Zbog čega svi strahuju od broja 666: Sve je počelo od jednog stiha u Knjizi Otkrivenja

Vernici u Poljskoj nedavno su digli veliku buku jer je jedan autobuski prevoznik odlučio da na severu zemlje vrati davno ukinutu autobusku liniju sa brojem 666. U hrišćanskom narodnom verovanju taj se broj smatra ukletim, a često se navodi kako upravo taj broj Biblija navodi kao "broj Zveri", odnosno Satane.

Retko koji niz od tri cifre izaziva toliku nelagodu kao 666. Pojavljuje se na registarskim tablicama koje ljudi izbegavaju da kupe, u muzici, filmovima i internetskim urbanim legendama. A opet, reč je o stihu iz jedne biblijske knjige, protumačenom i pogrešno protumačenom bezbroj puta u gotovo dve hiljade godina hrišćanske istorije. Za katoličkog vernika vredi razlikovati ono što tekst doista kaže od onoga što mu je narodna mašta naknadno pripisala. Stoga smo se u ovom, šesto šezdeset šestom, broju našeg nedeljnika odlučili da se pozabavimo višestoletnim numeričkim i teološkim fenomenom. Najpre je trebalo pogledati u knjigu iz koje katolici dobijaju brojne odgovore, Bibliju.

Preporučujemo

Foto-ilustracija: pixabay.com

Izvor je svih nedaća ovog "nesrećnog" broja jedan jedini stih poslednje knjige Novoga zaveta, Knjige Otkrivenja, poznata i kao Otkrovenje Јovanovo.

"Ovde treba mudrosti! Ko ima razum, neka odgonetne broj Zveri jer je to broj čoveka. Njegov je broj šest stotina šezdeset i šest", kaže stih Otkrivenja 13,18. Reč je o delu vizije u kojoj se opisuju dve zveri, jedna izlazi iz mora, druga iz zemlje, koje progone one koji ne pristaju da se klanjaju carskoj vlasti kao božanstvu. Knjiga Otkrivenja nastala je krajem prvog veka, kada su hrišćani u Maloj Aziji trpeli pritisak da učestvuju u obožavanju rimskog cara. Stručnjaci za biblijske tekstove danas njeno nastajanje uglavnom smeštaju u doba cara Domicijana, iako deo autora dopušta i raniji period, blizu progona pod Neronoms, pre 70. godine.

Neposredno pre spornog stiha tekst opisuje kako zver primorava "male i velike, bogate i siromašne, slobodne i robove" da prime žig na ruku ili čelo, bez kojeg niko ne može ni da kupuje ni da prodaje. Broj 666 i taj žig u tekstu nisu ista stvar, jer žig je vidljivi znak pripadnosti sistemu koji se suprotstavlja Bogu, dok je broj sredstvo prepoznavanja identiteta te sile. U tom je kontekstu broj funkcionisao kao šifra razumljiva onovremenim čitaocima, a ne kao apstraktna matematička zagonetka za buduće naraštaje. Tekst izričito poziva na "mudrost" i "razum" u odgonetanju, dakle na trud i rasuđivanje, a ne na sujeverno prepoznavanje broja u svakodnevnim situacijama poput registarskih tablica ili brojeva soba.

Druga varijanta

Najstarije i tekstualno najbolje potkrepljeno tumačenje oslanja se na gematriju – staru praksu pripisivanja brojne vrednosti svakom slovu abecede, poznatu i u grčkom i u hebrejskom pismu. Kada se ime Neron Cezar prepiše hebrejskim slovima i kad se saberu njihove brojne vrednosti, rezultat je upravo 666. Neron je vladao Rimskim carstvom od 54. do 68. godine i ostao je zapamćen kao jedan od najokrutnijih progonitelja ranih hrišćana; predanje mu pripisuje mučeništvo apostola Petra i Pavla.

Profesorica Kim Hejns-Ajcen sa Univerziteta Kornel, stručnjakinja za rano hrišćanstvo i judaizam, u dokumentarnoj seriji Morgana Frimana "The Story of God" obrazložila je upravo taj račun, dodajući kako isti spoj slova, pročitan u latinskoj verziji imena, daje rezultat i za drugu poznatu varijantu broja, ne 666 već 616.

