2

Najstarija prestonica Srbije, starija od nemanjićkog Rasa: Dinastija Vlastimirovića vladala je iz Dostinika, evo gde je on danas

Prvi tragovi Dostinika pronađeni su osamdestih

Dostinik
Foto: Arheoloski institut

Dostinik je bila najstarija poznata prestonica Srbije i sedište srpske države Vlastimirovića, dinastije koja je vladala Srbima od sedmog do druge polovine desetog veka. Njegov položaj, kao i ostaci, do skora nisu utvrđeni, ali se smatralo da se nalazio na prostoru između današnjeg Prijepolja i Sjenice, odnosno u relativnoj blizini granice sa tadašnjom Bugarskom koja se nalazila u Rasu.

ŠTA ZNAČI REČ DINASTIJA: Kladimo se da je sve vreme koristite na pogrešan način (FOTO)

Istraživanja okončana 2001. godine upućuju na to da je nalazište u selu Vrsenice kod Sjenice upravo srednjovekovna srpska prestonica Dostinik.

Dostinik se pominje na prvom mestu među naseljenim gradovima u krštenoj odnosno balkanskoj Srbiji, u spisu "O upravljanju Carstvom" vizantijskog cara Konstantina Porfirogenita (913-959), nastalog sredinom X veka. Porfirogenit u 32. poglavlju navodi da su "u pokrštenoj Srbiji" naseljeni gradovi: Destinikon, Černavusk, Međurečje, Dresneik, Lesnik, Salines i u oblasti Bosne Kotor i Desnik.

Jednu od ovih tvrđava Porfirogenit pominje i kada opisuje zbivanja u toku poslednje decenije 9. veka, govoreći kako je Klonimir, otac Časlavljev, dolazeći iz Bugarske sa vojskom ušao u Destinikon, odnosno Dostiniku, "jedan od srpskih gradova, sa ciljem da preotme vlast. Međutim, i pored tog početnog uspeha, on nije uspeo da zavlada državom." Očigledno je Dostinika bila tvrđava posebnog značaja. Tu se izgleda sticala, ali i gubila vlast nad onovremenom Srbijom.

Prvi tragovi Dostinika pronađeni su osamdestih u vreme dok je istraživanje starog Rasa bilo značajan državni projekat.

- Bilo je očigledno da je reč o srpskom utvrđenom gradu, koji je živeo bar dvesta godina pre Nemanjića, a zatim je uništen i napušten u 10. veku, u vreme bugarske ekspanzije. Nalazište srpske prestonice smešteno je kod sela Vrsenice, desetak kilometara od Sjenice. Nalazi se na severnoj padini uzvišenja Klik, brega na 1.330 metara nadmorske visine koje se kao pruža u Sjeničko polje.

Foto: sjenica.com

- Vrh opasuju ostaci tri debela kamena bedema koja su branila dvor srpskih kneževa. Utvrđenje dominira nad celim sjeničkim poljem i ima vizuelnu komunikaciju sa planinama koje ga okružuju: Golijom, Javorom, Zlatarom, Jadovnikom i Giljevom. Pristupačno je samo sa južne strane, na kojoj je sedlo preko kog se odvijala komunikacija sa izvorom pitke vode i uzvišenjem Klik - navodi arheolog Dragica Premović Aleksić, direktor Muzeja Ras.

U selo Vrsenicu, u čijem je ataru Dostinika, ide se preko mosta nad rekom Vapom na mestu sa srednjovekovnim imenom Mač-brod, što znači otprilike "Prelaz mačeva". Stari put dalje vodi kroz srpsko selo Gradac.

- Ovo je deo puta Vija metalika, kojim su metali iz istočnog dela provincije Dalmacije, iz kopova Kopaonika i Rogozne, transportovani dolinom Ibra, a zatim kroz Sjeničko polje. Radi odbrane antičke saobraćajnice Rimljani su podigli početkom 4. veka prvo malo utvrđenje oko koga se kasnije razvila velika srpska Dostinika. Otkriven je brojan arheološki materijal: keramički sudovi različitog oblika, veličine, načina izrade i ukrašavanja, metalni predmeti kao što su noževi, alatke, zvona, kameni žrvnjevi, brusevi itd.

