SENZACIJA U PAKRACU Iskopali srednjovekovnog "vampira" u crkvi vitezova krstaša: Jedan detalj zbunio arheologe

Arheološko nalazište Stari grad Pakrac ne prestaje da iznenađuje. O fascinantnim otkrićima na mestu nekadašnje crkve i groblja vitezova krstaša pisano je više puta, a svaki put razlog za to bio je više nego opravdan.

Proteklih dana, arheolozi su na poznatom nalazištu, u samom centru grada, naišli na novu senzaciju - još jednog “vampira” iz srednjeg veka.

Preporučujemo

Otkriće unutar starih struktura crkve

Podsečanja radi, prvi slavonski “vampir” pronađen je pre otprilike dve godine na istom lokalitetu. Reč je o kosturu pored kojeg je, u skupocenom sarkofagu, umesto ljudske pronađena životinjska lobanja, najverovatnije konjska.

U srednjem veku verovalo se da takvo osakaćivanje sprečava zle ljude da se posle smrti vraćaju među žive i nastave da čine zla, prenosi Moj Portal.

“Upravo smo ovih dana dobili rezultate antropološke analize tog kostura, koji su pokazali da je prvi ‘vampir’ zapravo ‘vampirica’. Reč je o ženi staroj između 35 i 45 godina, koja je imala diskus herniju i artritis, što je bilo karakteristično za žene tog vremena”, otkriva Krešimir Vacek, arheolog iz Muzeja grada Pakraca, koji vodi istraživanja.

Iako je u međuvremenu na istom lokalitetu otkriveno još nekoliko kostura, koji bi mogli da se svrstaju u kategoriju “vampira”, proteklih dana pronađen je jedan koji je posebno zaintrigirao arheologe i istoričare zbog položaja u kojem je sahranjen. Naime, pokojnik je u kovčeg položen potrbuške.

Najnovije otkriveni grob pronađen je unutar starijih struktura crkve, ispod fortifikacionih zidova podignutih početkom 16. veka, u vreme sve veće osmanske opasnosti. Reč je o delu srednjovekovnog groblja koji je u velikoj meri uništen kasnijom gradnjom, pa su arheolozi tokom šest godina istraživanja uspeli da pronađu tek nekoliko ukopa.

Na celom lokalitetu do sada je otkriveno i istraženo oko 170 grobova. Međutim, do pre nekoliko dana ni u jednom od njih pokojnik nije bio sahranjen potrbuške, licem okrenutim ka zemlji.

“Takav način sahranjivanja veoma je neuobičajen za srednji vek. U stručnoj literaturi postoji nekoliko mogućih objašnjenja, ali se ovakav položaj najčešće dovodi u vezu sa antivampirskim običajima, odnosno pokušajem da se pokojnik spreči da ustane i vrati se među žive”, objašnjava Vacek.

Strah od duhova, nemirnih duša i čudovišta

Prilikom iskopavanja pomenutog groba iz zemlje se najpre pojavio lakat, neobično okrenut nagore, dok je podlaktica ostala podvučena ispod tela. Nakon toga otkriveni su lobanja sa većim oštećenjem na zadnjem delu i delovi kičmenog stuba.

Položaj kostiju ukazuje i na mogućnost da su pokojnikove ruke bile vezane, ali će konačan odgovor dati tek potpuno iskopavanje i antropološka analiza.

Da bi se razumeo ovakav način sahranjivanja, ističe Vacek, potrebno je vratiti se u svet srednjovekovnih verovanja. Pokojnici su se po pravilu sahranjivali u pravcu zapad-istok, sa glavom okrenutom ka zapadu i pogledom ka istoku. Verovalo se da će Hrist na Sudnji dan doći sa istoka i da će tada mrtvi ustati kako bi izašli pred poslednji sud.

“‘Vampira’ kojeg smo pronašli ovih dana okrenuli su tako da gleda ka zemlji, odnosno da ne može da vidi Hristov dolazak, da ustane na Sudnji dan, ali ni da se pre toga vrati među žive. Postoji i tumačenje da su posebno grešne osobe tako sahranjivane kao znak potpune poniznosti pred Bogom, ali pošto je ovo jedini takav ukop među 170 do sada otkrivenih grobova, a na lokalitetu već imamo druge primere antivampirskih običaja, takvo objašnjenje deluje manje verovatno”, kaže Vacek.

