Želeli su da je zaborave: Priča o umetnici koja je živela samo 36 godina, a zauvek ostala besmrtna!

Rođena 5. novembra 1909. godine u Požarevac, Milena Pavlović Barili ostala je upamćena kao jedna od najznačajnijih i najautentičnijih ličnosti srpske i evropske umetnosti 20. veka. Slikarka, pesnikinja, kosmopolita, žena aristokratskog porekla i senzibiliteta – ali i umetnica čije je ime, posle Drugog svetskog rata, u novom ideološkom poretku bilo gurnuto u stranu. Živela je samo 36 godina. Ipak, iza sebe je ostavila opus koji je i danas predmet proučavanja istoričara umetnosti širom Evrope i Amerike.

Poreklo: spoj Srbije i Italije

Preporučujemo

Milena je rođena u uglednoj porodici. Otac, Bruno Barili, bio je italijanski kompozitor, muzički kritičar i pisac, dok je majka Danica Pavlović poticala iz stare požarevačke porodice. Preko majke, Milena je bila potomak Karađorđevića po ženskoj liniji – činjenica koja je kasnije imala simboličku, ali i političku težinu. Odrastala je između Srbije i Italije, u atmosferi kulture, muzike i književnosti. Italijanski jezik bio joj je gotovo podjednako blizak kao srpski, a evropski duh usađen joj je od najranijeg detinjstva.

Foto: Wikipedia/Fondacija Milenin dom

Školovanje i umetnički put

Likovno obrazovanje započela je u Beogradu, a nastavila u Minhenu, jednom od najvažnijih umetničkih centara tog vremena. Već kao vrlo mlada pokazivala je izuzetnu zrelost i prepoznatljiv stil.

Tokom tridesetih godina živela je i radila u Parizu, Rimu i Londonu. Njeno slikarstvo tada poprima elemente nadrealizma i metafizičkog slikarstva. Iako nikada formalno nije pripadala pokretu, često se dovodi u vezu sa evropskim nadrealistima.

Njene slike karakterišu:

- izdužene, gotovo eterične figure

- simbolika snova i unutrašnjih stanja

- spoj renesansne elegancije i moderne poetike

- motivi maski, anđela, ogledala i metafizičkih prostora

Milena nije bila samo slikarka. Pisala je poeziju – na srpskom, italijanskom i francuskom jeziku – stvarajući lirski svet melanholije, samoće i uzvišene lepote.

Amerika i svetski uspeh

Krajem tridesetih godina odlazi u Sjedinjene Američke Države, gde doživljava značajan profesionalni uspeh. Radila je ilustracije za poznate modne časopise, uključujući Vogue i Harper’s Bazaar, čime je postala jedna od retkih umetnica sa Balkana koja je uspela da se afirmiše na američkoj umetničkoj sceni tog vremena. U Njujorku se kretala u intelektualnim krugovima, ali je ostala suštinski samotnjačka figura – povučena, introspektivna i posvećena umetnosti.

Foto: Wikipedia/Carl Van Vechten

Prerana i misteriozna smrt

Milena Pavlović Barili preminula je 6. marta 1945. godine u Njujorku, pod još uvek nedovoljno razjašnjenim okolnostima. Zvanična verzija govori o posledicama pada sa konja, nakon čega je dobila emboliju i preminula. Imala je samo 36 godina. Njena smrt dogodila se u trenutku kada je tek započinjala novu fazu stvaralaštva. Mnogi istoričari umetnosti smatraju da bi njen opus bio još značajniji da je poživela.

Zašto je njeno ime bilo potiskivano posle 1945?

Nakon Drugog svetskog rata, u novoj socijalističkoj Jugoslaviji, umetnički kanon oblikovan je u skladu sa ideološkim smernicama vremena. Umetnost je trebalo da bude društveno angažovana, realistična i usmerena ka radničkoj klasi. Milena Pavlović Barili, međutim, nije pripadala tom konceptu.

Razlozi potiskivanja njenog imena bili su višeslojni:

- Estetika van socrealizma – Njeno slikarstvo bilo je simboličko, metafizičko i aristokratsko po senzibilitetu, daleko od socijalističkog realizma koji je bio poželjan stil u prvim poratnim godinama.

- Kosmopolitizam i život u inostranstvu – Veći deo života provela je van zemlje, u zapadnoj Evropi i SAD, što nije bilo u skladu sa tadašnjim ideološkim narativom.

- Porodično poreklo – Njeno poreklo, veze sa predratnom elitom i aristokratski krugovi u kojima se kretala nisu odgovarali novoj političkoj klimi.

- Kulturna marginalizacija “nepodobnih” umetnika – U prvim godinama nakon rata mnogi umetnici koji nisu pripadali revolucionarnom diskursu bili su skrajnuti ili zanemareni.

Iako nije postojala formalna „zabrana” u vidu zvaničnog dokumenta, njeno ime decenijama nije imalo mesto koje zaslužuje u javnom prostoru i školskim programima. Tek šezdesetih godina počinje ozbiljnija rehabilitacija njenog opusa.

Povratak u rodni grad

Njena majka Danica ostavila je kao zaveštanje rodnu kuću u Požarevcu, sa željom da postane galerija. Tako je osnovana Galerija Milene Pavlović Barili, koja je postala centralno mesto čuvanja njenog opusa. Danas se ona smatra jednim od najvažnijih kulturnih simbola Požarevca i Braničevskog okruga.

Umetnica koja je živela ispred svog vremena

Milena Pavlović Barili bila je most između tradicije i moderne, između Balkana i Evrope, između stvarnosti i sna. Njena dela danas se tumače kao deo šireg evropskog nadrealističkog i metafizičkog nasleđa.

Foto: RINA

Njena životna priča je priča o:

- genijalnosti

- kosmopolitizmu

- preranoj smrti

- ideološkom zaboravu

- i kasnoj, ali zasluženoj rehabilitaciji

U istoriji srpske umetnosti malo je imena koja nose toliku simboliku – umetničku, kulturnu i istorijsku. Milena Pavlović Barili nije bila samo slikarka. Bila je pojava. I ostala je jedna od najneobičnijih i najtajanstvenijih figura naše umetnosti 20. veka.

(Telegraf.rs)