Ovo je poslednje naselje u Zagrebu projektovano u bivšoj Jugoslaviji: "Živeti ovde je privilegija"

Dok se u mnogim gradovima sve više prostora prepušta investitorima i izgradnji što većeg broja stanova na što manjim površinama, zagrebačko naselje Malešnica pokazuje kako izgleda urbanizam u kojem je čovek na prvom mestu. Široki trotoari, prostrani parkovi, drvoredi i mesta za druženje čine ovaj deo Zagreba primerom planske gradnje koja je nastala još u vreme bivše Jugoslavije.

Malešnica je, naime, poslednje zagrebačko naselje planski izgrađeno tokom jugoslovenskog perioda, a njegova priča ponovo je privukla pažnju tokom manifestacije Open House Zagreb. U okviru trodnevnog kulturnog događaja, koji građanima omogućava besplatne posete arhitektonski zanimljivim zgradama i prostorima, organizovana je stručna šetnja kroz ovo naselje.

Preporučujemo

Arhitekte Suzana Dobrić i Domagoj Mlinarić vodili su okupljene kroz Malešnicu, objašnjavajući kako je nastajao kvart osmišljen iz perspektive ljudi koji u njemu žive.

Kako je istakla arhitektica Suzana Dobrić, Malešnica je naselje ulica, a ne saobraćajnica. Ulice su zamišljene kao mesta susreta i druženja, za razliku od puteva koji prvenstveno služe odvijanju saobraćaja, piše Jutarnji list.

Planiranje koje se vidi tek decenijama kasnije

Prvobitni urbanistički plan za izgradnju Malešnice napravljen je 1977. godine. Tada je zemljište očišćeno, a izgrađene su i dve glavne ulice - nekadašnja Moskovska, danas Ulica Ivane Brlić Mažuranić, i Mramoračka, koja danas nosi ime Ante Topića Mimare.

Međutim, tokom daljeg planiranja postalo je jasno da bi prvobitno rešenje omogućilo izgradnju manjeg broja stanova. Zato je devet godina kasnije izrađen novi plan, kojim je predviđeno dodatnih 600 stanova.

Iako su izmenama izostali neki elementi karakteristični za druga zagrebačka naselja, poput velikih platoa kakvi postoje u Novom Zagrebu i garaža, Malešnica je zadržala ono po čemu je i danas prepoznatljiva - mnogo zelenila, parkove i široke trotoare.

Naselje je izgrađeno u drugoj polovini osamdesetih godina prošlog veka. Ekonomska kriza koja je tada zahvatila Jugoslaviju uticala je i na način gradnje, ali je istovremeno doprinela tome da Malešnica ne bude sastavljena od niza gotovo identičnih zgrada.

Za razliku od pojedinih planski građenih delova Novog Zagreba, u izgradnji Malešnice učestvovalo je desetak građevinskih kompanija, a zgrade je projektovalo više arhitekata. Zbog toga su uglovi objekata različito oblikovani, pa naselje ima prepoznatljiv izgled i lakše se snalazi u prostoru.

Zgrade su morale da ispune stroge uslove

Planiranje nije obuhvatalo samo raspored ulica i zelenih površina, već i izgled i kvalitet samih zgrada.

Prema rečima Suzane Dobrić, svaki objekat u Malešnici morao je da dobije potvrdu autora urbanističkog plana da je projektovan u skladu sa predviđenim rešenjima, i to kao uslov za dobijanje građevinske dozvole.

U to vreme postojale su i detaljne smernice za društveno usmerenu stambenu izgradnju, koje su propisivale standarde za stanove, zgrade i čitava naselja.

Jedno od pravila odnosilo se na veličinu zastakljene površine: ona je morala da iznosi najmanje jednu sedminu površine prostorije. Na taj način nastojalo se da se obezbedi dovoljno prirodnog svetla i izbegnu stanovi sa premalim prozorima.

Na organizovanu šetnju Malešnicom, uprkos kiši, došao je veliki broj građana. Među njima su bili i stanovnici naselja koji su želeli da saznaju više o njegovom nastanku.

Mnogi su istakli da je Malešnica i danas mesto u kojem se kvalitetno živi, pre svega zahvaljujući zelenilu, šetalištima, drvoredima, klupama i parkovima između stambenih zgrada. Njihove primedbe uglavnom se odnose na pojedina arhitektonska rešenja objekata, poput zgrada koje nemaju liftove, a ne na urbanistički koncept naselja.

Posebno upečatljiv detalj iz priče o Malešnici jeste fotografija stanovnika koji pod visokim drvoredom gledaju film na otvorenom, tokom programa Zagrebačkih kvartova kulture.

Kada je fotografiju video arhitekta Ratko Miličević, jedan od autora urbanističkog plana naselja, navodno je uzviknuo: "To je tačno ono kako sam zamišljao!" Fotografija se i danas nalazi na zidu nekadašnjeg Miličevićevog radnog prostora.

Kako je objasnila Dobrić, kvalitet planski građenih naselja često postaje vidljiv tek posle određenog vremena, kada drveće poraste, a društveni sadržaji počnu da funkcionišu. Takvi sadržaji neretko kasne za izgradnjom stanova, ali je ključno da se za njih unapred ostavi prostor.

Kraj ere gradnje po meri investitora?

Priča o Malešnici otvorila je i šire pitanje načina na koji se danas planiraju gradovi. U tekstu koji je objavio hrvatski medij Jutarnji list ukazuje se na problem takozvanog investitorskog urbanizma, u kojem je prioritet izgradnja što većeg broja kvadratnih metara na što manjoj površini.

Kao mogući korak ka promeni navodi se novi Generalni urbanistički plan Zagreba, usvojen prethodne godine. Ipak, promene neće biti trenutne, jer su brojne građevinske kompanije zahteve za građevinske i lokacijske dozvole podnele pre njegovog donošenja, a postojeći propisi omogućavaju da se ti postupci nastave.

Primer Malešnice pokazuje kako urbanističko planiranje koje vodi računa o ljudima, zelenilu i javnim prostorima može da oblikuje naselje koje i decenijama kasnije pruža kvalitetne uslove za život.

(Telegraf.rs)