Pod pojmom “vampira” ljudi srednjeg veka nisu zamišljali elegantnog krvopiju sa plaštom i očnjacima kakvog poznajemo iz savremenih filmova i knjiga. Njihov strah bio je usmeren ka zlim duhovima, nemirnim dušama i raznim čudovištima za koja se verovalo da donose bolesti, smrt, nesreću i propast zajednice.

Sumnja je najčešće padala na ljude koji su umrli nasilnom ili neobičnom smrću, prve žrtve epidemija, osobe koje su se izdvajale svojim ponašanjem ili one čija je smrt bila obavijena okolnostima koje zajednica nije umela da objasni.

Načini na koje se pokušavalo sprečiti da se pokojnik vrati među žive bili su različiti. Tela su vezivana konopcima, opterećivana kamenjem ili ciglama, probadana, sahranjivana licem okrenutim ka zemlji ili im je u usta stavljan predmet koji je trebalo da spreči ugriz.

“Takve postupke ne treba automatski tumačiti kao izraz mržnje prema pokojniku. U velikom broju slučajeva oni su bili posledica straha ljudi za sopstveni život i bezbednost zajednice. Oni koji su otvarali ili preuređivali grobove verovali su da na taj način uklanjaju opasnost i štite svoje porodice”, objašnjava arheolog.

Foto: Anton Chalakov / Alamy / Alamy / Profimedia

Grobovi su bili iznenađujuće plitki

Vacek otkriva da su na lokalitetu u Pakracu pronađeni i drugi tragovi paganskih verovanja, poput psećih zuba i sličnih predmeta. Upravo spoj hrišćanske i paganske tradicije predstavlja jednu od najvećih zanimljivosti Starog grada Pakraca.

Ovo nalazište povezano je sa dolaskom zapadnoevropskih viteških redova, koji su gradili crkve i širili hrišćanstvo, dok je lokalno stanovništvo istovremeno zadržavalo stare običaje i verovanja.

“Zanimljiv je i značajan podatak da su srednjovekovni grobovi bili iznenađujuće plitki, ponekad duboki svega 30 ili 40 centimetara. Razlog je delom bio taj što su groblja oko crkava bila izuzetno gusta, pa se prilikom svakog novog ukopa nastojalo da se ne oštete stariji grobovi. Plići ukop značio je i manje fizičkog rada. Takva praksa verovatno je dodatno podsticala priče o pokojnicima koji se bude ispod zemlje. Tokom noći iz grobova su se mogli čuti zvuci nastali prirodnim raspadanjem tela, pomeranjem tla ili oslobađanjem gasova. Ljudi tog vremena, naravno, nisu mogli naučno da objasne te pojave, pa su ih povezivali sa zlim duhovima i vampirima”, pojasnio je.

Kada bi posle određenog vremena grob bio ponovo otvoren, telo je usled raspadanja moglo da bude pomereno na bok, usta su mogla ostati otvorena, a posmrtni ostaci izgledati zastrašujuće. Srednjovekovnom čoveku to je moglo da deluje kao dokaz da je pokojnik pokušavao da izađe iz groba ili da je već napadao žive.

Zapisi o ovakvim verovanjima sačuvani su i iz kasnijih perioda, naročito sa područja Istre, hrvatskog primorja i drugih ruralnih krajeva. Priče o svetlima na grobljima, zvucima koji dopiru iz zemlje i mrtvima koji se vraćaju iz sveta tame opstale su u narodnim predanjima sve do današnjih dana.

Kada je reč o najnovije otkrivenom “vampiru”, na osnovu veličine kostiju i građe karlice za sada se pretpostavlja da je reč o muškarcu. Ipak, konačan pol, starost, eventualne bolesti i povrede utvrdiće antropolozi nakon detaljne analize.

Planirano je i radiokarbonsko datiranje koje bi trebalo preciznije da odredi vreme smrti. Prema položaju groba i sloju u kojem je pronađen, pokojnik najverovatnije potiče iz kasnog 13. ili ranog 14. veka.

Po završetku svih istraživanja, posmrtni ostaci biće vraćeni u Pakrac i ponovo dostojanstveno sahranjeni, kao što je učinjeno i sa svim ostalim kosturima pronađenim na ovom arheološkom lokalitetu.

(Telegraf.rs)