Planina Golija Foto: Wikipedia/Snežana Trifunović

- Arheologija je potvrdila istorijske izvore koji govore o zbivanjima u Srbiji tokom 9. i 10. veka, u vreme kada Bugarska osvaja velike delove Balkana. Ras je tada, kaže car Konstantin Porfirogenit, na granici između Bugarske i Srbije, pa je logična pretpostavka da se Srbija tada nalazila zapadno od Rasa. Njena granica je tada verovatno išla dolinom gornjeg toka Ibra, istočnim obodom Sjeničko-pešterske visoravni i obroncima Golije - objašnjava naučnica.

U Srbiji su se, prema beleškama romejskog cara, krajem 9. veka vodile dinastičke borbe između naslednika knezova Mutimira, Strojimira i Gojnika. Istovremeno strelovit uspon doživljava Bugarska, koja želi da se osveti Srbima za teške poraze u prethodnim vekovima. Knezovi "Srblije", kako je naziva romejski car, ne obraćaju pažnju i ratuju međusobno, iako se nalaze u makazama između Bugarskog i Istočnog rimskog carstva.

Klonimir, sin kneza Strojimira, sklonio se bio u Bugarsku gde ga je car Boris oženio Bugarkom. U želji da preotme vlast od Petra, Gojnikovog sina, Klonimir je sa vojskom ušao u glavni grad Dostiniku, gde ga je Petar ubio. Kako je Ras već bio u bugarskim rukama, a Klonimir dolazi iz Bugarske i ulazi u Dostiniku da preotme vlast, očigledno je da se Dostinika u neposrednoj blizini Rasa i tadašnje srpsko-bugarske granice.

Foto: Arheoloski institut

Sistematska arheološka istraživanja vršena su 1995. i 1996. godine, a potom su nastavljena 2000. i okončana naredne 2001. godine. U toku te četiri kampanje veći deo programa istraživanja je i ostvaren, ali usled nedostatka sredstava, iskopavanja na svim planiranim površinama nisu se mogla realizovati.

Gradina u Vrsenicama predstavlja jedno od retkih nalazišta sa primerom korišćenja branjenog prostora kasnoantičkog utvrđenja kao fortifikacije i u ranom srednjem veku. Posmatrani u celini, kulturni slojevi i ostaci fortifikacija, kao i drugih zdanja, odslikavaju više etapa života utvrđenja. To se posebno uočava na ostacima fortifikacija i zidanih objekata, gde se jasno uočavaju posebne građevinske faze. Prema saznanjima do kojih se došlo tokom arheoloških istraživanja, kao i nakon obrade otkrivenih nalaza, kako ostataka arhitekture tako i pokretnog materijala, bilo je moguće izdvojiti tri osnovna stratigrafska i hronološka horizonta, i to:

I – antički (prva polovina 4. veka), zatim
II – kasnoantički, kod koga se jasno izdvajaju dve etape, od kojih prva odgovara životu starijeg kasnoantičkog utvrđenja (posle oko 460. godine do u 5. vek), a druga životu u mlađem paleovizantijskom utvrđenju (6. vek) i
III – ranosrednjovekovni (9–10. vek). Na ovakvoj stratigrafskoj i hronološkoj podeli biće zasnovano naše dalje izlaganje.

Tragovi prvog naseljavanja Gradine, koji bi prethodili izgradnji najstarijeg zidanog objekta, na istraživanim površinama nigde pouzdano nisu izdvojeni. Smatramo, stoga, da nećemo pogrešiti ako zaključimo da je korišćenje ove zaravni na vrhu strmog stenovitog brega najverovatnije započeto podizanjem zidane građevine čiji su ostaci otkriveni u Centralnom sektoru. Reč je o zdanju trapezaste, gotovo pravougaone osnove, spoljnih dimenzija 12,5 × 11,30 m, odnosno 10,50 m, koje je svojom dužom stranom bilo orijentisano po osi istok–zapad. Položaj ove građevine bio je prilagođen zatečenom stenovitom tlu koje se u vidu dve kaskade spušta od zapada ka istoku.

Za pouzdano određivanje vremena nastanka pomenute građevine, koju smo prepoznali kao ostatke rimske vojne postaje nemamo na raspolaganju dovoljno elemenata. Kao siguran terminus ante quem bilo bi vreme podizanja bedema starijeg kasnoantičkog utvrđenja u drugoj polovini 4. veka. Posle rušenja krajem druge decenije 6. veka utvrđenje na Gradini je, po svemu sudeći, veoma brzo obnovljeno, možda već tokom treće ili četvrte decenije istog veka.

