Karcinom debelog creva: Simptomi, zašto nastaje, kako se otkriva i leči! Ovi tihi signali su ključni

Karcinom debelog creva, odnosno kolorektalni karcinom je oboljenje koje nastaje u debelom crevu ili završnom delu creva (rektumu), a u najvećem broju slučajeva razvija se iz polipa, dobroćudnih izraslina na sluznici creva koje vremenom mogu da prerastu u tumor. Prema statistici, najčešće se javlja kod osoba starijih od 50 godina, mada se sve češće dešava da pogodi i mlađe osobe. S obzirom na to da se u početnim stadijumima često ne manifestuju nikakvi simptomi, rano otkrivanje je od velikog značaja što i preventivne preglede čini ključnim.

Sve navedeno čini ovaj karcinom drugim najčešćim malignitetom i drugim uzrokom smrti od raka kod muškaraca, a trećim najčešćim malignitetom i trećim uzrokom smrti od raka kod žena.

Preporučujemo

Simptomi karcinoma debelog creva

Karcinom debelog creva (rak debelog creva) nema jasne indikatore, naročito na početku bolesti, međutim postoje određeni signali koji ukazuju na postojanje problema i samim tim nipošto ih ne treba ignorisati. Među njima su:

• Nadimanje
• Izraženije promene oko pražnjenja creva (uporan zatvor, dijareja ili njihovo smenjivanje)
• Osećaj nepotpunog pražnjenja nakon stolice
• Krv u stolici ili krvarenje iz debelog creva
• Slabost, umor i malokrvnost (anemija)
• Bolovi ili grčevi u stomaku
• Neobjašnjiv gubitak telesne težine

Ipak, neophodno je napomenuti da nijedan od ovih simptoma nije karakterističan striktno za rak debelog creva, već može biti posledica nekog drugog problema zbog čega se posmatraju zajedno pri postavljanju dijagnoze.

Svaki od njih jeste razlog javljanja lekaru, a naročito ako traje duže vremena ili ako se ponavlja, a pogotovo ako se više njih pojavi odjednom.

Kako je predočio pukovnik prof. dr Nebojša Manojlović, načelnik Klinike za gastroenterologiju i hepatologiju na Vojnomedicinskoj akademiji u podcastu "Zdravo sa Ivanom", krvarenje je siguran faktor kada su simptomi u pitanju.

On je napomenuo i da su znakovi koji ukazuju na to da pacijent mora biti endoskopiran pojava krvi u stolici, izmena ritma pražnjenja creva (što može biti i pojava proliva, može biti i pojava zatvora), a da i gubitak u težini može biti alarmantan signal.

Kako je objasnio, postoje metode kojima doktori ispituju o čemu se radi, jer može biti i samo upala, istakao je on u podcastu "Zdravo sa Ivanom".

Karcinom debelog creva: Faktori rizika

Kao i kod mnogih drugih stanja, utvrđeni su određeni faktori koji povećavaju rizik od pojavljivanja bolesti. Važno je reći da ne postoji jasan pokazatelj, već se ovakvim presecima pravi svojevrsni prikaz koji omogućava bržu dijagnostiku pri pojavi poteškoća.

Vodi se računa o:

• Godištu, odnosno da li je osoba starija od 50 godina
• Da li je ranije imala polipe ili rak debelog creva
• Da li u porodici ima osobe koje su obolele od tog karcinoma
• Da li postoje neki nasledni činioci
• Postojanje neke od hroničnih zapaljenskih bolesti creva (na primer ulcerozni kolitis ili kronova bolest)
• Gojaznost i manjak fizičke aktivnosti
• Neadekvatna ishrana
• Pušenje ili veći unosi alkohola

Rak debelog creva je jedan od retkih maligniteta koji se u velikom broju slučajeva može sprečiti zahvaljujući organizovanom skriningu. U našoj zemlji se preporučuju preventivni pregledi osobama uzrasta od 50 do 74 godine u okviru nacionalnog programa ranog otkrivanja kolorektalnog karcinoma, koji obuhvata test na okultno (skriveno) krvarenje u stolici, a po potrebi i kolonoskopiju.

Postavljanje dijagnoze za karcinom debelog creva

Za postavljanje dijagnoze i utvrđivanje da je zaista u pitanju rak debelog creva, neophodno je sprovesti kombinaciju pregleda, laboratorijskih analiza i endoskopskih i radioloških metoda, a potvrda stiže po analiziranju uzorka tkiva.

Prvi i krucijalni korak jeste odlazak kod lekara, dakle klinički pregled na kom se procenjuju simptomi, porodična anamneza, faktori rizika, a može podrazumevati i digitorektalni pregled, posebno ako postoji bojazan  na promene u završnom delu debelog creva.

