Arapsko proleće, prošlo je 15 godina: Evo kakva je sudbina zbačenih diktatora sa Bliskog istoka

Prošlo je ukupno 15 godina otkako se Mohamed Buazizi (26), ulični prodavac iz Tunisa kome je policija zaplenila kolica, zapalio u znak protesta protiv policijskog uznemiravanja i nemara vlasti.

Njegov čin očaja pokrenuo je masovne proteste širom zemlje, u kojima su učestvovali milioni ljudi suočeni sa surovom realnošću rastuće nezaposlenosti, korupcije i decenijama starog političkog sistema sa vrlo malo prostora za izražavanje ili promene. Usledio je do tada nezamisliv sled događaja koji će kasnije biti poznat kao Arapsko proleće.

Preporučujemo

Za 28 dana demonstranti su srušili predsednika Tunisa Zina El Abidina Ben Alija, koji je bio na vlasti pune 23 godine. Inspirisani ustankom u Tunisu, milioni ljudi u Egiptu, Libiji, Jemenu i Siriji izašli su na ulice 2011.

Ovaj pokret doveo je do svrgavanja pet dugogodišnjih lidera. Al Džazira se osvrće na to šta se dogodilo sa tim liderima.

Tunis: Zin El Abidin Ben Ali 1936–2019.

Na vlasti: 1987–2011 (23 godine)

Status: Umro u egzilu

Zin El Abidin Ben Ali došao je na vlast 1987. godine kada je, kao premijer, proglasio doživotnog predsednika Habiba Burgibu medicinski nesposobnim za vladavinu.

Na funkciji, bivši šef bezbednosti radio je na suzbijanju svakog izazova njegovoj vladavini i uspostavio je krut sistem zasnovan na bezbednosnim službama i lojalnoj vladajućoj stranci.

Otvorio je ekonomiju zemlje, što je dovelo do ekonomskog rasta, ali država je bila zaglavljena u produbljivanju korupcije, nejednakosti i cenzuri medija, što je izazvalo javno negodovanje i bes.

Negodovanja, uključujući i zbog policijske zloupotrebe, nezaposlenosti mladih i duboko ukorenjene korupcije, izbila su nakon samospaljivanja Mohameda Buazizija 17. decembra 2010.

Nakon skoro mesec dana neprekidnih demonstracija, 14. januara, Ben Ali je raspustio vladu, proglasio vanredno stanje i pobegao u Saudijsku Arabiju.

Tuniski sud ga je kasnije u odsustvu osudio na doživotni zatvor, koji nije odslužio. Osam godina kasnije, 19. septembra 2019. godine, Ben Ali je umro u egzilu u Džedi, u Saudijskoj Arabiji, u 83. godini života.

Egipat: Hosni Mubarak, 1928-2020.

Na vlasti: 1981-2011 (30 godina)

Status: Umro u Egiptu (nakon puštanja na slobodu).

Hosni Mubarak je postao predsednik Egipta 1981. godine nakon ubistva Anvara Sadata.

Bivši komandant vazduhoplovnih snaga učvrstio je vlast kombinacijom vojne dominacije i zakona o vanrednom stanju, održavajući škrtu vladavinu obeleženu suzbijanjem neistomišljenika, ograničenim političkim slobodama i široko rasprostranjenom korupcijom.

Kako bi se poklopilo sa godišnjom proslavom egipatske policije 25. januara 2011. godine, demonstranti iz cele najmnogoljudnije zemlje arapskog sveta, vođeni visokom nezaposlenošću, siromaštvom i političkom represijom, marširali su ulicama, zahtevajući Mubarakov odlazak.

Posle 18 dana protesta, 11. februara 2011. godine, Mubarak je bio primoran da podnese ostavku, čime je okončano njegovo trodecenijsko predsedništvo.

Mubaraku je naređeno da se pojavi pred sudom i kasnije je osuđen na doživotnu robiju zbog saučesništva u ubistvu mirnih demonstranata tokom revolucije.

Međutim, ovu presudu je poništio Vrhovni sud zemlje i naloženo je ponovno suđenje. Dok je ponovno suđenje bilo u toku, osuđen je po optužbama za korupciju i proveo je šest godina u pritvoru, mada zbog zdravstvenog stanja i promenljive političke situacije, vrlo malo tog vremena je proveo u zatvorskoj ćeliji.

Godine 2017. oslobođen je i pušten na slobodu. Mubarak je preminuo u Kairu 25. februara 2020. godine u 91. godini.

