Mesta u Srbiji koja izgledaju kao da ih je vreme zaboravilo! Iza ruševina kriju se vekovi istorije

U Srbiji postoje mesta pored kojih bi čovek danas mogao da prođe, a da ne pretpostavi koliko su nekada bili u žiži dešavanja ili koliko je važna priča vezana za njih i to ne samo na lokalnom nivou. Ostaci istorijskih lokaliteta danas se ponekad nalaze daleko od velikih urbanih centara, okruženi šumom, njivama ili planinama, a nekad su tik do veoma užurbanih mesta.

Neka od njih su sačuvana kao ruševine, neka su obnovljena, a neka se tek zahvaljujući arheologiji iznova uče. Izdvojili smo neke od lokacija koje pokazuju koliko slojeva prošlosti može da se krije ispod površine.

Preporučujemo

Arača - bazilika usred banatske ravnice

U ravnici između Novog Bečeja i Novog Miloševa stoje ostaci srednjovekovne Arače, monumentalne bazilike čije se poreklo vezuje za kraj XII ili početak XIII veka.

Danas od nje vidimo samo ostatke nekadašnje građevine, ali arheološki podaci govore o znatno složenijem kompleksu. Oko crkve postojali su drugi objekti i nekropola, dok su istraživanja otkrila i brojne tragove života na lokalitetu.

Foto: Wikimedia/Gstamenko

Arača je kulturno dobro od izuzetnog značaja za Republiku Srbiju. Njena izolovanost u ravnici možda je danas jedan od razloga zbog kojih deluje kao da ju je vreme jednostavno ostavilo iza sebe.

Drenča - manastir koji je ponovo postao živ

Nemoguće je da se ne pomene i Drenča kod Aleksandrovca, srednjovekovni manastir koji je dugo bio u ruševinama.

Arheološka istraživanja donela su važne podatke o njegovom nastanku, ktitoru i nekadašnjem kompleksu. Pronađena je i ktitorska grobnica monaha Doroteja, temelji starog konaka i brojni predmeti koji svedoče o životu manastira.

Foto: SPC

Posle višegodišnjih istraživanja i obnove, Drenča je ponovo postao "živi manastir". Njegova priča je zato drugačija od priče o mnogim ruševinama jer ovde se prošlost nije samo istraživala, već je deo nekadašnjeg života vraćen u sadašnjost.

Jerinin grad - tragovi mnogo stariji od legendi

U oblasti Levača nalazi se više manje poznatih utvrđenih lokaliteta. Među njima je i Jerinin grad kod Starog Sela, gde su arheolozi istraživali ostatke kasnoantičkog i ranovizantijskog utvrđenja.

Istraživanja Instituta za arheologiju i Regionalnog muzeja u Jagodini pokazala su da je ovaj prostor bio deo šireg rudarskog područja poznatog kao metalla Moesiae Superioris. Tokom istraživanja rađena su nova merenja utvrđenja, potvrđen način gradnje bedema i izrađeni novi arhitektonski crteži.

Foto: Rina.rs/Szabo_Bela/NP Tara

Ime "Jerinin grad" samo po sebi zvuči kao početak legende, ali naziv ne treba automatski pretvarati u istorijsku činjenicu o "prokletoj Jerini". Takva predanja pripadaju folkloru, dok arheologija govori o konkretnim ostacima utvrđenja.

Đurđevi Stupovi - ruševina koja je ponovo dobila život

Na brdu iznad Novog Pazara nalaze se Đurđevi Stupovi, zadužbina Stefana Nemanje podignuta 1171. godine.

Ovaj slučaj je posebno zanimljiv jer je crkva posle Drugog svetskog rata bila u ruševinama, a sačuvana je bila samo kapela kralja Dragutina. Sistematska arheološka i arhitektonska istraživanja, konzervatorski i restauratorski radovi omogućili su da se kompleks predstavi kao spomenička celina.

Foto: Shutterstock

Danas je deo celine "Stari Ras i Sopoćani", koja je 1979. godine upisana na UNESCO listu svetske baštine.

Stari Ras - grad koji više ne izgleda kao grad

Još jedna priča krije se u blizini Novog Pazara. U pitanju je Stari Ras koji je bio jedno od ključnih središta srednjovekovne Srbije, ali današnjem posetiocu ostaci grada ne moraju odmah izgledati kao ono što zamišljamo pod srednjovekovnim gradom.

Republički zavod za zaštitu spomenika kulture danas Stari Ras sa Sopoćanima vodi kao celinu koja obuhvata ostatke srednjovekovnog grada Rasa, Petrovu crkvu, Đurđeve Stupove i Sopoćane.

Foto: Shutterstock

Upravo zato je ovo jedno od mesta gde pejzaž može da zavara: ono što danas izgleda kao miran prostor nekada je bilo jedno od središta države koja se nalazila u velikoj istorijskoj transformaciji.

Prošlost nije uvek srednjovekovna

Ako se ode još dublje u prošlost, slika Srbije postaje još zanimljivija.

Primera radi, tu je i Gamzigrad - Felix Romuliana kao jedan od najpoznatijih primera. Reč je o antičkom lokalitetu koji čuva ostatke monumentalnog kompleksa iz vremena Rimskog carstva, a danas se nalazi među najznačajnijim nepokretnim kulturnim dobrima Srbije. Republički zavod za zaštitu spomenika kulture vodi Gamzigrad kao posebno zaštićeno arheološko nalazište.

Foto: TANJUG/ ARHEOLOŠKI INSTITUT/ nr

Još jedan od primera bio bi i Viminacijum koji slovi za potencijalno jedini veliki rimski grad i legijski logor koji nije ugrožen niti prekriven modernom aglomeracijom. Dok su drugi veliki rimski gradovi (poput Londona, Pariza, Milana ili današnjeg Beograda) sahranjeni duboko ispod temelja modernih višespratnica, ulica i infrastrukture, Viminacijum se nalazi ispod plodnih oranica i njiva Stiga što arheolozima pruža neprocenjivu i jedinstvenu priliku na svetskom nivou.

Takva mesta podsećaju da istorija Srbije nije počela u srednjem veku. Ispod današnjih puteva, njiva i šuma nalaze se slojevi različitih epoha - od kasne antike i ranog srednjeg veka do vremena nemanjićke Srbije.

Vreme ih nije baš zaboravilo

Možda je zato preciznije reći da ova mesta nisu zaboravljena, već da više nisu u centru svakodnevnog života.

Neka su obnovljena, neka su zaštićena i istražena, a na nekima se arheološka istraživanja nastavljaju. Njihova posebnost nije u tome što kriju obavezno neku veliku tajnu, već u tome što ono što je danas jedva vidljivo često predstavlja poslednji trag čitavih naselja, manastirskih kompleksa ili utvrđenja.

A između onoga što je nauka uspela da dokaže i onoga što je narod vekovima prepričavao ostaje dovoljno prostora za još jedno važno pitanje - koliko istorije još uvek leži ispod zemlje, a da još nismo pronašli način da je pročitamo?

(Telegraf.rs)