Legalizacija kuća – ključ za dostojanstven život u romskim naseljima

U Srbiji postoji više miliona neozakonjenih objekata, a poseban izazov predstavljaju romska naselja u kojima nerešeni imovinski odnosi i siromaštvo često sprečavaju stanovnike da legalizuju svoje domove.

Ozakonjenje, odnosno legalizacija objekata u Srbiji i dalje predstavlja jedno od najvažnijih pitanja urbanog razvoja i socijalne politike, posebno kada je reč o romskim naseljima. Prema najnovijim procenama, u Srbiji postoji između 2,1 i 4,8 miliona nelegalno izgrađenih objekata. Podaci različitih institucija razlikuju se, ali većina procena govori o najmanje dva miliona objekata, kako navode NALED i Republički geodetski zavod. Sa druge strane, prilikom najave novog zakonskog okvira krajem 2025. godine pominjala se i procena od čak 4,8 miliona objekata koji nisu upisani u katastar ili su izgrađeni bez potrebnih dozvola. Procene pokazuju da oko 85 odsto nelegalnih objekata čine porodične kuće i stanovi, dok ostatak otpada na pomoćne i ekonomske objekte.

Preporučujemo

Od 2003. godine do danas Srbija je donela više zakona kojima je pokušala da reši problem bespravne gradnje, ali uprkos tome veliki broj objekata i dalje nije ozakonjen. Poseban izazov predstavlja situacija u romskim naseljima, kojih u Srbiji ima oko 800. U mnogim od tih naselja objekti su građeni bez urbanističke dokumentacije ili na zemljištu koje nije u vlasništvu stanovnika, što dodatno otežava postupak legalizacije.

Prema podacima Tima za socijalno uključivanje i smanjenje siromaštva Vlade Srbije i UN tima za ljudska prava, više od 20 odsto stanovnika podstandardnih romskih naselja nema pristup pijaćoj vodi, više od 55 odsto nema kanalizaciju, dok oko 14 odsto nema ni pristup električnoj energiji. Stručnjaci upozoravaju da standardni zakon o ozakonjenju zahteva dokaz o pravu svojine nad zemljištem, što mnogi stanovnici romskih naselja nemaju, jer su kuće često građene na državnom ili opštinskom zemljištu.

Među onima koji već godinama pokušavaju da ozakone svoj dom je i porodica Nedeljković iz Niša, koja živi u kući izgrađenoj pre oko 25 godina. „Plac sam kupio 2000. godine i iste godine počeo da gradim kuću. Dokumenta za legalizaciju predavao sam više puta – 2005. i 2015. godine, kad god sam čuo da postoji nova mogućnost. Nažalost, nemam novca za izradu elaborata i svu potrebnu dokumentaciju, ali se nadam da ćemo uz pomoć organizacija koje rade na ovom programu uspeti da rešimo taj problem“, kaže Marko Nikolić.

Grad Niš je pre dve godine potpisao Memorandum o saradnji sa Ekumenskom humanitarnom organizacijom kako bi pomogao legalizaciju objekata u romskim naseljima gde je to moguće. U okviru ovog programa izabrano je 30 porodica koje će dobiti podršku u rešavanju imovinsko-pravnih pitanja i prikupljanju potrebne dokumentacije. U Nišu postoji pet romskih naselja sa oko tri hiljade objekata, pa lokalne vlasti veruju da bi ovakvi projekti mogli biti model za rešavanje problema i u drugim sredinama.

Stručnjaci ističu da ozakonjenje objekata ne znači samo rešavanje pravnog statusa kuća, već predstavlja važan korak ka normalizaciji uslova života u romskim naseljima. Legalizacijom se otvara mogućnost za razvoj infrastrukture, priključenje na vodu, kanalizaciju i električnu energiju, ali i za potpunu integraciju ovih naselja u formalni urbani sistem.

(Telegraf.rs)