Pola veka od smrti vizantologa Georgija Ostrogorskog

Georgije Ostrogorski, srpski istoričar ruskog porekla, jedan od najuglednijih vizantologa uopšte, univerzitetski profesor, član SANU, umro je 24. oktobra 1976. pre 50 godina.

Njegova monografija "Istorija Vizantije" prvobitno objavljena na nemačkom, prevedena na sve vodeće jezike sveta, smatra se jednom od ključnih sinteza koje je vizantološka nauka iznedrila. Izvorni nemački naslov bio je zapravo "Istorija vizantijske države" (Geschichte des byzantinischen Staates).

Preporučujemo

Knjiga je 1940. objavljena u sklopu znamenite edicije studija klasike (Handbuch der Altertumswissenschaft) utemeljene još 1885. od strane Ivana fon Milera poznatog klasičnog filologa, univerzitetskog profesora.

Predavao je na katedri za Istoriju vizantije na Filozofskom fakultetu u Beogradu pune četiri decenije i rukovodio Vizantološkim institutom SANU, čij je bio osnivac 1948. godine, tada u sklopu SAN.

Rođen kao Georgije Aleksandrovič Ostrogorski, u Sankt Peterburgu, prestonici Rusije Romanova, januara 1902. u rodnom gradu je pohađao klasičnu gimnaziju. Već tada je ovladao starogrčkim.

Otac, Aleksandar Jakovljevič Ostrogorski bio je pedagoški stručnjak i teoretičar, srednjoškolski profesor i direktor gimnazije. Majka, Aleksandra Konstantinovna rođena Leman, bila je švajcarsko nemačkog porekla.

Rodnu zemlju napušta, poput brojnih drugih sunarodnika, na talasu masovne emigracije tokom Građanskog rata, odnosno po ishodu revolucionarnih događaja u Rusiji, pošto su boljševici ovladali.

Studije je započeo 1921. na čuvenom univerzitetu u Hajdelbergu, u Nemačkoj. Prvobitno je pohađao kurseve iz domena ekonomije, sociologije, filozofije, pa i arheologije.

Imao je sreće da mu profesori budu i filozof Hajnrih Rikert, psihijatar i filozofski pisac Karl Jaspers, ekonomista i sociolog Alfred Veber, mlađi brat čuvenog Maksa, ili arheolog klasične starine Ludvig Krucijus.

U konačnom opredeljenju za istoriju na Ostrogorskog je presudno uticao nešto stariji kolega sa studija u Hajdelbergu Persi Ernst Šram, istoričar, prvobitno medievista.

Tih godina u Hajdelbergu su se nalazili i Ernst Kantorovic, potonji veliki istoričar, autor čuvenog dela "Dva kraljeva tela" kao i Fridrih Betgen ili germanista Fridrih Gundolf odnosno indolog Hajnrih Cimer, s kojima je Persi bio blizak.

Godine 1924/1925. Ostrogorski provodi u Parizu, studirajući vizantologiju. Doktorirao je u Hajdelbergu 1927. s tezom posvećenom poreskom sistemu Vizantije u 10. veku.

Predavao je kao docent izvesno vreme u Vroclavu, tada Breslau, u Šleziji. U to vreme bila je to teritorija Nemačke. Pozicija privatdocenta značila je da mu je dozvoljeno da predaje na univerzitetskom nivou ali bez odgovarajućih prinadležnosti.

Na Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu dospeva ranih tridesetih, zalaganjem i dobronamernošću Stanoja Stanojevića, velikog srpskog istoričara i leksikografa, koji je predvodio Odeljenje za istoriju Filozofskog fakulteta.

U Beogradu je sve vreme radio na katedri za vizantologiju, počev od doseljenja u Kraljevinu Jugoslaviju, do odlasaka u penziju početkom osme decenije 20. veka, 1973. godine.

Beogradsku katedru za vizanotologiju utemeljio je 1905. godine Dragutin Anastasijević. Prethodila joj je ona u Minhenu, čiji je osnivač bio čuveni klasični filolog Karl Krumbaher.

Kao istraživač Ostrogorski je osim političke dimenzije istorije Vizantije, bolje rečeno državno ideološke, ili proučavanja veza sa slovenskim svetom, posebno bio zainteresovan za socijalno ekonomsku dimenziju prošlosti te drevne civilizacije, možda najviše seljaštvo, odnosno vizantijski feudalizam.

Proučavao je unutrašnje uređenje, upravni sistem, institucije, kao tematski sistem odnosno vojnoupravne oblasti, problem savladarstva, ceremonija, epohu i fenomen ikonoborstva, vizantijsku opštinu, pravne spomenike i lepezu drugih izvora, prava i obaveze seljaka kroz vekove.

U članstvo Srpske akademije nauka primljen je marta 1946. kao dopisni član, u Odeljenje društvenih nauka, da bi dve godine potom postao redovni.Vizantološkim institutom SAN, potom SANU, rukovodio je od njegovog osnivanja 1948. do kraja života.

Bio je glavni urednik časopisa "Zbornik radova Vizantološkog instituta". Poslednja sveska koju je uredio objavljena je pod godinom 1975. šesnaesti tom.

Pokrenuo je takođe ediciju "Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije".

Uz "Istoriju Vizantije" koja je decenijama bila vodeći priručnik vizantijskih studija na univerzitetima širom sveta, od Čilea do Japana, kao njegova posebno uspela dela uobičajeno se pominju "Pronija" ili "Serska oblast posle Dušanove smrti".

Bio je član Kraljevskog istorijskog društva u Londonu, Atinske akademije, Austrijske, Belgijske, akademija Palerma ili Getingena, uz niz drugih priznanja.

Sabrana dela Georgija Ostrogorskog, u šest tomova, beogradska Prosveta objavila je 1969/1970.

Ovaj svet veliki vizantolog napustio je 1976. godine u Beogradu.

(Telegraf.rs/Tanjug)