Foto-ilustracija: pixabay.com

Ta druga varijanta nije marginalna zanimljivost. Najstariji sačuvani odlomak trinaestog poglavlja Otkrivenja, papirus označen kao P115, pronađen je u egipatskom nalazištu Oksirinh. Vredni nalaz pohranjen je u oksfordskom Ashmoleanu, star je gotovo sedamnaest vekova, a među neobrađenim odlomcima prepoznat je i objavljen tek sredinom prvog desetleća ovog veka i doista donosi broj 616, a ne 666.

Crkveni otac Irenej Lionski, koji je pisao već krajem drugog veka, znao je za to čitanje, ali ga je odbacio kao grešku prepisivača i ostao pri 666, čitanju koje je kasnije, pri obradi latinskog teksta Vulgate, zadržao i sveti Jeronim. Većina danas dostupnih rukopisa ipak ide u prilog broju 666 kao “zverskom”, ali postojanje ozbiljne alternative pokazuje da su već najraniji hrišćani broj shvatali kao šifru za konkretnu, prepoznatljivu osobu svog doba, a ne kao mistični univerzalni znak koji čeka da bude otkriven vekovima kasnije.

Napuštanje istine

Katolička nauka broj 666 posmatra u širem okviru učenja o Antihristu, a ne kao samostalnu numerološku zagonetku. Katekizam Katoličke crkve govori o “poslednjoj kušnji” kroz koju Crkva mora da prođe pre Hristovog ponovnog dolaska, kušnji koja će “uzdrmati veru mnogih vernika” i otkriti “tajnu bezakonja” u obliku verske obmane koja ljudima nudi prividno rešenje njihovih problema po cenu napuštanja istine. Vrhovna je religijska obmana, kaže Katekizam, upravo obmana Antihristova, obmana lažnog mesijanizma u kojem čovek slavi samog sebe umesto Boga. Crkva pritom ne uči da je zadatak vernika da prepozna Antihrista unapred, tražeći ga u svakodnevnim brojevima, nego da ostane duhovno budan.

Katolički teolog i apologeta Skot Han, u knjizi "Gozba Jagnjetova", posvećenoj čitanju Otkrivenja kroz prizmu liturgije, podseća da je broj sedam u toj knjizi simbol božanske punine, dok šestica - jedan manje od sedam - simbolizuje nedovršenost i nemoć. Trostruka šestica, prema tom čitanju, znak je čoveka prepuštenog samome sebi, bez Boga, obećanje moći koje se u konačnici pokazuje jalovim. Han ujedno naglašava da Otkrivenje, uprkos mračnim slikama, završava porukom nade, misom i trenutkom u kojem se, slikovito rečeno, nebo spušta u pomoć zemlji pod opsadom.

Foto: Shutterstock

Slično je pitanje komentarisala i kolumna "Teološki odgovor" portala Glas Koncila, upozoravajući čitaoce da tehnološka nagađanja o čipovima i budućim uređajima ne smeju da zamene temeljno biblijsko značenje broja kao oznake ljudske ograničenosti nasuprot Božjoj punosti.

Nakon Nerona i Domicijana generacije tumača su u broju tražile savremenike sopstvenog doba, ali je retko koji spor bio tako dugotrajan i dobro dokumentovan kao onaj vezan za papu. Godine 1612. protestantski profesor Andreas Helvig u delu "Antichristus Romanus" gematrijskim računom je pokazao da latinski naziv Vicarius Filii Dei (“namesnik Sina Božjeg”), preuzet iz srednjovekovnog falsifikovanog dokumenta poznatog kao Konstantinova darovnica, u zbiru rimskih brojnih vrednosti slova daje tačno 666; tu tvrdnju je kasnije prihvatila i adventistička tradicija, iako taj naziv nikada nije bio zvanična papska titula niti se, suprotno raširenoj legendi, ikada nalazio na papskoj tijari.

Popularna kultura

Katolička strana je odgovorila istim oružjem: italijanski sveštenik Petrus Bungus (Pjetro Bongo) iz Bergama u delu iz 1584/1585. gematrijski je “dokazao” da latinski oblik imena Martina Lutera daje isti zloglasni zbir, proglašavajući reformatora Antihristom.

