Ni vremenski uslovi, ni vekovi nisu uspeli da unište ovo blago Banata: Priča i danas nije do kraja ispričana

Usred banatske ravnice, u ataru između Novog Bečeja i Novog Miloševa, nalaze se ostaci Arače - monumentalne srednjovekovne bazilike koja je i danas jedno od najznačajnijih svedočanstava prošlosti ovog dela Vojvodine.

Arača je kulturno dobro od izuzetnog značaja za Republiku Srbiju, a arheološka istraživanja ovog lokaliteta traju, sa prekidima, već decenijama.

Preporučujemo

I upravo je njena starost jedna od zanimljivosti, ali i stvari oko kojih treba biti oprezan jer istorijski izvori ne daju pouzdanu godinu izgradnje. Na osnovu arhitekture i njenih karakteristika, stručnjaci Zavoda za zaštitu spomenika kulture Zrenjanin navode mogućnost da je zdanje izgrađeno krajem XII ili početkom XIII veka.

Reč je o trobrodnoj bazilici bez transepta, sa tri polukružne apside. Građena je od tesanog kamena, mermera i opeke, a njene fasade nekada su bile bogato ukrašene slepim arkadama, pilastrima, kolonelama i velikom rozetom na zapadnoj strani. Sačuvani fragmenti ukrasa pokazuju i figuralne i biljne motive.

Posebno je zanimljivo da Arača nije bila izolovana građevina usred današnje ravnice. Arheološka istraživanja pokazala su da su se u njenoj neposrednoj okolini nalazili drugi objekti, grobovi i ostaci nekadašnjeg naselja. Istraživanja su registrovala i ostatke kompleksa koji se povezuje sa manastirom, dok Turistička organizacija Vojvodine navodi da su nalazi ukazali na postojanje više građevina i na složen razvoj srednjovekovne Arače.

Jedan od posebno zanimljivih nalaza potiče još iz 1879. godine, kada je tokom iskopavanja pronađena kamena nadgrobna ploča sa predstavom svetitelja i donatora, ukrašena tročlanom prepletenom trakom. Ploča je datovana u XII vek.

Oko Arače se, međutim, ne nalazi samo priča o jednoj crkvi. Istraživanja ukazuju na slojevitu prošlost čitavog prostora, a nalazi novca sa šireg lokaliteta ukazuju na vremenski raspon od prve četvrtine XIII do sredine XVI veka. Savremena istraživanja pokazala su da se ispod zemlje kriju i ostaci naselja, groblja i rovova.

Krajem XIV veka uz crkvu je dograđen gotički zvonik, dok je od početka XVIII veka, nakon odlaska Osmanlija iz Banata, Arača ostala u ruševinama. Konzervatorski radovi na crkvi izvođeni su tokom 1970–1972. godine.

Danas njeni ostaci stoje gotovo usamljeni među banatskim njivama, ali istraživanja pokazuju da ono što se vidi na površini predstavlja tek deo priče. Geofizička istraživanja, lasersko snimanje i trodimenzionalno modelovanje poslednjih godina omogućili su stručnjacima da bolje sagledaju ono što se nalazi ispod zemlje i oko same bazilike.

A šta kaže legenda?

Uz Araču se mogu čuti različite lokalne priče i predanja o njenom poreklu, skrivenom blagu i nekadašnjem životu oko crkve. Međutim, takve priče ne treba predstavljati kao istorijske činjenice: za njih nema istu vrstu potvrde kakvu imaju arheološki nalazi i dokumentovani istorijski podaci.

Jedna od motiva koji se vezuju za stare ruševine jeste i priča da je nekadašnje bogatstvo sa ovog prostora ostalo sakriveno pod zemljom, pa se Arača u narodnoj mašti pojavljuje kao mesto koje još čuva tajne prošlih vekova. To je, međutim, narodno predanje, a ne potvrđen podatak o postojanju zakopanog blaga.

Možda je upravo u tome i posebna draž Arače. Stručnjaci danas mogu da rekonstruišu veliki deo njene prošlosti, ali između sačuvanih zidova, arheoloških nalaza i onoga što je zauvek nestalo ostaje dovoljno prostora i za priče koje su ljudi vekovima prenosili.

(Telegraf.rs)