Od ukidanja do obnove: Zašto je Savindan bio zabranjen i kako se slavlje vratilo u škole 1989. godine

Srpska pravoslavna crkva i škole širom Srbije sutra će proslaviti Savindan, u znak sećanja na Svetog Savu, srpskog prosvetitelja i prvog srpskog arhiepiskopa, utemeljivača srpske crkve, države i školstva.

U čast Svetog Save širom Srbije, regiona i sveta svake godine organizuju se svetoslavske proslave i akademije, a učenici osnovnih i srednjih škola u Srbiji će školsku slavu obeležiti prigodnim programima.

Preporučujemo

Praznik Svetog Save jedan je od najvećih crkvenih i porodičnih praznika, svetkuju ga mnoge zanatlije, a proglašen je i za školsku slavu.

Prvi pisani trag o školskoj proslavi Savindana je iz 1734. godine kada je obeležen u Sremskim Karlovcima, a knez Mihailo Obrenović doneo je naredbu o školskoj proslavi dana Svetog Save u Srbiji, što je bilo regulisano zakonom od 13. januara 1841. godine. Slava je u to vreme uvedena i na Licej, a od 1864. godine na Univerzitet.

U odluci Popečiteljskog prosvještenija, predstavnici državne i crkvene vlasti propisali su da se Sveti Sava proglašava za patrona svih naših škola i da se od tada u svim školama najsvečanije proslavlja.

Savindan se proslavljao kao školska slava sve do 1945. godine, kada je ukinut odlukom tadašnjih vlasti, a posle poluvekovne zabrane u komunističkom režimu, proslavljanje praznika nastavljeno je 1989. godine.

Praznična pesma za Savindan je Himna svetom Savi koja je, kako se pretpostavlja, nastala krajem 18. veka ili u periodu od 1804. do 1817. godine.

Svetosavska himna je prva srpska himna novog veka, ali originalan rukopis himne nije sačuvan, nego samo prepis iz 1832. godine zbog čega autor nije poznat.

U okviru proslave praznika Svetog Save SPC je u Hramu Svetog Save na Vračaru organizovala Svetosavske dane koji su počeli 22. januara i trajaće do 31. januara.

Tokom Svetosavskih dana biće realizovan niz sadržaja namenjenih različitim uzrastima i interesovanjima vernog naroda kao što su duhovna i bogoslovska predavanja posvećena ličnosti i delu Svetog Save, kao i aktuelnim temama hrišćanskog života, izložba "Hram Svetog Save - od ideje do kupole" o toku izgradnje zavetnog hrama srpskog naroda, promocija "Zbornik radova povodom 850 godina od rođenja Svetog Save" i Svetosavska akademija kao centralni i svečani događaj praznične proslave.

Iz SPC ističu da Svetosavski dani imaju za cilj da Hram Svetog Save bude mesto sabranja, učenja i duhovnog ukrepljenja, gde se svetosavsko nasleđe i čuva i živi u savremenom kontekstu.

U kripti Hrama Svetog Save u Beogradu je sinoć u okviru Svetosavskih dana održana svečana akademija na kojoj je patrijarh srpski Porfirije pozvao vernike na uvažavanje svih ljudi, čak i kada su drugačiji i drugačije razmišljaju i tom prilikom podsetio da je prethodne godine obeležen 850. rođendan Svetog Save.

Dan Svetog Save posebno se obeležava u hramovima koji su mu u slavu podignuti od Vankuvera do Novog Zelanda, a Sveti Sava je i ktitorska slava manastira Hilandar na Svetoj gori.

Sveti Sava je napisao da ne gradi Hilandar sebe radi, već zbog svoga naroda.

Podignut kao obrazovni centar, Hilandar i danas projektuje duboku predanost molitvi i zrači moćnu energiju, kako su i zamisli njegovi graditelji, svetitelji, Stefan Nemanja i njegov sin Sveti Sava.

U manastiru Hilandar je Sveti Sava osnovao i Prvu srpsku bolnicu.

Uspomenu na Svetog Savu čuva i Manastir Svete Katarine u Egiptu, podignut na svetom mestu na Sinajskoj gori, koji se prema rečima oca Justina može pohvaliti neprekidnom istorijom dugom 1.700 godina uz neprocenjive vrednosti, osim sećanja na boravak Svetog Save čuva i najstariji sačuvani psaltir na staroslovenskom - srpski psaltir.

Sveti Sava ovaj svet napustio je 27. januara 1236. pre 790 godina. Smrt ga je zatekla prilikom povratka u Srbiju, 14. odnosno po novom kalendaru 27. januara 1236. u Trnovu, ondašnjoj prestonici Bugarske.

Rastko, u monaštvu Sava, rođen je oko 1175, kao najmlađe dete, treći sin, Ane i Stefana Nemanje rodonačelnika dinastije Nemanjić.

Kralj Vladislav preneće potom njegove zemne ostatke, koji su postali predmet kulta već u Trnovu, u Mileševu, Vladisavljevu zadužbinu, gde će se nalaziti do kraja 16. veka.

Mošti Svetog Save, predmet kulta i opšteg uvažavanja ne samo pravoslavnih Srba, nego i rimokatolika i muslimana Turci su spalili aprila 1594. na Vračaru nadomak Beograda.

Kako je vreme prolazilo poštovanje prema Svetom Savi je raslo, dok od 18. veka, naročito u fruškogorskim manastirima, kult Nemanjića dobija na snazi u sklopu gradnje nove nacionalne ideje koja se rodila u vrhu tadašnje Karlovačke mitropolije.

Postoji mnogo srpskih narodnih verovanja vezanih za Savindan, među kojima i to da će se ako na Svetog Savu grmi desiti važni događaji u zemlji.

Mnoge zanatlije u Srbiji, kao što su užari, mutavdžije, opančari, obućari su Svetog Savu smatrale svojim patronom i uzimale njegov dan za esnafsku slavu.

U mnogim krajevima Svetog Savu naročito praznuju stočari, a mnogi običaju su vezani i za strah od vukova, pa se pred Savindan stoka nije smela terati u šumu zbog straha od vukova.

Takođe, tih dana ništa se nije smelo raditi sa sečivom, britve nisu otvarane da bi vukovima čeljusti ostale sklopljene, a žene nisu smele ništa bojiti u crveno da vukovi ne bi klali stoku.

(Telegraf.rs/Tanjug)