Ista se logika u dvadesetom veku primenjivala i na potpuno sekularne osobe: tokom Zalivskog rata 1991. deo američkih evanđeoskih glasila iračkog predsednika Sadama Huseina javno je opisivao kao utelovljenje "duha Antihrista", dok je u sovjetskom vođi Mihailu Gorbačovu narodna mašta prepoznavala žig Zveri u njegovom mladežu na glavi.

Zajednička crta svim tim pokušajima jeste da nijedan nije izdržao proveru vremena – svaka je generacija svoje tumačenje smatrala konačnim, a sledeća ga je odbacila. Upravo je taj obrazac razlog što ozbiljna analiza gematrijsku identifikaciju sa bilo kojom živom osobom smatra metodološki nepouzdanom. Naime, gotovo svako ime, uz dovoljno slobode u odabiru jezika i računa, može da se "izračuna" na 666.

Foto: Tanjug/AP

Popularna kultura je broj pretvorila u gotovo potpuno odvojen fenomen, često daleko od izvornog teksta. Bivši američki predsednik Ronald Regan i njegova supruga Nensi 1989. godine su, nakon napuštanja Bele kuće, zatražili promena kućnog broja svoje rezidencije u losanđeleskoj četvrti Bel Er sa 666 na 668 St. Cloud Road, što je bio čin koji je u javnosti dugo tumačen kao ustupak sujeverju.

Nešto ranije, 1982., britanski hevi-metal sastav Ajron Mejden (Iron Maiden) objavio je album "The Number of the Beast" (Broj Zveri), čiji je naslov izazvao pravu paniku u delu američke javnosti zahvaćene tadašnjim talasom "satanističke panike". U opštoj histeriji ploče su javno spaljivane, a nastupe na turneji pratili su protesti. Basista i autor pesme Stiv Haris kasnije je priznao da ih je reakcija iskreno iznenadila jer je pesma nastala kao parafraza biblijskog stiha, nadahnuta noćnom morom nakon gledanja horor filma.

Nema straha

Filmska industrija iskoristila je isti broj za svoje marketinške trikove, a rimejk horor-klasika "Prokletstvo" ("The Omen") namerno je širom sveta pušten u bioskope tačno 6. juna 2006. godine, kako bi datum premijere glasio 6/6/06.

Jedan od najraširenijih savremenih mitova jeste onaj da je broj 666 skriven u svakom barkodu na proizvodima u prodavnicama. Portal za proveru činjenica Snopes ustanovio je da verovanje potiče od vizuelne sličnosti između cifre šest u standardnom EAN-kodiranju i tankih “graničnih” linija koje označavaju početak, sredinu i kraj svakog bar-koda, iako je to sličnost bez ikakve stvarne brojne veze sa brojem iz Otkrivenja.

Foto: Tanjug/AP/Kin Cheung

Slična logika navela je američke vlasti da 2003. godine preimenuju saveznu cestu poznatu kao U. S. Route 666, koja je zbog svog naziva decenijama privlačila vandale, krađe saobraćajnih znakova i pritužbe stanovnika uz put, u U. S. Route 491. Za tu vrstu iracionalnog straha od samog niza cifara u engleskom govornom području ustalio se i šaljivi neologizam "heksakosioiheksekontaheksafobija", reč koja, uprkos zvučnosti, ne predstavlja priznatu kliničku dijagnozu, nego je skovana po uzoru na nazive drugih fobija kako bi opisala upravo narodni strah od tri šestice.

Katolička crkva stoga često podseća da svrha crkvenog učenja o poslednjim vremenima nije zastrašivanje ni izazivanje panike, nego poziv na svest da smo na ovom svetu hodočasnici prema pravoj domovini u Carstvu nebeskom. Upravo je to razlika između vere i sujeverja koje traži "znak" kraja sveta ili Satane u svemu. Ko uporno traži, rado i nalazi. Ali za vernike nema straha, jer hrišćanska zajednica u istom stihu Otkrivenja prepoznaje poziv na trezvenost, razboritost i pouzdanje da poslednja reč, uprkos svim zverima istorije, ipak pripada onome koji dolazi kao Jagnje Božje, a ne kao Zver, piše Dnevno.

(Telegraf.rs)