Ovo je jedna od najstarijih najmanjih crkava u Srbiji: Datira još iz 10. veka, tu se nalaze mošti dva sveca

U senci srednjovekovnog Hisara, na uzvišenju nad obalama reke Toplice, stoji jedna od najstarijih i najznačajnijih srpskih pravoslavnih svetinja — Crkva Svetog Prokopija. Ovaj hram, koji svojim korenima seže duboko u istoriju, danas je ne samo versko središte već i kulturno-istorijski simbol grada Prokuplja i čitavog topličkog kraja.

Izgrađena početkom 10. veka, crkva je među najstarijim očuvanim hramovima u Srbiji, odmah nakon Petrove crkve u Rasu kod Novog Pazara. Izvorno trobrodna bazilika je tokom vekova više puta dograđivana i preuređivana, a današnji arhitektonski oblik rezultat je mnogo slojeva istorijskih uticaja — vizantijskog, srpskog srednjovekovnog i kasnijih obnova.

Preporučujemo

Specifičnost crkve leži u njenoj arhitekturi — danas je to petobrodna bazilika sa tri apside, sa centralnim oltarskim prostorom i visokim naosom otvorenim prema svetlu koje se preliva kroz stare prozore. Unutrašnjost čuvа ne samo ikonostas iz 19. veka, već i fragmente fresaka različitih epoha, koji govore o dugotrajnom kontinuitetu hrišćanskog života.

Mošti Svetog Prokopija i duh svetitelja

Posebno mesto u istoriji hrama zauzimaju mošti Svetog Prokopija, koji su u crkvu preneti iz Niša 1386. godine, neposredno pre pada grada pod osmansku vlast. Od tada crkva nosi ime svetog mučenika i postaje centar lokalne vere i pobožnosti. Važno je napomenuti da su mošti čuvane u Prokuplju gotovo četiri veka, što je dodatno učvrstilo značaj crkve kao mesta hodočašća i duhovnog okupljanja.

U hramu se, uz mošti Prokopijeve, nalaze i delovi moštiju Svetog Đorđa, drugog velikog sveca hrišćanskog panteona, čime je dodatno obogaćena duhovna riznica ovog svetog mesta.

Crkva kroz vekove — od vizantijskih korena do savremenog doba

Prokuplje je kroz istoriju dobilo ime upravo po ovom svecu — jer se predanje vezuje za mošti prenete upravo ovde — i proslava Prokopovdana (21. jula) vekovima okuplja vernike iz svih delova zemlje. Taj dan predstavlja ne samo versku već i kulturnu manifestaciju, s godinama pretvoren u tradiciju koja slavi duh zajedništva i identiteta. Crkva je 1983. godine proglašena spomenikom kulture od velikog značaja, pod zaštitom države, što potvrđuje njen izuzetan doprinos istoriji, arhitekturi i duhovnosti srpskog naroda.

Savremene proslave i sećanja

U septembru 2024. godine obeležena je 1090. godišnjica postojanja hrama, događaj koji je okupio lokalne vernike, crkvene velikodostojnike i stručnjake na konferenciji posvećenoj hrišćanskoj istoriji Toplice. Obeležavanje je pratilo i pomene za palе junake iz Prvog svetskog rata i Topličkog ustanka, čime je potvrđeno da crkva ostaje ne samo duhovni, već i kolektivni istorijski simbol zajednice.

(Telegraf.rs)