Da li je ovo najskrovitija svetinja na KiM? Pećina u stenama krije priču dugu vekovima

Visoko iznad Koriske reke, na stenovitim obroncima Šar-planine kod Prizrena, nalazi se jedno od najneobičnijih mesta vezanih za srednjovekovno srpsko monaštvo - isposnica Svetog Petra Koriškog, a do nje se dolazi kroz prostor koji i danas ostavlja utisak izdvojenosti od sveta. Upravo je takvo okruženje nekada tražio i svetitelj koji je ovde provodio svoj podvižnički život.

Isposnica Svetog Petra Koriškog nalazi se kod sela Koriša, u blizini Prizrena, u stenama iznad Koriske reke. Reč je o pećinskom kompleksu koji je vekovima bio povezan sa životom pustinjaka i monaha.

Preporučujemo

Prema podacima Srpske pravoslavne crkve, Sveti Petar Koriški živeo je u 13. veku. Rodom je bio iz Koriše, odnosno iz njene okoline prema jednom predanju, dok druga tradicija njegovo poreklo vezuje za selo kod Peći. Još kao mlad povukao se na podvig, zajedno sa sestrom Jelenom, a kasnije je postao duhovni učitelj monaha koji su se okupljali oko njega. U starosti se ponovo povukao u svoju pećinu u Koriši, gde se i upokojio.

Svetinja u steni

Posebnost ovog mesta nije samo u tome što je svetitelj živeo kao isposnik u pećini već i sama arhitektura kompleksa govori o načinu života srednjovekovnih pustinjaka. Stručna literatura navodi da je prvobitno boravište Petra Koriškog bila mala pećina nepravilnog oblika, u kojoj se podvizavao i u kojoj je bio sahranjen. Vremenom je prostor prerastao prvobitnu isposničku ćeliju i oko nje su nastajala druga monaška boravišta, kao i crkveni prostori, pa se razvijao širi kompleks.

Posebno su značajne freske. Istraživanja Narodnog muzeja u Beogradu ukazuju da je živopis u pećinskom prostoru nastao u 13. veku i da predstavlja veoma dragocen primer starog pećinskog slikarstva, a u stručnim radovima ovaj živopis se izdvaja upravo zbog svoje retkosti i posebnog karaktera.

U kompleksu su postojale i druge, danas uglavnom ruinirane crkvice i isposnički prostori. Tako se prvobitno usamljena pećinska ćelija vremenom razvijala u mnogo širi monaški prostor.

Od isposnice do manastira

Istorija svetinje nije ostala vezana samo za život jedne osobe. Naime, prema istorijskim podacima, kult Svetog Petra Koriškog nastavio je da se razvija i nakon njegove smrti. Oko njegove isposnice okupljali su se drugi podvižnici, a kompleks je vremenom dobio karakter manastirske zajednice.

Posebno mesto u njegovoj istoriji zauzima Hilandar. Zvanična prezentacija kulturnog nasleđa Kosova i Metohije navodi da je u 14. veku kompleks postao metoh Hilandara, dok se u dokumentima iz tog vremena beleže i veze sa carom Stefanom Dušanom. Jedna Dušanova povelja iz 1343. godine odnosi se na podizanje kapele nad moštima Svetog Petra Koriškog.

Mošti svetitelja danas se ne nalaze u Koriši već, prema crkvenim izvorima, u kasnijem periodu prenete su u manastir Crna Reka, gde se i danas čuvaju.

Zašto baš ovakvo mesto?

Za srednjovekovne isposnike, nepristupačnost nije bila slučajnost. Naprotiv, izolovane pećine, litice i teško dostupni planinski predeli birani su upravo zbog mogućnosti povlačenja od sveta i potpunijeg posvećivanja molitvi i podvigu. Zato položaj Koriške isposnice nije samo prirodni kuriozitet, on je deo same priče o njenom nastanku.

Pećina se nalazi u stenovitom predelu, visoko iznad reke, a tragovi nekadašnjeg monaškog života danas su rasuti po liticama. Upravo spoj prirodnog ambijenta, pećinskog prostora i srednjovekovnog živopisa čini ovu svetinju jednom od posebno neobičnih celina srpskog srednjovekovnog nasleđa na Kosovu i Metohiji.

Svetinja koja je i danas na teško dostupnom mestu

Isposnica Svetog Petra Koriškog poslednjih godina ponovo je bila predmet pažnje zbog stanja u kojem se nalazi. Eparhija raško-prizrenska je 2025. godine saopštila da su na području isposnice izvođena nezakonita dela koja su, prema navodima Eparhije, ugrozila prostor oko svetinje. U istom saopštenju isposnica je opisana kao duhovno i kulturno dobro koje potiče iz 13. veka i kao deo sistema specijalnih zaštićenih zona.

I danas, međutim, možda dodatnu pažnju privlači upravo ono što je ovu pećinu činilo važnom pre gotovo osam vekova - njena izdvojenost. Na mestu gde je jedan srednjovekovni monah birao tišinu, stene i samoću, ostali su tragovi života koji je vremenom prerastao granice jedne pećine.

(Telegraf.rs)