Gradina Foto: Glas Zapadne Srbije

U obnovljenom utvrđenju, najznačajnije kamenom zidano zdanje bila je nova crkva, podignuta na ostacima starije građevine rimske vojne postaje koja je, kako smo pretpostavili, postradala u zemljotresu. U zatečenu ruševinu, uz korišćenje većine njenih preostalih zidova, ugrađeno je novo sakralno zdanje. Dominantan položaj crkve na severnom stenovitom grebenu, koji je u padu prema istoku, kao i oblik njene osnove uslovili su zatečeni ostaci. O sudbini crkve u Vrsenicama tokom 6. veka rezultati arheoloških istraživanja ne pružaju dovoljno podataka. Po svemu sudeći, ona je bila u upotrebi sve do kraja 6. ili početka 7. veka, odnosno do vremena kada je utvrđenje postradalo ili napušteno.

U razdoblju kojim je bio obeležen konačni slom antičke civilizacije u centralnim oblastima Balkana zapustelo je i utvrđenje na Gradini u Vrsenicama. Kada se to tačno desilo, da li krajem 6. ili u prvim decenijama 7. veka, teško je zaključiti samo na osnovu arheoloških nalaza. Prostor među bedemima Gradine u Vrsenicama ostao je pust i nenaseljen više od dva stoleća. Obnova koja je nakon toga usledila posvedočena je sasvim jasnim arheološkim svedočanstvima. Dostinik je naposletku opustošen i uništen polovinom 10. veka.

Daljinac

(Telegraf.rs/Izvori: Novosti, Vikipedija, Marko Popović, Vesna Bikić: Vrsenice, kasnoantičko i srpsko ranosrednjovekovno utvrđenje, Arheološki institut Beograd, 2009)

Tagovi: Dinastija, Dostinik, Prijepolje, Sjenica, Vlastimirovići

Pogledajte sve vesti u poslednja 24 sata

Komentari (2)
Poređaj komentare:
  • B
    Bgd 011

    Porfirogenit je čist falsifikat. Pisao je uputstvo za za uupravljanje svome sinu. Od bečkog kongresa je rečeno da srbi ne gledaju preko dunava i drine, to nije njihovo. I nema izučavanja istorije pre nemanje. Svedoci ste da je to i primenjeno.

Udovica sa troje dece primila je bolesnu Nevenku koju je ostavila ćerka, a sada je svemu došao kraj: Najteži zagrljaj i suze dve žene (FOTO) (VIDEO)

Tri puta godišnje na naplatnim rampama Srbije pojavi se vozač koji nema novca za putarinu: Evo šta se tada dešava

Vlasnik je prvo gledao, a onda ostavio besne pse koji su ih kidali: Izabela i njen prijatelj preživeli horor u subotičkoj šumi (FOTO)

Hitno upozorenje iz RHMZ-a: Očekuje se sneg i ledena kiša, u ovim gradovima biće najhladnije (FOTO)

Izgladneli vukovi sišli na asfalt i nedaleko od škole počeli da kolju: Užas u selu kod Vranja, noćima se čuje strašno zavijanje (FOTO)

Višedecenijski uspeh: Pogledajte kako je jedna domaća kompanija obeležila 35 godina rada

Zemunka prvi put otvorila elektronski dnevnik i šokirala se kada je videla ocene svog deteta: "Šta? Ne mogu da verujem!" (VIDEO)

Srbijom hara nova opasna droga "za studente i taksiste": Jeftina je, lako dostupna, a može da bude kobna

Presmešni saveti za starešine JNA: Strogo zabranjena zloupotreba čačkalica, nošenje kesa, odeća sa natpisom "komandos" i stopiranje (VIDEO)

Pobesneli otac uleteo u hodnik i dreknuo "Tebe ću isto sad slomiti": Šta se zaista desilo u Novom Sadu, pa je policija morala da spasava Baku Praseta (VIDEO)

Spomenik legendarnom Jovanči napravio je robot Radiša: Visok je 4,2 metra i sedi na globusu, a rukom pokazuje na grad iz legendarnih priča

Nestala baka Ljubinka (82) iz Zaječara: Poslednji put je viđena blizu šume

Mila i Petar su 50 godina u braku, a sav novac dali su na put oko sveta: Obišli su 153 zemlje, radili što drugi nisu smeli, rizikovali i živote (FOTO)