Jemen: Ali Abdulah Saleh, 1947-2017.

Na vlasti: 1978-2012 (33 godine)

Status: Ubili su ga Huti

bio je dugogodišnji jemenski moćnik koji je vladao 33 godine, prvo kao predsednik Severnog Jemena od 1978, a zatim ujedinjenog Jemena od 1990.

Saleh je bio poznat kao genijalni tvorac plemenske i vojne politike, jednom je opisao upravljanje Jemenom kao "ples na glavama zmija", gde je koristio promenljive saveze u regionu.

Nakon protesta Arapskog proleća 2011. godine, Saleh je bio primoran da se povuče prema sporazumu o prenosu vlasti 2012. Međutim, ubrzo je sklopio iznenađujući savez sa svojim bivšim neprijateljima, Hutima, pomažući im da zauzmu glavni grad Sanu 2014. godine.

Pakt je propao 2017. godine, kada je raskinuo sa Hutima kako bi tražio dogovor sa koalicijom predvođenom Saudijskom Arabijom koja se borila protiv njih. Ubijen je u 75. godini od strane Hutskih snaga.

Muamer el Gadafi, Libija, 1942-2011.

Na vlasti: 1969-2011 (42 godine)

Status: Ubili su ga pobunjenici

Muamer el Gadafi bio je vojni oficir koji je preuzeo vlast u puču 1969. godine, demontirajući libijsku monarhiju, a kasnije se unapredio u čin pukovnika, koji je nosio do kraja života.

Gadafi je izgradio visoko personalizovan, restriktivan sistem, vladajući kroz revolucionarne komitete, a ne kroz formalne institucije, i održavajući kontrolu kroz strateško korišćenje ogromnog libijskog naftnog bogatstva.

Iako je decenijama bio međunarodno izolovan, kasnije se početkom 2000-ih ponovo angažovao sa zapadnim državama nakon što se odrekao svog programa nuklearnog, hemijskog i biološkog oružja.

U Bengaziju su 15. februara 2011. izbili protesti nakon hapšenja advokata za ljudska prava. Kao i u drugim zemljama Arapskog proleća, incident je bio katalizator. Međutim, Gadafijevo nasilno suzbijanje mirnih demonstracija eskaliralo je u potpuni oružani ustanak i građanski rat.

Do avgusta 2011. godine, naoružane opozicione snage su zauzele Tripoli, što je označilo početak kraja režima. Vazdušna kampanja NATO i prebeg brojnih zvaničnika unutar režima pokazali su se presudnim, prevagnuvši ravnotežu protiv Gadafija.

Nakon povlačenja u svoj rodni grad Sirt, Gadafija su zarobile i ubile pobunjeničke snage 20. oktobra 2011. godine, okončavši tako njegovih 42 godine na vlasti.

Sirija: Bašar el Asad, (1965-danas)

Na vlasti: 2000-2024 (24 godine)

Status: Svrgnut, u egzilu

Bašar el Asad je došao na vlast 2000. godine u 34. godini, nakon posebnog ustavnog amandmana kojim je smanjena minimalna starosna granica za predsednika samo nekoliko sati nakon očeve smrti.

Njegov otac, Hafez el Asad, bio je vojni oficir koji je preuzeo vlast u puču 1970. godine i vladao Sirijom 29 godina, uspostavivši centralizovanu, strogo kontrolisanu vladu koju će Bašar voditi 24 godine.

Sirijsku revoluciju pokrenulo je nekoliko tinejdžera koji su ispisali antivladine grafite na zidovima svoje škole u ​​Deri. Ovaj čin neslaganja doveo je do protesta koji su se proširili širom zemlje, što je izazvalo brutalne represije vladinih snaga i na kraju izazvalo građanski rat.

Rat je privukao globalne sile, uključujući Rusiju, Iran, Tursku i Sjedinjene Države, i trajao je skoro 14 godina, što ga čini jednim od najdužih u regionu. Raselio je više od polovine stanovništva zemlje i stvorio značajnu izbegličku krizu.

8. decembra 2024. godine okončana je 53-godišnja vladavina porodice Asad.

Nakon munjevite ofanzive koju je predvodio Hajat Tahrir el Šam (HTS) i koju je podržalo nekoliko drugih pobunjeničkih frakcija, sirijska vojska se srušila za nekoliko dana.

Kada su pobunjeničke snage ušle u Damask, Bašar el Asad i njegova porodica su avionom pobegli iz zemlje u Moskvu, gde su dobili azil i trenutno žive u egzilu.

(Telegraf.rs)