Ostavio dubok trag u srpskoj nauci: Na današnji preminuo je utemeljivač moderne ekologije na ovim prostorima

U istoriji srpske nauke malo je imena koja su ostavila tako dubok i trajan trag kao što je to učinio Siniša Stanković – biolog, profesor, akademik i utemeljivač moderne ekologije na ovim prostorima. Njegov naučni rad, organizatorska energija i pedagoška posvećenost oblikovali su generacije istraživača i postavili temelje sistematskog proučavanja prirode u Srbiji.

Rođen 26. marta 1892. godine u Zaječaru, Stanković je još tokom studija pokazivao izuzetno interesovanje za svet živih organizama i njihovu povezanost sa okruženjem. U vreme kada ekologija kao samostalna disciplina tek počinje da se formira u Evropi, on uviđa njen značaj i posvećuje se proučavanju odnosa između organizama i sredine u kojoj žive. Usavršavao se u zemlji i inostranstvu, a posebno ga je privukla limnologija – nauka o kopnenim vodama.

Preporučujemo

Ohridsko jezero – prirodna laboratorija

Jedno od najvažnijih poglavlja njegovog naučnog rada vezano je za istraživanja Ohridsko jezero. Ovo drevno balkansko jezero, poznato po izuzetnom stepenu endemizma, za Stankovića je predstavljalo prirodnu laboratoriju. Godinama je proučavao njegove ekosisteme, plankton, dinamiku populacija i specifičnosti vrsta koje ne postoje nigde drugde na svetu. Njegova istraživanja doprinela su razumevanju evolutivnih procesa u izolovanim ekosistemima i pozicionirala jugoslovensku biologiju na evropskoj naučnoj mapi. U vremenu bez savremene opreme, oslanjajući se na terenski rad i temeljnu analizu, Stanković je postavio standarde naučne preciznosti i sistematičnosti.

Foto: Wikipedia/public domain

Osnivač Instituta za ekologiju i biogeografiju

Po povratku u Beograd, kao profesor Univerziteta, Stanković je započeo institucionalno oblikovanje ekologije. Osnovao je Institut za ekologiju i biogeografiju pri Prirodno-matematičkom fakultetu, čime je stvorio centar za proučavanje biodiverziteta, prirodnih resursa i zaštite životne sredine. Taj institut postao je rasadnik stručnjaka koji su kasnije razvijali ekologiju, hidrobiologiju i biogeografiju širom zemlje. Stanković je insistirao na interdisciplinarnom pristupu – povezivanju biologije sa geografijom, klimatskim faktorima i društvenim okolnostima. Za njega priroda nije bila skup izolovanih vrsta, već složen, dinamičan sistem.

Akademik i državnik

Njegov autoritet prevazilazio je granice univerziteta. Bio je član i predsednik Srpska akademija nauka i umetnosti, gde je snažno zagovarao razvoj prirodnih nauka i modernizaciju istraživačkih metoda. Nakon Drugog svetskog rata imao je i značajnu društveno-političku ulogu. Obavljao je funkciju predsednika Prezidijuma Narodne skupštine Srbije, što ga je u određenom periodu činilo i formalnim šefom države Srbije u okviru tadašnje Jugoslavije. Ipak, uprkos političkim obavezama, nikada nije napustio nauku – naprotiv, trudio se da obezbedi institucionalnu podršku njenom razvoju.

Nasleđe koje traje

Siniša Stanković preminuo je 24. februara 1974. godine u Beogradu, ali njegovo delo i danas živi. Smatra se ocem moderne ekologije u Srbiji, a njegovi radovi o slatkovodnim ekosistemima i endemskim vrstama i dalje se citiraju. Njegovi učenici nastavili su da razvijaju oblasti koje je on započeo, a njegovo ime ostalo je sinonim za naučnu posvećenost i sistematičnost. U vremenu kada se svet suočava sa klimatskim promenama i gubitkom biodiverziteta, Stankovićeva misao deluje savremenije nego ikada. Njegovo razumevanje prirode kao međusobno povezanog sistema podseća da ekologija nije samo nauka, već i odgovornost.

Bio je naučnik koji je razumeo da se priroda ne proučava iz daljine – ona se upoznaje na terenu, strpljivo, sa poštovanjem. Upravo zato ime Siniše Stankovića ostaje trajno upisano u temelje srpske biologije i ekologije.

(Telegraf.rs(