Arhitektonskom fakultetu. Dorade su bile delo arhitekte Katarine Babin.

Zgrada muzeja, stručno oblikovana za smeštaj i prezentaciju umetničke kolekcije, izgrađena je 1961. da bi 22. oktobra te godine Spomen zbirka bila otvorena za javnost.

Arhitektonska vrednost objekta nagrađena je odgovarajući priznanjem. Zdanje je proglašeno za spomenik kulture Srbije 1992.

Godine 1966. u sklopu muzeja otvorena je i posebna Spomen soba Pavla Beljanskog, s ciljem da se sačuvaju i javnosti predoče i lični predmeti velikog kolekcionara, čime je oblikovana svedena rekonstrukcija njegovog životnog i radnog okruženja.

Bio je to dar naslednika nakon smrti Beljanskog prethodne godine. Osim više komada nameštaja, tu se nalaze lični predmeti, arhivalije, pisma, zavidna biblioteka sa oko 16.500 naslova, neretko umetnički uvezana, fotografije, umetnine, ordenje, pa i jedinstvena potpuno očuvana svečana uniforma diplomate Kraljevine Jugoslavije.

Poseban deo celine sačinjavaju portreti umetnika čija dela sačinjvaju kolekciju, uz njihove kataloge, umetničke monografije, građu, lične predmete, uključujući i slikarske pribore pojedinaca. U spomen sobi je smesteno i delo Vlaha Bukovca "Velika Iza" prvobitno izloženo 1882. prilikom Svetske izložbe u Parizu, koje je Beljanski darovao uoči smrti maja 1965.

Muzej svake godine, počev od 1967. dodeljuje Nagradu Pavle Beljanski, najboljim završnim radovima studenata istorije umetnosti, u skladu sa zaveštanjem darodavca.

U prostoru muzeja održavanju se uobičajeno tematske izložbe, ne samo autora prisutnih u kolekciji, a takođe kursevi za decu, učenike, studentska okupljanja, predavanja, koncerti klasične muzike, razne promocije, izložbe radova postdiplomaca Akademije umetnosti Novi Sad.

Pavle Beljanski rođen je u Velikom Gradištu juna 1892. Porodica je poreklom bila iz Gospođinaca u Bačkoj.

Započeo je studije prva u Beogradu posle okončanja Prve gimnazije, da bi se 1914. kada je izbio Prvi svetski rat našao u čuvenom Đačkom bataljonu srpske vojske, s kojim je prošao tragičnu epopeju odstupanja preko planinskih vrleti od Kosova i Metohije put Jadrana u zimu 1915/1916. Đački ili Studentski bataljon, poznat i kao 1.300 kaplara, sačinjavali su studenati ili visokoškolaci koji su upravo diplomirali.

Upućen je potom da školovanje nastavi u Parizu, gde upisuje i postdilomske studije.

Godine 1919. prekida rad na doktoratu pošto je primljen u diplomatsku službu novoobrazovane Kraljevine SHS. Radio je pri poslanstvima u Berlinu, Varšavi, Beču, Parizu, Rimu. Penzionisan 1941. poratne vlasti su ga 1945. vratile u diplomatsku službu gde ostaje do 1958.

(Telegraf.rs/Tanjug)