Španija udarila na jednog od najkrvoločnijih ustaških zločinaca: Upravnik Jasenovca neće više počivati u miru!

Vlada Španije uvrstila je grobnicu Vjekoslava "Maksa" Luburića u Katalog simbola protivnih demokratskom sećanju, čime je pokrenut proces uklanjanja fašističkih obeležja s mesta gde počivaju ostaci jednog od najkrvoločnijih zapovednika ustaškog režima. Spomenik na opštinskom groblju Karkasent u Valensiji sada podleže španskom Zakonu o demokratskom sećanju iz 2022. godine, koji zabranjuje javno veličanje aktera povezanih s fašizmom i diktaturama.

Luburić, u istoriji zabeležen pod nadimkom "Mesar", bio je jedna od ključnih figura zločinačke, fašističke Nezavisne Države Hrvatske i upravnik sistema koncentracionih logora Jasenovac, u kojem su sprovođena masovna ubistva Srba, Jevreja, Roma, antifašista i svih drugih protivnika tog jadnog režima, piše Bosna.hr.

Preporučujemo

Nakon sloma NDH i Drugog svetskog rata, Luburić je utočište pronašao u Španiji pod okriljem diktature Fransiska Franka. Tamo je decenijama živeo pod pseudonimom Visente Perez Garsija (Vicente Pérez García), vodeći naizgled miran život kao vlasnik štamparije, dok je istovremeno rukovodio radikalnom emigrantskom propagandom.

Prema obavezujućem izveštaju Tehničke komisije španskog Ministarstva teritorijalne politike, spomenik u Karkasentu predstavlja "veličanje fašizma i njegovih protagonista", što je ocenjeno kao nespojivo s modernim demokratskim vrednostima i dužnošću države da osigura reparaciju i dostojanstvo žrtvama, prenosi Avaz.ba.

Španske vlasti su službeno obavestile lokalnu administraciju u Valensiji o obavezi hitnog uklanjanja grba ustaškog režima s panteona. Uz uklanjanje spornih simbola, zakon predviđa i postavljanje informativnih tabli koje će pružiti objektivan istorijski kontekst. Te reference će jasno ukazivati na Luburićevu ulogu u ustaškom aparatu, genocid počinjen u Jasenovcu, te prirodu njegovog boravka u Španiji.

Povezanost Vjekoslava Luburića s logorom smrti Jasenovac, gde su stradale stotine hiljada ljudi, svrstava ga u red najzloglasnijih izvršilaca masovnih zločina 20. veka. Njegov boravak u egzilu prekinut je 1969. godine, kada ga je u njegovom domu usmrtio Ilija Stanić, agent jugoslovenske tajne službe, nanevši mu smrtonosne udarce gvozdenom šipkom.

Ovim potezom, Ministarstvo teritorijalne politike i demokratskog sećanja Španije nastoji da neutrališe mesta koja služe kao uporišta za veličanje fašističkih saradnika, insistirajući na transformaciji takvih lokacija u prostore istorijskog učenja, a ne glorifikacije zločina.

U Španiji, u kojoj je živeo do smrti 1969. godine, malo ko je poznavao pravi identitet čoveka koji se skrivao iza maske uzornog građanina. Sve do trenutka njegove nasilne smrti, uživao je punu zaštitu države i Civilne garde. Dok nije ubijen, javnost nije znala čak ni njegovo pravo ime; za komšije i poznanike bio je "Don", "Poljak", "General" ili jednostavno Visente. Niko nije slutio da u njihovom neposrednom susedstvu živi sadista na čijim je rukama krv stotine hiljada žrtava stradalih u Jasenovcu, epicentru zločinačke mašinerije Nezavisne Države Hrvatske.

Beg u Španiju

Luburićev put do Pirineja vodio je preko Mađarske i Italije, odakle je, prerušen u franjevca, prešao u Francusku. Međutim, Pariz se u to vreme brutalno razračunavao s kolaboracionistima maršala Petena, a prisustvo komunista u tadašnjoj francuskoj vladi činilo je tlo nesigurnim za ustaškog generala. Ponovo uz logističku podršku crkvenih struktura, Luburić beži u sigurnost Frankove Španije.

Po dolasku, nakon kratkog perioda fizičkog rada, brzo potpada pod patronat uticajnih oficira i klerika. Boravio je u mestima Žilet, Moraira i Beniganim, gde se oženio s Isabel Erniz, ćerkom imućnog baskijskog industrijalca. Lokalnoj zajednici predstavio se kao Visente Perez Garsija, a zbog dubokog poštovanja koje mu je ukazivala Civilna garda, o njemu se govorilo kao o "poljskom generalu".

Istorijski izvori sugerišu da je Luburićev brak bio aranžiran od strane vojnih krugova kako bi mu se osigurala finansijska stabilnost za emigrantsko delovanje. Ipak, njegova sadistička priroda ubrzo izbija na površinu, te ga supruga napušta. Tada scenu ponovo preuzimaju franjevci. Luburić se seli u gradić Karkasent, u stan tik uz samostan, gde u prizemlju otvara štampariju. Postaje opsednut izdavanjem propagandnog lista "Drina", po kojoj čak daje ime i jednoj od svojih ćerki, verujući da ta reka predstavlja nepremostivu granicu dveju civilizacija.

Ključna figura u njegovom španskom životu bio je otac Oltra, Frankov ispovednik i čovek zaslužan za utočište brojnih nacista. Zahvaljujući Oltrinom uticaju, Luburić dobija starateljstvo nad decom, a Karkasent postaje baza iz koje je izašlo više od 2.000 različitih propagandnih materijala na četiri jezika. Dok je jutra provodio u dugim razgovorima s Oltrom, ostatak dana posvećivao je štampanju ustaške ideologije.

Kraj sage o "Don Visenteu" počeo je početkom 1967. godine, kada u njegov dom stiže 23-godišnji Ilija Stanić. Predstavljajući se kao sin poginulog ustaše i politički prognanik, Stanić je brzo stekao generalovo poverenje. Postao je njegov kuvar, saradnik u štampariji i osoba koja mu je čuvala decu.

Završni čin

Završni čin odigrao se u nedelju, 20. aprila 1969. godine. Prema policijskoj rekonstrukciji, Stanić je, uz pomoć dvojice saradnika, likvidirao Luburića. Scenario je bio surov: otrov u kafi, a potom smrtonosni udarci čeličnom šipkom u glavu.

Posmrtni ostaci Vjekoslava Luburića i danas počivaju na gradskom groblju u Karkasentu. Decenijama je to bilo mesto hodočašća ekstremne emigracije, ali poslednjih dvadeset godina taj je zanos splasnuo. Grob su uglavnom obilazili retki zanesenjaci.

Pogrebni spomenik, podignut 1976. godine i smešten na istaknutom mestu groblja, sadrži simboliku i elemente koji veličaju kako ličnost, tako i režim kojem je pripadao. Među njima se ističe prisustvo ustaškog grba, kao i počasni natpisi koji doprinose veličanju njegove figure.

Ovim akcijom špansko Ministarstvo teritorijalne politike i demokratskog sećanja potvrđuje da namerava da "ojača svoju posvećenost odbrani demokratskih vrednosti i poštovanju Zakona o demokratskom sećanju, na način da napreduje u identifikaciji i preimenovanju onih elemenata koji predstavljaju veličanje diktature, fašizma ili njihovih saradnika".

(Telegraf.rs)