"Glečer Sudnjeg dana" je opasniji nego što smo mislili: Naučnici otkrili šta se krije ispod ledenog džina

Novo istraživanje ukazuje da bi Tvejtsov glečer na zapadu Antarktika mogao znatno više da doprinese porastu nivoa svetskih mora nego što su dosadašnje procene pokazivale.

Ukoliko bi došlo do njegovog potpunog urušavanja, nivo svetskih mora mogao bi da poraste za čak 65 centimetara, što bi izazvalo katastrofalne posledice u priobalnim područjima širom sveta.

Preporučujemo

Opasan "ledeni džin"

Antarktik se suočava sa sve ozbiljnijom pretnjom koja bi u narednim decenijama mogla da promeni život u priobalju širom planete. U središtu zabrinutosti naučnika nalazi se Tvejtsov glečer, poznat i kao “glečer Sudnjeg dana” - ogromna ledena masa čija je površina veća od teritorije Velike Britanije.

Novo istraživanje pokazuje da je ovaj “ledeni džin” još opasniji nego što se pretpostavljalo. Iako istraživači ne smatraju da je potpuno urušavanje glečera neposredno pred nama, upozoravaju da se procesi koji ga slabe ubrzavaju, a rizici po priobalna područja postaju sve veći.

Prema novim predviđanjima, toplije okeanske vode tope donju stranu glečera brže nego što su naučnici ranije procenjivali. Ovaj proces mogao bi do 2100. godine da doprinese dodatnom porastu nivoa mora od oko 30 milimetara, što je dvostruko više od prethodnih procena.

Do značajne promene u predviđanjima došlo je zahvaljujući novom računarskom modelu koji preciznije prikazuje procese koji se odvijaju ispod ledene mase, prenosi Daily Mail.

Profesor Erik Rinjo sa Univerziteta Kalifornije, jedan od autora studije, objašnjava da raniji modeli nisu uspevali da u potpunosti prikažu brzinu gubitka leda, jer nisu obuhvatali sve relevantne fizičke procese.

“Većina dosadašnjih projekcija teško je uspevala da odgovori stvarnoj brzini gubitka ledene mase zbog nedostajućih fizičkih procesa. Naš novi model, koji obuhvata potpuniji skup tih procesa, uspeva da reprodukuje zabeležene promene, a zatim daje projekcije koje su dvostruko veće od prethodnih“, naveo je Rinjo.

Po njegovim rečima, rezultati ukazuju na to da će rizik od priobalnih poplava i izloženost njihovim posledicama u narednim decenijama biti veći nego što se očekivalo.

Tokom poslednjih nekoliko decenija, Tvejtsov glečer pokazuje zabrinjavajuće brzo stanjivanje i povlačenje. Međutim, računarski modeli kojima su naučnici pokušavali da predvide njegovu budućnost teško su se poklapali sa podacima dobijenim satelitskim posmatranjima.

Dok su modeli predviđali sporije napredovanje glečera prema okeanu, satelitski podaci ukazivali su na znatno brže promene.

Foto: Anna Wahlin/University of Gothenburg/Cover Images/INSTARimages.com / INSTAR Images / Profimedia

Nova satelitska opažanja

U studiji objavljenoj u naučnom časopisu Nature Communications, profesor Rinjo i njegove kolege pokušali su da razviju model koji bi vernije prikazao stvarno ponašanje glečera.

Glavni autor istraživanja, doktor Matija Poineli sa Univerziteta Kalifornije u Irvajnu, ukazuje da su glaciolozi dugo zasnivali svoje pretpostavke o kretanju ledenih ploča na takozvanoj liniji uzemljenja - uskoj i uglavnom stabilnoj granici na kojoj led prestaje da leži na kopnu i počinje da pluta na vodi.

“Počeli smo da uviđamo da ispod velikih glečera koji se završavaju u okeanu postoji drugačiji raspored“, objašnjava Poineli.

