Knez Mihailo umalo nije stvorio Srbo-Bugarsku: Ovaj događaj je stopirao sve

Dok se srpsko-bugarski odnosi danas najčešće posmatraju kroz prizmu ratova, rivalstava i podela, istorija krije gotovo zaboravljenu epizodu koja baca sasvim drugačije svetlo na balkanske odnose u 19. veku. Reč je o tajnom sporazumu između Vlade Kneževine Srbije i Bugarskog revolucionarnog komiteta u Bukureštu, kojim je predviđeno stvaranje zajedničke države bugarsko-srpske (ili srpsko-bugarske) – sa jednim vladarom i zajedničkim ciljem: oslobođenjem od Osmanskog carstva.

Balkanski odgovor Osmanskom carstvu

Preporučujemo

Sredinom 19. veka Balkan je bio prostor ugnjetavanih naroda, ali i velikih političkih ideja. Dok su Grci već bili izborili nezavisnost, Srbija je imala autonomiju, a Bugari su tek počinjali svoju nacionalnu emancipaciju, među balkanskim elitama se pojavila ideja da se oslobođenje ne može postići pojedinačno. Iz ovog uverenja rodili su se planovi za balkanske saveze, konfederacije i zajedničke države. Jedan od najozbiljnijih takvih projekata nastao je upravo u saradnji Srbije i bugarskog revolucionarnog pokreta.

Uloga kneza Mihaila Obrenovića

U centru ove inicijative bio je knez Mihailo Obrenović, tadašnji vladar Srbije i jedan od najambicioznijih državnika svog vremena. Njegova politika je bila jasno usmerena protiv Osmanlija, ali i protiv prekomernog uticaja velikih sila, pre svega Rusije i Austrougarske.

Foto: Eagen Archive / Alamy / Profimedia

Mihailo je verovao da se Balkan može osloboditi samo zajedničkom akcijom južnoslovenskih naroda, a Srbija, kao već uspostavljena kneževina sa vojskom i diplomatijom, trebalo je da preuzme vodeću ulogu.

Bugarski revolucionari u Bukureštu

Za Bugare, koji u to vreme nisu imali svoju državu, saradnja sa Srbijom bila je realna i pragmatična opcija. Njihovi revolucionarni i politički krugovi, okupljeni u emigraciji u Bukureštu, tražili su saveznika koji bi mogao da pruži vojnu i političku podršku budućem ustanku. Upravo u tom kontekstu postignut je sporazum između srpske vlade i Bugarskog revolucionarnog komiteta, zaključen 1866. i 1867. godine.

Država koja je trebalo da ima dva imena

Prema sačuvanim zapisima i rekonstrukcijama istoričara, sporazum je predviđao stvaranje zajedničke države pod nazivom Bugaro-Srbija ili Srbo-Bugarska, nakon uspešnog ustanka protiv Osmanskog carstva. Na njenom čelu trebalo je da bude knez Mihailo Obrenović, što je bugarska strana prihvatila zbog nedostatka sopstvene dinastije i međunarodnog priznanja.

Država je zamišljena kao ravnopravna zajednica dva naroda, sa svojim jezicima, crkvama i lokalnom administracijom, dok bi vojska i spoljna politika bile zajedničke.

Zašto je plan propao?

Sudbina ovog projekta je zapečaćena 1868. godine, kada je knez Mihailo ubijen u Košutnjaku. Njegovom smrću, glavni politički pokrovitelj ideje je nestao, a Srbija se postepeno okrenula drugačijim prioritetima.

Istovremeno, bugarski nacionalni pokret se sve više oslanja na Rusiju i ideju nezavisne bugarske države, dok velike sile – Rusija, Austrougarska i Osmansko carstvo – nemaju interes da dozvole stvaranje jake balkanske zajednice van svoje kontrole.

(Telegraf.rs)