Srpski manastir decenijama bio ruševina, a onda su arheolozi promenili deo njegove priče!

U srcu aleksandrovačke Župe, nedaleko od Aleksandrovca, nalazi se manastir Drenča, čija je istorija svojevrsna priča o nestajanju, zaboravu i ponovnom otkrivanju. Nekada gotovo potpuno urušen, manastirski kompleks danas ponovo živi, a upravo su arheološka istraživanja pomogla da se preciznije sagleda njegova prošlost.

Drenča je zaštićena kao spomenik kulture od velikog značaja, a manastirska crkva posvećena je Vavedenju Presvete Bogorodice. Pripada ranoj fazi razvoja Moravske škole, jedne od najprepoznatljivijih epoha srpske srednjovekovne arhitekture.

Preporučujemo

Istorija manastira vezuje se za monaha Doroteja i njegovog sina Danila. Najstariji poznati pisani pomen Drenče nalazi se u Žičkoj povelji iz 1382. godine. Za vreme izgradnje postoje različita datiranja u dostupnoj literaturi, pa je sigurnije reći da je manastir podignut u drugoj polovini XIV veka, nego insistirati na jednoj godini.

A onda je došao jedan od najvažnijih trenutaka u savremenom istraživanju Drenče.

Tokom arheoloških istraživanja otkrivena je ktitorska grobnica, što je otvorilo mogućnost da se mnogo preciznije utvrdi ko je bio osnivač manastira. Istraživanja su pokazala da je ktitor bio monah Dorotej, dok su ranije postojale pretpostavke da je reč o drugoj ličnosti. Mediji su svojevremeno, pozivajući se na autore monografije o Drenči, zabeležili i da su istraživanja promenila neke ranije pretpostavke o uzorima za arhitekturu ovog manastira.

Nisu, međutim, pronađeni samo grobovi.

Foto: SPC

Ispod i oko današnjeg kompleksa otkriveni su temelji nekadašnjih manastirskih objekata, uključujući konak s kraja XIV i početka XV veka. Pronađeni su i fragmenti srednjovekovne keramike, kao i neobičan deo zoomorfnog izlivnika, za koji je izneta pretpostavka da je mogao biti deo luksuzne kultne posude - akvamanila, posude koja se koristila za pranje ruku.

Posebno je zanimljivo što je deo onoga što je nekada izgledalo kao obična zaravan danas postao važan arheološki trag. Navodi se i da je ispod nekadašnjeg fudbalskog igrališta pronađen temelj starog konaka, na kojem je potom podignut novi objekat.

Drenča je, međutim, mnogo više od arheološkog lokaliteta.

Posle vekova propadanja i više pokušaja konzervacije, obnova je intenzivirana početkom XXI veka. Radovi su trajali godinama, a 2009. godine obnovljena crkva ponovo je osvećena i manastiru je vraćena njegova liturgijska funkcija. Tako je lokalitet koji je dugo izgledao kao ruševina ponovo postao živi manastir.

Upravo zbog toga Drenča ima jednu neobičnu osobinu - njena priča nije završena onda kada je srednjovekovni manastir porušen. Naprotiv, veliki deo onoga što danas znamo o njemu saznalo se tek kroz istraživanja koja su usledila mnogo vekova kasnije.

I možda je najzanimljivije upravo to što su arheolozi uspeli ne samo da pronađu ono što je bilo zatrpano zemljom i šutom, već i da isprave pojedine pretpostavke koje su se decenijama ponavljale kao činjenice.

Danas Drenča više nije samo uspomena na srednjovekovnu Župu. Ona je primer kako arheologija može da promeni naše razumevanje jednog spomenika i kako se ponekad istorija ne otkriva pronalaskom jednog predmeta, već povezivanjem velikog broja malih tragova.

Nije na odmet pomenuti i da se uz Drenču mogu čuti i lokalna predanja o njenom rušenju i prošlosti, ali njih treba posmatrati kao deo narodnog sećanja, a ne kao potvrđene istorijske podatke. Na primer, u svedočenjima meštana zabeležena je priča da su crkvu srušili Turci sa obližnjeg brda. Istorijski i arheološki podaci predstavljaju odvojenu kategoriju izvora.

(Telegraf.rs)