Satelitska posmatranja sada pokazuju da se granica između leda oslonjenog na kopno i plutajućeg leda zapravo prostire kroz mnogo širu oblast, koju naučnici nazivaju “zonom uzemljenja”.

U pojedinim slučajevima, ova zona široka je nekoliko kilometara. Kroz nju topla okeanska voda prodire duboko ispod ledene ploče i pokreće intenzivno topljenje sa donje strane.

Kako bi bolje razumeli ove procese, istraživači su analizirali podatke finske satelitske konstelacije ICEYE, koja registruje veoma mala pomeranja površine leda.

Podaci su pokazali da morska voda prodire kilometrima ispod dela glečera koji je još oslonjen na morsko dno. Tokom plimnih ciklusa, voda podiže ledenu masu, a zatim prodire u zonu uzemljenja pod pritiskom. Ta topla voda potiskuje se ispod leda, ubrzavajući njegovo topljenje. Na taj proces utiču i okeanske struje koje su već izmenjene klimatskim promenama.

Kada su nova satelitska opažanja uključili u model predviđanja budućeg ponašanja Tvejtsovog glečera, naučnici su utvrdili da bi topljenje moglo da bude znatno brže nego što su prethodni modeli pokazivali.

Istraživači su uspeli i da rekonstruišu promene glečera od devedesetih godina prošlog veka do danas. Dobijeni rezultati ukazuju na promene koje su četiri puta izraženije nego što su pokazivali tradicionalni modeli.

Ispitivanje Tvejtsovog glečera... Foto: Anna Wahlin/University of Gothenburg/Cover Images/INSTARimages.com / INSTAR Images / Profimedia

"Postoji 60 odsto verovatnoće..."

Posebno zabrinjava mogućnost da procesi u zoni uzemljenja ubrzavaju odvajanje glečera od uzvišenja na morskom dnu koja ga trenutno stabilizuju.

Kretanje “glečera Sudnjeg dana” prema okeanu trenutno usporavaju pojedine tačke na kojima je led pričvršćen za izdignute delove morskog dna. Među njima je i važni greben Mužino, koji predstavlja jednu od ključnih prepreka njegovom povlačenju.

Međutim, topla voda koja prodire ispod ledene mase postepeno razara vezu između glečera i ovih prirodnih oslonaca.

Prema novom modelu, postoji 60 odsto verovatnoće da će se Tvejtsov glečer do kraja ovog veka odvojiti od grebena Mužino.

Doktor Poineli upozorava da bi, nakon gubitka ovog oslonca, glečer mogao neprekidno da se povlači preko morskog dna koje se prema unutrašnjosti postepeno produbljuje, sve do sledeće velike uzvišene prepreke - Južnog grebena. Takav razvoj događaja mogao bi dodatno da destabilizuje ledenu masu i ubrza njen gubitak.

Zabrinutost naučnika dodatno pojačavaju ranija istraživanja koja su ukazala na mogućnost da bi Istočna ledena polica Tvejtsa mogla da izgubi svoju celovitost u narednih godinu dana.

Ova ledena polica nalazi se uz istočni rub glečera i ima ključnu ulogu u usporavanju kretanja leda prema moru. Ona funkcioniše kao potporna barijera koja zadržava deo ledene mase i ograničava njen protok u okean. Debljina ove ledene strukture premašuje 350 metara, a površina joj iznosi oko 1.500 kvadratnih kilometara - približno koliko i područje šireg Londona.

Ipak, okeanske vode koje se zagrevaju postepeno stanjuju ovu ledenu prepreku, čime se smanjuje njena sposobnost da zadržava glečer.

Doktor Robert Larter, morski geofizičar Britanskog antarktičkog instituta, upozorio je u maju da je “veoma verovatno“ da će se ledena polica raspasti tokom ove godine. Takav događaj ne bi sam po sebi značio da će se ceo glečer odmah urušiti, ali bi mogao da ukloni važnu prepreku njegovom daljem kretanju prema okeanu.

(Telegraf.rs)