Velika Srbija od Slovenije skoro do Soluna: Ovo je FRANCUSKI PREDLOG podele Evrope posle Prvog svetskog rata

Francuska geopolitička predviđanja i planovi iz 1915. godine, a i prema mapi autora F. Pižona, ponudili su radikalnu viziju posleratne Evrope. Osnovni cilj pariskih stratega bio je trajno slamanje moći Centralnih sila i potpuno prekrajanje mapa kako bi se osigurala dugoročna stabilnost i dominantna pozicija Francuske i njenih saveznika. Pored potpunog razbijanja Nemačkog carstva i preoblikovanja Bliskog istoka, ovaj plan je predviđao drastičnu reorganizaciju Balkana, gde je umesto višenacionalne jugoslovenske zajednice bilo namenjeno stvaranje velike i moćne srpske države, kao i značajna prekomponovanja granica širom ostatka kontinenta.

Za Telegraf.rs je na ovu temu govorio naučnik Stanislav Sretenović, koji je rekao da su većinom to bila hipotetička razmišljanja iz 1915. godine.

Preporučujemo

- To nisu bila predviđanja, to su bila hipotetička razmišljanja o teritorijama koje će biti dodeljene članicama Trojne antante u slučaju pobede. To je trgovina teritorijama koja je posebno vezana za Italiju zbog potpisivanja Londonskog ugovora – kaže Sretenović za Telegraf.

Srbija

Prema francuskim predviđanjima, Srbija je trebala da izraste u centralnu balkansku silu i doživi ogromno teritorijalno proširenje. Umesto kasnijeg složenog ujedinjenja u višenacionalnu Jugoslaviju, Pariz je srpske teritorijalne težnje video kroz direktno pripajanje ključnih oblasti susednih zemalja. Srbija bi obuhvatila veliki deo Bosne i Hercegovine, dok bi na severu dobila Srem i Bačku, dok je Banat bio predviđen za Rumuniju. U samoj Hrvatskoj bi preuzela Hrvatsku-Slavoniju i pružala se duž dalmatinske obale sve do Splita, čime bi ostvarila strateški izlaz na Jadransko more.

Na jugu bi zadržala čitavu današnju Severnu Makedoniju, a dodatno bi se proširila i na severni deo Albanije, koja bi u potpunosti bila podeljena, čime bi Srbija osigurala još jedan pristup moru.

- U diplomatskim ugovorima iz 1915. godine javljale su se ideje da se stvori "Velika/Proširena Srbija". To nije išlo dalje od nekih hipotetičkih razmišljanja pojedinih diplomata. Govorilo se i o teritorijama Srema, Slavonije i Dalmacije, a sve je to bilo izazvano ulaskom Italije u rat 1915. godine, koja je bila saveznica Srbije. Pominjalo se da Srbija treba da preda deo Makedonije, tačnije jugoistočni deo, da bi Bugarska ušla u rat. U tom trenutku Bugarska i Rumunija su još uvek neutralne. U razgovorima se Pašiću, neformalno, nudilo da se Srbija povuče sa svoje legitimno dobijene teritorije nakon Balkanskih ratova, a za uzvrat bi dobio proširenja na zapadu prema Italiji, koja je bila saveznica - navodi Sretenović.

Crna Gora

Crna Gora je po ovim predviđanjima trebala da sačuva svoju državnu nezavisnost, ali u znatno izmenjenom i proširenom obliku u odnosu na svoje dotadašnje granice. Nije bilo predviđeno njeno direktno prisajedinjenje Srbiji, već je trebala da deluje kao njen blizak saveznik na jugu.

Kao nagradu za ratne napore i savezničku lojalnost, Crna Gora bi pripojila čitavu Hercegovinu i Metohiju, a dobila bi i dodatna proširenja na račun severnog albanskog primorja, čime bi znatno ojačala svoju poziciju na južnom Jadranu.

- Crna Gora se tada ne pominje u kontekstu ujedinjenja sa Srbijom. Crna Gora je u tom trenutku još uvek članica Antante i saveznica Srbije i Italije – kaže Sretenović.

