Usred EU po komunističkom zakonu se oduzima imovina po etničkoj osnovi: "Bez odštete, tiho, sistematski"

Slovački advokat Janoš Fijala-Batora isprva nije mogao da poveruje kada mu se nekoliko ljudi obratilo za pomoć jer im je oduzeto zemljište - i to na osnovu 80 godina starih Benešovih dekreta.

"Uredba kojom se jedan Benešov dekret sprovodi u Slovačkoj zaista je još na snazi i pojedini državni službenici su otkrili kako i dalje mogu da je primenjuju. Zaplenjuju zemljište na osnovu etničkog porekla predaka. Pogođeni su uglavnom Mađari, ali i mnogi Austrijanci", kaže Fijala-Batora.

"Bez odštete, tiho, sistematski"

Posle Drugog svetskog rata većina Nemaca je proterana iz Čehoslovačke, a pripadnici mađarske manjine kolektivno su smatrani nacističkim saradnicima, piše Deutsche Welle.

Dok su u Češkoj većinom proterivani Nemci, u Slovačkoj je mogla biti oduzeta imovina svima koji su bili "Nemci, Mađari ili izdajnici". Osnova su bili Benešovi dekreti, nazvani po nekadašnjem predsedniku Čehoslovačke Edvardu Benešu.

Eksproprijaciju imovine koja iz raznih razloga tada nije bila sprovedena do kraja, slovačke vlasti sada nastavljaju, kaže ogorčeni advokat. To se dešava bez odštete, često tiho i sistematski.

"Državni fond za zemljište je glavni akter. On je ovu praksu priznao 2022. i obustavio je."

Ali kada je 2023. Robert Fico ponovo postao premijer, službenici su nastavili oduzimanja, kaže Fijala-Batora.

"Znamo za 1.000 hektara zemlje koji su od tada zaplenjeni. A poslednjih meseci čuli smo za više stotina novih slučajeva samo u jednom okrugu u južnoj Slovačkoj."

Ponekad se, prema rečima stručnjaka za ljudska prava, radilo o proširenju autoputa, a ponekad navodno profitiraju kriminalne mreže. Takva eksproprijacija imovine jasno krši slovačko i međunarodno pravo.

Fico kažnjava kritiku

Vlada bi mogla da zaustavi tu praksu i stavi van snage spornu Benešovu uredbu. Ali Fico to vidi drugačije.

"Benešovi-dekreti su rezultat posleratnog poretka. Ti zakoni su važili i važe - najpre u Čehoslovačkoj, sada u Slovačkoj", izjavio je Fico.

Liberalna opozicija u Slovačkoj pokrenula je to pitanje i stala na stranu mađarske manjine. Etnički Mađari čine oko devet odsto stanovništva.

Fico, inače naklonjen Mađarskoj i saveznik mađarskog premijera Viktora Orbana, potom je hitnim zakonom zabranio svaku kritiku posleratnog mirovnog poretka. Ko dovodi u pitanje Benešove-dekrete, rizikuje kaznu zatvora do šest meseci.

Hoće li to Orbana koštati glasova?

Dok se u Budimpešti održavaju žestoki protesti ispred slovačke ambasade, Orban ćuti.

"Šta bi još trebalo da se dogodi da bi se Viktor Orban konačno oglasio i usudio da se suprotstavi anti-mađarskom Robertu Ficu", pita mađarski opozicioni političar Peter Mađar, koji hoće da zameni Orbana posle parlamentarnih izbora u aprilu.

Spor oko Benešovih-dekreta mogao bi mu u tome pomoći, smatra Janoš Fijala-Batora:

"Ta tema će uticati na izbore. Ne zbog Mađara u Slovačkoj - samo nekoliko stotina njih ima pravo glasa. Već zbog birača u Mađarskoj."

Mnogima u Mađarskoj je važna sudbina Mađara u inostranstvu. I Orban je uvek zastupao njihove interese, ali bi zbog ovih dešavanja u Slovačkoj mogao da izgubi glasove.

Slovačka opozicija protiv primene dekreta

I u Slovačkoj se politička scena menja. Stranka slovačkih Mađara približava se najvećoj opozicionoj snazi, partiji Progresivna Slovačka Mihala Šimečke.

"Progresivna Slovačka osuđuje primenu principa kolektivne krivice posle Drugog svetskog rata. Zahtevamo od vlada Slovačke i Mađarske da se zajednički suoče s prošlošću. Po uzoru na nemačko-češku deklaraciju iz 1997. godine", kaže Šimečka.

Advokat Fijala-Batora smatra da bi i Evropska komisija morala da reaguje. Naime, Slovačka je tokom pristupnih pregovora uveravala da su Benešovi-dekreti doduše deo njenog pravnog poretka - ali da se više ne primenjuju.

(Telegraf.rs)