Kako je Jovan Đorđević iz Sente postao tvorac himne "Bože pravde" i utemeljivač nacionalnog teatra

Kada danas pevamo stihove nacionalne himne „Bože pravde“ ili kada zakoračimo u dvorane naših najstarijih teatara, mi zapravo hodamo stazama koje je pre više od jednog veka utemeljio Jovan Đorđević. Književnik, pedagog, ministar i vizionar, Đorđević je bio jedna od onih gromadnih ličnosti 19. veka koje su uspele da spoje prosvetiteljsku misiju sa borbom za nacionalni identitet.

Od peštanskog studenta do kulturnog lidera

Rođen u Senti 13. novembra 1826. godine, Jovan Đorđević je prošao klasičan put srpskog intelektualca onog vremena – školovao se u Segedinu, Novom Sadu i Temišvaru, da bi u Pešti upisao medicinu. Ipak, sudbonosna 1848. godina i revolucionarni duh tog vremena trajno su ga udaljili od lekarskog poziva i usmerili ka rečima, istoriji i narodu.

Preporučujemo

Njegov rani rad u Somboru, Lugošu i Novom Sadu bio je prožet borbom za vukovsku reformu i narodni jezik. Kao sekretar Matice srpske i urednik čuvenog Letopisa, a kasnije i Srpskog dnevnika, Đorđević nije bio samo posmatrač događaja, već njihov aktivni kreator. U vreme apsolutizma, on je razumeo da se sloboda ne brani samo oružjem, već i prosvetom i kulturom.

Utemeljivač Srpskog narodnog pozorišta

Najsjajniji biser u kruni njegovog rada svakako je osnivanje Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu 1861. godine. Kroz seriju vatrenih članaka o potrebi za stalnim teatrom, Đorđević je uspeo da uzdrma vojvođansko Srpstvo i stvori instituciju koja će postati simbol nacionalnog ponosa. Za njega pozorište nije bilo samo zabava, već „hram u kojem se čuva maternji jezik i kuju narodne vrline“.

Njegov uspeh u Novom Sadu odjeknuo je do Beograda. Godine 1867, nakon gostovanja njegove trupe u prestonici, knez Mihailo mu obećava zgradu za pozorište, a Đorđević ubrzo postaje prvi direktor Narodnog pozorišta u Beogradu. Njegov doprinos teatru bio je potpun – od administracije i režije, preko prevoda Šilerovih drama, do osnivanja Glumačke škole.

Pisac himne i kraljev učitelj

Jovan Đorđević je autor teksta „Markove sablje“, komada iz kojeg je proizašla pesma „Bože pravde“. Iako je bio plodan pisac, pisac biografija (Čučuk-Stane i dr.), sastavljač Latinsko-srpskog rečnika i autor obimne Opšte istorije, on je pre svega bio čovek od akcije.

Njegov autoritet bio je toliki da mu je povereno vaspitanje i obrazovanje kralja Aleksandra Obrenovića, kojeg je podučavao istoriji i geografiji. Pred kraj života, ovenčan slavom i proslavom pedesetogodišnjice književnog rada, kratko je služio i kao ministar prosvete, ostavljajući pečat u državnoj upravi pre odlaska u penziju.

Nasleđe koje traje

Preminuo je u Beogradu 9. aprila 1900. godine, ali njegovo delo nije utihnulo. Svaki put kada se podigne zavesa na sceni ili zazvuče svečani tonovi himne, oživljava duh Jovana Đorđevića. Bio je to čovek koji je znao da jedan narod vredi onoliko koliko čuva svoju kulturu i koliko duboko poštuje svoju istoriju.

Danas ga pamtimo ne samo kao administratora i profesora, već kao arhitektu srpske kulture koji je u mračnim vremenima znao da upali svetla pozornice i pokaže put svom narodu.

(Telegraf.rs/izvor: Wikipedia/Jovan Đorđević)