Na današnji dan počeo je jedan od najmračnijih pogroma u istoriji: "Kristalna noć" najavila je Holokaust

Širom sveta danas se obeležava Dan borbe protiv fašizma i antisemitizma, kao podsećanje na "Kristalnu noć" 1938. godine, kada se u Nemačkoj dogodio veliki pogrom nad Jevrejima.

"Kristalna noć" bila je takođe događaj koji je najavio holokaust, sistematsko uništavanje jevrejske populacije, uključujući i potpuno asmilovane.

Preporučujemo

Za vreme Drugog svetskog rata, tokom holokausta ubijeno je, koliko se zna, oko šest miliona Jevreja.

Masovni pogrom nad Jevrejima koji se dogodio 9/10. novembra 1938. godine nazvan "Kristalna noć" ili Novembarski pogrom, dogodilo se širom tadašnje Nemačke, podrazumevajući i Austriju i takozvanu Sudetsku oblast, anektirane delove Češke i Moravske.

Pogrom su sproveli pripadnici paravojnih grupa nacističke partije, takozvani Jurišni (SA) i Zaštitni odredi (SS), kao i pripadnici Hitlerjugenda, podmlatka stranke, uz široku poršku brojnih nemačkih civila.

Naziv "Kristalna noć" potiče od krhotina stakla kojim su ulice bile prekrivene usled masovnih razbijanja tokom pogroma, pre svega izloga, da bi to ime prihvatili i sami nacisti.

Pošto je u Berlin uveče 9. novembra stigla vest da je u Parizu umro nemački diplomata Ernst Rat, čiji je ubica bio Heršel Grinšpan, mladić jevrejskog porekla, Hitler je reagovao demonstrativnim napuštanjem partijske manifestacije održavane povodom godišnjice neuspelog Minhenskog puča 1923. godine.

Gebels, ministar propagande, održao je zatim govor s pozvom na odmazdu. Niži partijski prvaci razumeli su to kao naredbu.

Atentat na Rata dogodio se 7. novembra, u Parizu, a njegova smrt je nastupila dva dana kasnije.

Grinšpanovi roditelji bili su prethodno žrtve progona motivisanog antisemitizmom. Naloženo im je napuštanje Nemačke put Poljske, ali su tamošnje vlasti odbile da ih prihvate. Atenatator se na taj čin odlučio pošto je uoči atentata dobio dopis od roditelja koji su mu predočili očajno stanje u kojem su se našli.

Hiljade nemačkih Jevreja primoravane su tada na odlazak u Poljsku, a pošto je ta zemlja odbila da ih primi, oni su se našli u beznadežnom položaju, bez hrane i skloništa u međugraničnom pojasu.

Ubrzo posle Gebelsovog govora, usledili su pogromi upamćeni kao "Kristalna noć".

Nemačke vlasti su pritom, odmah posle atentata, odlučile da isteraju jevrejsku decu iz državnih škola, uz zabranu jevrejske štampe i drugih publikacija.

Sledbenici nacističke partije započeli su histeričan pogrom, ogromnih razmera, uveče 9. novembra. Napadane su, razarane, paljene jevrejske kuće, škole, radnje i privredni objekti, sinagoge, bolnice, cak i jevrejska groblja.

Približno 7.000 preduzeća u vlasništvu Jevreja je razoreno ili oštećeno, više od 1.400 sinagoga je demolirano, 267 sasvim uništeno.

Spaljene su jevrejske molitvene knjige i predmeti, umetnine, čitave biblioteke, nameštaj. Brojni istorijski objekti velike kulturne važnosti su razoreni, a preostala arhivska građa jevrejskih institucija je zaplenjena.

Jevreji su premlaćivani, teško ponižavani, pa i ubijani. Oko 30.000 je uhapšeno i zatvoreno u logore Dahau, Buhenvald, Saksenhauzen.

U prvo vreme je navođeno da je ubijeno 91 lice. Kada se uračunaju smrti koje su nastupile kao posledica zlostavljanja, bilo je više stotina mrtvih. Prema pojedinim navodima, 638 osoba je izvršilo samoubistvo.

Policija se pritom sve vreme držala po strani.

Jevreji, neretko sasvim asimilovani, sačinjavali su 0,86 procenata tadašnje populacije Nemačke, odnosno oko pola miliona.

Pošto su nacisti preuzeli vlast januara 1933. godine, tamošnja jevrejska populacija se postupno našla u nemogućim okolnostima.

Donesene su antijevrejske mere, čija kulminacija su bili Nirnberški zakoni, septembra 1935. godine.

Nirnberškim zakonima lišeni su državljanstva, zabranjena im je ma kakva javna uloga, ograničene mogućnosti rada i zarade, kao i obrazovanje, brakovi i uopšte seksualni kontakti sa Nemcima.

Inače, posle pogroma "Kristalne noći" nemačke vlasti su jevrejskoj zajednici Nemačke nametnule plaćanje nečeg što su nazvali "doprinos za iskupljenje" u visini milijarde onovremenih rajhsmaraka, što je otprilike protivrednost današnjih sedam milijardi američkih dolara.

Tokom narednih godinu dana više od 100.000 Jevreja napustilo je Nemačku.

(Telegraf.rs/Tanjug)