Dragan je nasledio kuću od dede, ali je odlučio da je pokloni porodici sa četvoro dece: Plemenitost ovog čoveka nema cenu (FOTO)

Ukidaju se liste čekanja za kataraktu i kukove: Broj ovih operacija biće povećan za 80 odsto do kraja godine

Duh starih birtija i dalje živi u Kikindi: Varoške kafane nosile su imena životinja, a radno vreme bilo je veoma specifično (FOTO)

Zima se ne predaje: I danas susnežica i sneg, sutra toplije, a od prekosutra zahlađenje

Kada smo je izvukli iz ledenog Dunava, bila je sva plava: Policajac heroj spasao davljenicu u dramatičnoj akciji u Novom Sadu

Najbogatiji čovek u Srbiji: Oko rođendanske torte dede Jovana (95) okupilo se pet generacija porodice. Ima ih preko 70 (FOTO) (VIDEO)

Martin ima tek 18 godina i priznanje da je najbolji u svom poslu: Poziraju mu žene sa strijama i ožiljcima, a svaka njegova slika krije jaku poruku (FOTO)

NASLOVNE STRANE DANAŠNJIH NOVINA: Prelistavanje štampe za utorak, 22. januar 2019. godine

Učili smo u školi da je vazduh smeša gasova bez boje, mirisa i ukusa: E, u Nišu to ne važi. Nišlije udišu vazduh od kog se plače

Lažna vest iz Beograda postala viral godine u Africi: Kenijka dobila sedmicu na lotou, ali neće pomoći svojoj zemlji, već gladnoj deci u Crnoj Gori

Štrpce na Šar planini je mesto gde su ljudi srećni: Žive mirno i po starinskim pravilima, a imaju i reku koja je jedistvena u Srbiji (FOTO)

Šta sam ja Bogu zgrešila? Status dr Đurića o suštini života

Ljudi u Srbiji masovno se odriču Boga: Kao dokaz dobijaju raskrštenice i nekrštenice, proverili smo da li taj papir može da pobije božju reč

Mladi u Srbiji neće da rade dokle god ne moraju: Čak 77 odsto studenata živi isključivo na račun roditelja, ni 10 odsto njih ne izdržava se samo (TABELE) (ANKETA)

Nestao je "golf" iz Novog Pazara, a onda je vlasnik dobilo misteriozni poziv. Tražili su mu samo jednu stvar. Sutradan je pronađen u drugom gradu

Baka Prase prvi put javno progovorio posle incidenta u novosadskom tržnom centru: Niko nije očekivao 10.000 ljudi (VIDEO)

Raste broj obolelih od gripa: Najugroženije su ove dve grupe

Ledeni januar "promenio mišljenje": Gotovo je sa ledenim talasom, a evo da li će do kraja meseca biti padavina (FOTO)

Dalibor je sa bratom šetao preko mosta, pa se iznenada bacio u Veliku Moravu: Kad su ga spasioci izvukli, izgovorio je potresnu rečenicu

Beograđanka Sara Vidak ne ide u zatvor: Viši sud smanjio kaznu na mesec dana koliko je provela u pritvoru u Crnoj Gori

Vernici danas slave sveticu koju je Bog ubio i sveca kojeg je vaskrsao

Tokom dana temperature u plusu: Pretežno oblačno, ali uglavnom suvo

Ana (37) ima pet ćerki i sina koji je najmlađi: Ona je najlepša majka u Šumadiji, a njena deca uspešni đaci (FOTO)

NASLOVNE STRANE DANAŠNJIH NOVINA: Prelistavanje štampe za ponedeljak, 21. januar 2019. godine

Zbogom, kondukteri, mesečne i pojedinačne kartice: Jagodinci od danas imaju besplatan javni prevoz, da li ga treba uvesti i u ostalim gradovima?

Oko ovog mladog zanatlije žene se otimaju: Nasledio je očev posao kada je preminuo, a sada šije cipele koje svakoga obaraju s nogu (FOTO)

Iznenadna poseta Stefanovića policajcima u Osečini: Želeo da se lično uveri kako teku radovi na obnovi policijske stanice (FOTO)

Upoznajte Svetu Goru, najvažniji centar pravoslavlja na svetu (FOTO) (VIDEO)

Imali su 8 i 11 godina kada su prvi put poterali volove u šumu: Ovo je sjajan način da u Srbiji momci zarade dobre pare (FOTO) (VIDEO)

/
<% galerijaAlt  %>