Italija

Francuska predviđanja su u velikoj meri uvažavala tajne dogovore kojima se Italija priklonila Saveznicima. Zbog toga je Italija na mapi prikazana kao znatno veća sila nego što je danas. Pored zauzimanja celog Tirola, Koruške i Kranjske, Italiji je bilo namenjeno kompletno austrijsko primorje od Trsta i Furlanije, preko Istre, pa sve do severnog i srednjeg dela Dalmacije.

Pored toga, italijanski apetiti su po ovom planu bili zadovoljeni i van Evrope, pa joj je bila namenjena i velika oblast u Anadoliji sa centrom u Antaliji, kao prirodni nastavak njene kontrole nad Dodekanezom.

- Po Londonskom ugovoru Italiji su obećane velike teritorije u Egejskom i Jadranskom moru, kao i deo teritorije Dalmacije – kaže Stanislav Sretenović.

Nemačka

Nemačko carstvo i sama Pruska bile bi potpuno zbrisane sa geopolitičke karte sa jasnim ciljem da se zauvek onemogući postojanje jedinstvene nemačke države.

Teritorije zapadno od Rajne pripale bi Francuskoj i Belgiji, pri čemu bi Francuska vratila Alzas i Lorenu. Šlesku, Pomeraniju i celu Istočnu Prusku anektirala bi ogromna Rusija, dok bi Danska dobila Šlezvig-Holštajn sve do Hamburga. Preostali nemački prostor bio bi podeljen na nekoliko nezavisnih, slabih, deindustrijalizovanih i razoružanih država: Hanover, Saksoniju, Vestfaliju, Bavarsku, Virtemberg i drastično smanjenu Prusku oko Berlina, koje bi služile kao tampon zona između Zapada i Ruskog carstva.

Pored pomenutih sila, mapa prikazuje i niz drastičnih promena u ostatku Evrope i na Bliskom istoku:

Rusko carstvo: Prikazano je kao gigantska sila koja obuhvata ne samo sve teritorije carske Rusije (današnju Finsku, Estoniju, Letoniju, Litvaniju, Belorusiju i Ukrajinu), već se širi i na celu Poljsku, rumunsku Bukovinu, kao i na nemačke teritorije istočno od Odre i Nise.

Austrija i Mađarska: Austrougarska monarhija je u potpunosti nestala. Zapadna Austrija bi se pripojila Švajcarskoj kao novi kantoni, dok je ostatak Austrije spojen sa Moravskom i Burgenlandom. Mađarska je drastično smanjena, ali i dalje obuhvata delove Slovačke, dok je Transilvaniju i ceo Banat ustupila Rumuniji, koja je time postala "Velika Rumunija".

Češka: Postoji kao samostalna država pod imenom Bohemija, odvojeno od Slovačke.

Turska i Bliski istok: Osmansko carstvo je potisnuto duboko u unutrašnjost Anadolije. Istanbul i moreuzi (Bosfor i Dardaneli) pretvoreni su u neutralnu međunarodnu zonu pod kontrolom Saveznika. Grčka je proširena na račun egejske obale oko Smirne i dela Trakije, dok su Francuska i Britanija podelile ostatak Bliskog istoka na svoje zone uticaja.

Iako su ova francuska predviđanja iz 1915. godine ostala uglavnom na papiru, ona pružaju fascinantan uvid u to kako su Saveznici zamišljali novu Evropu u ranoj fazi rata. Mnoge od ovih zamisli, poput potpunog razbijanja Nemačke na manje države ili stvaranja velike Srbije umesto Jugoslavije, napuštene su pod uticajem geopolitičkih promena, pre svega Ruske revolucije 1917. godine i ulaska SAD u rat. Na kraju je Versajski mirovni poredak usvojio drugačiji kompromis, koji, kako su mnogi savremenici primetili, nije doneo trajni mir, već samo dvadesetogodišnje primirje.

(Telegraf.rs)