Radi se test na okultno (skriveno) krvarenje u stolici koji može otkriti nevidljive tragove krvi u stolici i koristi se prvenstveno u skriningu osoba bez simptoma. Pozitivan nalaz ne znači da osoba ima rak, ali je signal da su potrebna dodatna ispitivanja.

Kolonoskopija je najvažnija i najpouzdanija dijagnostička metoda. Tokom pregleda lekar fleksibilnim instrumentom pregleda celo debelo crevo, može da uoči polipe ili tumor, ukloni polipe i uzme uzorke tkiva (biopsiju) za analizu.

Uzorak tkiva uzet tokom kolonoskopije šalje se na patohistološku analizu. Biopsija je jedini način da se sa sigurnošću potvrdi dijagnoza raka debelog creva.

Rade se i dodatni pregledi poput kompjuterizovane tomografije (CT) grudnog koša, abdomena i karlice, magnetna rezonanca (MR), posebno kod tumora rektuma, kao i ultrazvuk ili druge metode, po proceni lekara.

Pored standardnih analiza krvi, određuje se i tumorski marker CEA (karcinoembrionski antigen). On nije pogodan za postavljanje dijagnoze, ali može biti koristan za praćenje uspešnosti lečenja i otkrivanje mogućeg povratka bolesti.

Rak debelog creva se često razvija iz polipa tokom više godina zbog toga je od neprikosnovene važnosti ako se može otkriti i sprečiti pre nego što postane invazivni tumor. Kada se dijagnostikuje u ranom stadijumu, šanse za uspešno lečenje su znatno veće.

Karcinom debelog creva: Lečenje

Lečenje umnogome zavisi od stadijuma bolesti, veličine i položaja tumora, toga da li se proširio, kao i od opšteg zdravstvenog stanja pacijenta. O konkretnom planu lečenja odlučuje multidisciplinarni tim lekara, koji obično čine hirurg, onkolog, gastroenterolog, radiolog i patolog.

Hirurško lečenje je osnovni vid terapije kod većine obolelih. Cilj je uklanjanje dela debelog creva ili rektuma zahvaćenog tumorom, zajedno sa okolnim limfnim čvorovima. Nakon uklanjanja obolelog dela, preostali delovi creva se u većini slučajeva ponovo spajaju kako bi se uspostavila normalna funkcija.

Kod pojedinih pacijenata, posebno kada je reč o uznapredovalom raku rektuma, može biti potrebna privremena ili trajna stoma (veštački otvor na trbušnom zidu kroz koji se izbacuje sadržaj creva).

Hemoterapija se može primeniti posle operacije (adjuvantna terapija), kako bi se smanjio rizik od povratka bolesti, pre operacije (uglavnom kod raka rektuma), često u kombinaciji sa radioterapijom, kako bi se tumor smanjio ili kao glavni oblik lečenja ako se bolest proširila.

Radioterapija se najčešće koristi kod raka rektuma, gde može biti deo lečenja pre operacije ili, ređe, nakon operacije. Kod raka debelog creva primenjuje se znatno ređe.

Kod pacijenata sa uznapredovalom bolešću mogu se primeniti ciljana terapija ili imunoterapija, ali samo ako analiza tumora pokaže da postoje odgovarajuće molekularne karakteristike koje omogućavaju primenu ovih lekova.

Nakon završetka terapije pacijenti redovno odlaze na kontrolne preglede, koji mogu uključivati laboratorijske analize, određivanje tumorskog markera CEA, kolonoskopiju i snimanja, kako bi se na vreme uočio eventualni povratak bolesti.

Šanse za izlečenjem najviše zavise od toga u kojoj fazi je bolest otkrivena. Kada se rak debelog creva dijagnostikuje u ranom stadijumu i potpuno ukloni operacijom, šanse za uspešno izlečenje su veoma dobre. Zato stručnjaci posebno ističu značaj preventivnih pregleda i nacionalnog programa skrininga, jer se bolest može otkriti pre pojave simptoma ili čak sprečiti uklanjanjem polipa iz kojih se rak najčešće razvija.

Detaljnije o raku debelog creva možete saznati i u našem podcastu "Zdravo sa Ivanom", autorke Ivane Anđelković koja je o ovoj temi razgovarala sa najvećim specijalistima Srbije. Sve o zdravlju možete saznati u našem podcastu - Više od 100 epizoda podcasta "Zdravo sa Ivanom" posvećenih zdravlju, prevenciji i savremenoj medicini.

(Telegraf.rs)