Zombi virusi iz bespuća Rusije prete: Misteriozna smrt u Sibiru kao podsetnik na veliku opasnost

Misteriozna smrt laboratorijske radnice u istraživačkom institutu za kugu u Sibiru privukla je pažnju celog sveta na region u kojem su rizici od zaraznih bolesti duboki koliko i slojevi večito smrznutog tla.

Neobjašnjena smrt ruske laboratorijske tehničarke ovog meseca u sibirskom postrojenju za proučavanje opasnih patogena izazvala je zabrinutost širom sveta zbog mogućnosti izbijanja epidemije plućne kuge.

Međutim, iako je razlog za zabrinutost, povezan sa nedostatkom transparentnosti Moskve, odavno postoji poseban strah da bi se u zaleđenim, zabačenim oblastima Rusije mogli kriti izvori zaraznih bolesti za koje svet nije spreman.

Ruske vlasti uvele su mere ograničavanja širenja zaraze nakon smrti 28-godišnje žene, za koju su navele da je preminula od upale pluća "nepoznatog porekla".

To je podstaklo Sjedinjene Američke Države da zatraže dodatne informacije. Svetska zdravstvena organizacija (SZO) navela je da ruske vlasti nisu pronašle dokaze o izbijanju kuge ili neke druge zarazne bolesti, ali nisu pružile dovoljno detalja na osnovu kojih bi se moglo utvrditi poreklo bolesti preminule žene, niti su saopštile da li je izloženost na radnom mestu imala ikakvu ulogu u njenom obolevanju.

Prostrana sibirska divljina krije prirodna žarišta različitih patogena od buva koje prenose kugu i koje se mogu pronaći na svizcima i vevericama, preko krpelja koji prenose encefalitis, do drevnih patogena zarobljenih u slojevima permafrosta, odnosno trajno smrznutog tla.

Ruski institut u kojem je radila laboratorijska tehničarka osnovan je tridesetih godina prošlog veka kao stanica za prevenciju kuge, sa ciljem suzbijanja epidemija ove smrtonosne bakterijske bolesti, koja je povremeno pogađala lokalno stanovništvo, ali i ljude u susednoj Mongoliji i kineskoj oblasti Mandžuriji.

Bolest, za koju su upravo tokom te decenije uvedeni prvi oblici lečenja antibioticima, mogla je da se prenese kontaktom sa svizcima. Te životinje lovljene su zbog mesa, koje se ponekad jelo nedovoljno termički obrađeno ili čak sirovo, kao u slučaju jednog mongolskog bračnog para iz 2019. godine, opisanom u ovoj studiji.

Naseljavanje Sibira, koji je u 19. veku doživeo zlatnu groznicu i služio kao mesto progonstva za kriminalce u vreme Ruskog carstva, povezalo je ovaj udaljeni region sa zapadnim delovima carstva i povećalo rizik od širenja kuge dalje na zapad.

Sličan proces odvijao se i u suprotnom smeru. Epidemijske bolesti iz evropskog dela Rusije, poput kolere i tifusa, lako su stizale u Sibir zahvaljujući migraciji radnika i gotovo potpunom odsustvu medicinske nege.

Studija objavljena ove godine ukazala je na mogućnost da su zajednice lovaca-sakupljača koje su naseljavale područje oko Bajkalskog jezera bile žrtve najranije poznate epidemije kuge, pre oko 5.500 godina.

Kuga je i danas endemska u pojedinim delovima Sibira i na ruskom Dalekom istoku, gde bakterija koja izaziva ovu bolest prirodno opstaje među divljim glodarima.

Međutim, slučajevi oboljevanja ljudi su u Rusiji su retki. Poslednja zabeležena ljudska infekcija u zemlji bila je 2016. godine, kada je desetogodišnji dečak u Altajskom kraju oboleo od kuge nakon kontakta sa mrmotom.

Pretnja od opasne bolesti ne dolazi samo od divljih životinja, već i od milenijumskih mikroba i virusa smeštenih u permafrostu koji se nalazi u osnovi velike većine regiona.

Pre oko deset godina, grupa istraživača je izolovala "zombi viruse" iz sibirskog permafrosta, što je izazvalo strahove da bi novu globalnu medicinsku vanrednu situaciju mogla pokrenuti bolest iz daleke prošlosti.

Permafrost, tamna, hladna masa bez kiseonika, savršen je kontejner za skladištenje biološkog materijala, a naučnici veruju da u svojim najdubljim slojevima može da sadrži viruse stare i do milion godina, daleko starije od Homo sapiensa, moderne ljudske vrste.

Godine 2023, istraživači - predvođeni Žan-Mišelom Klaverijem sa Univerziteta Eks-Marsej u Francuskoj, objavili su značajnu studiju u časopisu Viruses koja dokumentuje oživljavanje drevnih virusa iz sibirskog permafrosta.

Izveštaj je upozorio da ubrzano otapanje permafrosta izazvano klimatskim promenama predstavlja potencijalnu pretnju po javno zdravlje oslobađanjem uspavanih patogena.

Klaverijev tim je izolovao 13 drevnih virusa uzetih sa lokacija širom Sibira, koji pripadaju pet novih virusnih grupa. Najstariji, Pandoravirus jedoma, bio je zamrznut ispod podzemnog jezera 48.500 godina, dok su drugi, mlađi sojevi (stari oko 27.000 godina) ekstrahovani iz ostataka želuca vunastog mamuta i iz mamutovog puhana.

Drugi istraživači su primetili da, iako su oživljeni virusi mogli da zaraze amebe u laboratorijskim uslovima, nije jasno da li bi takvi virusi mogli da zaraze životinje ili ljude, ili da pronađu domaćina van kontrolisane laboratorije.

Klaveri i njegov tim su u to vreme upozorili da nepoznate stvari ostaju zakopane u permafrostu, a otopljavanje klime, koje bi takođe otvorilo ranije netaknuta zemljišta za dublji razvoj, moglo bi izložiti ljude patogenima koji pogađaju ljude.

Klimatske promene su 2016. odigrale ulogu u oslobađanju antraksa u udaljenom regionu Jamalo-Nenec u Sibiru. Neuobičajeno visoke temperature tog leta, koje su dostizale i do 34 stepena Celzijusa, otopile su permafrost i, prema jednoj hipotezi, otkrile lešinu zaraženog irvasa.

Patogen se proširio na žive irvase i na kraju na zajednicu nomadskih stočara, gde je jedan 12-godišnji dečak umro.

(Telegraf.rs/The Washington Post)