Senzacionalna otkrića arheologa na Rudniku! Razrešena i tajna misteriozne ploče: Na njoj piše samo "ŽARKO"

Na Rudniku u blizini Gornjeg Milanovca su arheolozi došli do senzacionalnih otkrića iz Lazarevog vremena. Grb viteza Žarka iz 14. veka, filigranski uklesan u glatki beli mermer nadgrobne ploče, iznenadio je i oduševio arheologe koji istražuju ostatke male crkve pod Ostrvicom, strmim vrhom na Rudniku na čijim se liticama ponegde vide ostaci zidina srednjovekovne tvrđave.

Hram u kome su naučnici došli do neočekivanih, jedinstvenih i teško objašnjivih nalaza, nalazio se na platou civilnog podgrađa jednog od najznačajnijih i najvećih utvrđenja srednjovekovne Srbije. Ekipa Telegrafa posetila je rudničko-takovski muzej, a za naš portal o ovome govorila je Ana Cicović.

Preporučujemo

- Muzej rudničko-takovskog kraja od 2009. godine, u saradnji sa Odeljenjem za arheologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu, sprovodi arheološka istraživanja na planini Rudnik. Istraživanja su prevashodno usmerena na srednjovekovna lokaliteta, koja svedoče o izuzetnom značaju ovog područja u političkom, vojnom i duhovnom životu srednjovekovne Srbije – započela je.

Foto: Muzeja rudničko-takovskog kraja

Posebno mesto zauzima utvrđenje Ostrvica

Posebno mesto među njima zauzima utvrđenje Ostrvica, jedan od najznačajnijih srednjovekovnih gradova u severnom delu Srbije. Ostrvica je bila važno strateško i upravno središte, a u njenom podgrađu nalazio se razvijen naseobinski kompleks, koji je služio kako vojnoj posadi, tako i vlasteli i stanovništvu vezanom za rudarsku i trgovačku delatnost Rudnika – navela je Cicović.

Nalazio se hram sa bogato opremljenim kamenim nameštajem

U podgrađu utvrđenja se nalazila i nevelika crkva. Hram je bio bogato opremljen kamenim nameštajem, na šta ukazuju mermerni arhitektonski deo sa predstavom grifona i vegetabilnog ornamenta, zatim mermerne ploče koje su sekundarno upotrebljene kao nadgrobna obeležja, a bile su delovi parapeta oltarne pregrade ili konstrukcija sarkofaga, delovi prozora, vrata. Ukrašavanje zidova freskama je očuvano na nekoliko mesta. Većina spomenika u crkvi je od luksuznog, belog mermera sa Venčaca, ali imamo i jedan primer od purpurnog kamena, čijeg majdana nema na Rudniku. U naosu crkve istražene su dve zidane grobnice. Jedna je ktitorska grobnica, prizidana uz južni i zapadni zid crkve. Druga grobnica je ozidana oko drvenog kovčega, sa tavanicom „na dve vode“. Nažalost, skeleti u obe grobnice su bili poremećeni – pričala je.

Otkrivena je viteška kaciga pod imenom Žarko

Tokom arheoloških istraživanja u unutrašnjosti crkve u podgrađu Ostrvice, 2022. godine, otkrivena je mermerna nadgrobna ploča izuzetne umetničke i istorijske vrednosti. Na ploči je prikazana viteška kaciga sa čelenkom, kao i ćirilični natpis sa jednostavnim, ali snažnim imenom – ŽARKO. Izuzetna obrada heraldičke kompozicije, kao i sam izbor simbola, jasno ukazuju da je reč o ličnosti visokog društvenog statusa, pripadniku srpske vlastele. Dodatnu težinu ovom zaključku daje i mesto na kojem je ploča pronađena – u centralnom delu crkve, neposredno ispred oltara, što je u srednjem veku bilo rezervisano samo za najuglednije pojedince. Posebnu pažnju izaziva činjenica da je na ploči upisano samo ime. U srednjovekovnoj praksi to nije bilo slučajno: ako je pokojnik nosio neku zvaničnu titulu, ona bi bila naglašena. Očigledno je da je bilo dovoljno navesti samo ime – jer su savremenici znali o kome je reč. Upravo ta jednostavnost svedoči o ugledu i prepoznatljivosti ličnosti sahranjene u ovoj crkvi – ističe.

Istorijski izvori navode da je to bio Žarko Merešić, vlastelin

- U istorijskim izvorima poznat je vlastelin Žarko Merešić, za koga se, međutim, ne navodi nikakva titula, već se samo pominje kao vlastelin. Da je imao istaknuto zvanje, ono bi svakako bilo zabeleženo, što dodatno potvrđuje praksu uočenu i na nadgrobnoj ploči. Postavlja se pitanje – ko je bio vlastelin Žarko? Među sačuvanim pisanim izvorima ne pominje se veliki broj vlastelina sa ovim imenom. Jedna od pretpostavki jeste da je u crkvi pod Ostrvicom sahranjen vlastelin Žarko Merešić, koga pominje dubrovački hroničar Mavro Orbini. Prema Orbiniću, Žarko Merešić i Mihajlo Davidović poginuli su prilikom napada na kneza Lazara Hrebeljanovića, u okviru dugogodišnjeg sukoba između kneza Lazara i župana Nikole Altomanovića, koji je kulminirao 1371. godine. Nikola je tada predložio sastanak radi dogovora o primirju, najverovatnije na području Rudnika. Prema dogovoru, obe strane trebalo je da dođu nenaoružane, u pratnji po pet ljudi. Ipak, Nikola Altomanović je, pre sastanka, sakrio oružje u snegu. Nakon kratkog razgovora, on i njegova pratnja su iznenada napali kneza Lazara. Lazar je tom prilikom ranjen u grudi, ali je preživeo zahvaljujući krstu koji je nosio ispod odeće, koji je ublažio udarac. U tom napadu život su izgubili vlastelini Žarko Merešić i Mihajlo Davidović. Ako se pretpostavka o identitetu sahranjenog Žarka pokaže tačnom, otkrivena nadgrobna ploča predstavljaće jedno od najznačajnijih materijalnih svedočanstava o srpskoj vlasteli druge polovine 14. veka, kao i o istorijskim događajima koji su prethodili uspomeni kneza Lazara. Istovremeno, ona dodatno potvrđuje izuzetan značaj Ostrvice i njenog podgrađa kao važnog političkog, vojnog i duhovnog središta srednjovekovne Srbije – poručuje.

Rudnik je bio veoma važan u ekonomskom i strateškom smislu

- Rudnik je predstavljao veoma važnu ekonomsku i stratešku teritoriju u srednjem veku. Vlast nad njim je bilo pitanje ne samo ugleda, već i uporište za konkretne političke planove i vojno osamostaljivanje među vlastelom oslabljenog Carstva. Tako, krajem sedme i početkom osme decenije 14. veka imamo sukobe kneza Lazara i župana Nikole, a 1398. godine zaveru vojvoda Nikole Zojića i Novaka Belocrkvića protiv despota Stefana Lazarevića. Despot Stefan je pogubio Novaka Belocrkvića, dok se Zojić sa porodicom zatvorio u utvrđenoj Ostrvici. Posredstvom kneginje Milice, Nikola Zojić je pošteđen, ali je bio primoran da se zamonaši, zajedno sa ženom i četiri ćerke – zaključila je Ana Cicović.

(Telegraf.rs)