Najveća beogradska misterija: Kelti su tu čuvali blago, Rimljani gradili kule, a onda je SRAVNJEN sa zemljom

Kada se pomene Avala, većini Beograđana će na pamet pasti legendarni Avalski toranj (što sadašnji, što onaj uništen 1999. godine tokom NATO agresije). Nekima će pasti na pamet i spomenik Neznanom junaku, ili pak beskrajne zelene površine koje predstavljaju oazu mira, daleko od uobičajene beogradske vreve.

Samo mali broj će se setiti jedne od najvećih beogradskih misterija, a to je je srednjovekovna tvrđava Žrnov koja je vekovima predstavljala krunu Avale. Ona je prošla kroz različite epohe, sve do njenog rušenja 1934. godine, zbog potreba izgradnje spomenika Neznanom junaku, čiji je tvorac Ivan Meštrović.

Preporučujemo

Život ove tvrđave je, maltene, počeo još u vinčanskom periodu, kada su tadašnji stanovnici otkrili rude, kojima obiluje cela Avala. Tu tradiciju su nastavili i Kelti, koji su nedaleko od planine i osnovali naselja koje će kasnije postati Beograd i Zemun, a na kraju su došli i neminovni Rimljani, koji su izgradili tvrđavu na vrhu planine, verovatno na temlejima starije keltske tvrđave.

Tvrđava Žrnov / Foto: Wikopedia/mars.elte.hu

Namena tvrđave je bila jasna; zaštititi avalske rudnike od potencijalnih varvatskih napada.

Nakon pada Rimskog carstva, tvrđava je predata zubu vremena, a u prvoj polovini 15. veka, Despot Stefan Lazarević obnavlja i proširuje tvrđavu. Ona tada dobija naziv Žrnov, a ono što je posebno zanimljivo je i da se planina Avala u to vreme nazivala Žrnovica.

Kako je nastao naziv Žrnov, pa i Žrnovica, nije u potpunosti sigurno, ali se pretpostavlja da naziv duguju "žrvanjima", odnosno ogromnim kamenovima kojima su se komadale rude.

Nakon dolaska Osmanlija, tvrđava je postala granična i ponovo je proširena zarad osvajanja Beograda koji je tada bio u rukama Ugarske. S obzirom da je gradu bilo potrebno nekoliko decenija da padne, Turci su tvrđavu nazvali "havala", što znači prepreka. Od tog vremena je ostao i naziv "Avala", kog planina nosi i danas.

Tvrđava se sastojala iz dva dela, gornjeg i donjeg grada. Gornji grad se uglavnom sastojao od stare srpske tvrđave, sa nekim proširenjima koje su napravili Turci, dok se donji grad nadovezivao na gornji i obuhvatao prostor na kome se sada nalazi spomenik Neznanom junaku.

Kada je Beograd pao 1521. godine, Žrnov je izgubio na značaju i istorijski pomeni o njemu postaju razuđeni i kratki. U periodu od 16. do 20. veka, jedini značajniji pomen o Žrnovu bila je narodna pesma o turskom harambaši Porči od Avale, koji je navodno stolovao tamo.

Pogled istorije je ponovo bio uprt u tvrđavu tek tokom Prvog svetskog rata, kada su u njenoj okolini, i na celoj Avali, vođene teške bitke. Kada su austrougarski vojnici, nakon velike muke, uspeli da osvoje celu planinu, u dolini ispod Žrnova su sahranili pale srpske vojnike, a najupečatljivi je bio drveni krst na kome je bilo ispisano "Nepoznati srpski vojnik".

Foto: Mateja Beljan

Nakon završetka Prvog svetskog rata, u Beogradu se pojavila ideja da se podigne spomen-kompleks poginulim srpskim vojnicima, po ugledu na onaj koji je Francuska podigla za svoje vojnike. Odluka da on bude izgrađen na Avali, na mestu ove drevne tvrđave je bila izuzetno kontroverzna u to vreme. Jedan od najglasnijih kritičara te odluke bio je legendarni Branislav Nušić koji je predlagao da se taj spomenik podigne negde u centru grada.

Ipak, kralj Aleksandar I Karađorđević je insistirao da se Žrnov sravni sa zemljom i da spomenik nikne baš tu. Razlog njegove odluke do današnjeg dana nije potpuno rasvetljen, ostavljajući prostora za mnoge pretpostavke i teorije zavere.

Ipak, čudnim spletom okolnosti, kralj je doživeo istu sudbinu kao i Žrnov. Samo nekoliko meseci nakon rušenja i početka radova 1934. godine, on je ubijen u Marseju.

Spomenik je završen i svečano otvoren 1938. godine, a ostataka Žrnova više nema. Time je, na vrlo neceremonijalan način, završen život jedne izuzetno važne građevine, koja sada živi samo na fotografijama.

(Telegraf.rs)