0

Da li je ova najskromnija srpska vladarska zadužbina — najhrišćanskija i najlepša? (FOTO)

Crkva Svetog Luke zadužbina je despota Đurađa Brankovića, a podignuta je sredinom XV veka na njegovom imanju u Sremu, tada u Ugarskom kraljevstvu, kao pridvorski hram tvrđave Kupinik. Ostaci tog utvrđenja i dalje postoje, i nalaze se nadomak današnjeg sela Kupinova

Žigmund Luksemburški, kralj Ugarske i potonji sveti rimski car. Najveći prijatelj srpskog despota Stefana Lazarevića. Foto: Wikimedia Commons/khm.at

Tačka ka kojoj je srednjevekovna srpska država gravitirala, tačka u kojoj je bilo njeno jezgro, dramatično se iščašila nadiranjem Turaka u srce Balkanskog poluostrva. Nakon što se ekspanzijom u XIII veku preselilo to jezgro iz Raške na Kosovo, pa potom tokom Dušanove vlade u XIV stoleću u Makedoniju, otišlo je krajem tog i početkom XV veka ka Moravskoj Srbiji.

U to doba, bliske veze srpskog despota Stefana Lazarevića sa ugarskim kraljem Žigmundom Luksemburškim (mnogi kažu da je Stefan ovom velikom kralju bio i svojevrsni duhovni mentor i uzor), dovele su do toga da ovaj našem vladaru pokloni zemlju u današnjem Sremu, zemlju koja nije bila izdvojena iz Ugarskog kraljevstva ali koja je bila u vlasništvu našeg despota.

Koliko je to bilo značajno pokazalo se najbolje nakon prvog pada Srpske despotovine 1439. godine, kada su Osmanlije zaposele Smederevo te kada je jedino Novo Brdo ostalo da odoleva još pune dve godine.

Ostaci tvrđave Kupinik kod sremskog sela Kupinova. Negdašnje je to imanje srpskih despota u koje se sklonio Đurađ Branković nakon prvog pada Smedereva 1439. godine. Foto: Wikimedia Commons/Dekanski

Za to vreme, između pada prestonice (Beograd je nakon smrti Stefana Lazarevića po ugovoru vraćen Ugarskoj i nije bio deo naše države) i Segedinskog mira 1444, dakle punih pet godina, ondašnji despot, veliki Đurađ Branković, smestio se u Srem u kojem su Srbi, kao i u južnom Banatu, već odavno bili većinsko stanovništvo (Srbi nisu tek sa Velikim seobama krajem XVII veka došli na prostor današnje Vojvodine).

Smestio se Đurađ u Srem, tačnije u tvrđavu koju je kralj Žigmund poklonio despotu Stefanu, utvrdu koja se zvala i zove se Kupinik, koja se za tih nekoliko godina može tretirati i kao naša prestonica. Možda vam zvuči poznato: nalazi se pored sela Kupinova, u opštini Pećinci, i to na jednom malom ostrvu u mrtvaji reke Save, koja se danas naziva Obedska bara. Njene ruševine i dalje postoje, ali nekada je to bio dobro utvrđeni grad a sada prilično neistraženi arheološki lokalitet.

Kupinik je bio građen od lomljenog kamena obloženog opekom, imao je nepravilnu četvorougaonu osnovu od 57x57 metara sa isturenim kulama na uglovima, dok se ulazilo kroz kulu na severoistočnom zidu. Postojao je oko zidina rov širine 17 a dubine tri metra. Postojali su i stambeni objekti, ali se o njima gotovo ništa ne zna.

Portret despota Đurađa Brankovića sa Esfigmenske povelje iz 1429. godine. Foto: Wikimedia Commons/Mladifilozof

Ruševine ove tvrđave koja u današnje doba nema nikakvu praktičnu upotrebu (barem ne onu zbog koje je izvorno podignuta) morale bi biti bolje istražene, ili bi barem trebalo da budu kada bi mi bili narod kojem je stalo do sopstvene kulture i nasleđa, kao što nismo. Takođe, morale bi biti konzervirane i spasene od daljeg propadanja. Uostalom, država ovaj lokalitet na papiru i tretira kao spomenik kulture od velikog značaja.

Postoji ipak jedna građevina koja je obnovljena i spasena, koja nije bila deo same fortifikacije u smislu da se nalazila unutar nje, ali je sagrađena kao njen dodatak, kao aneks.

U pitanju je Crkva Svetog Luke, danas u selu Kupinovu, koju je despot Đurađ u periodu 1450-1455. godine podigao kao pridvorski hram. Tada, kao i sada, bila je u pitanju skromna i svedena arhitektonska celina, jednobrodna građevina od kamena i opeke, koja se nalazila na drugoj strani mrtvaje i koja je sa utvrđenjem bila povezana mostom.

Tokom druge polovine XV stoleća i početkom narednog pominje se u zapisima dva puta, i to 1486. kao mesto gde je despotica Angelina prenela mošti svoga supruga Stefana, sina Đurađevog, te potom i 1502. godine kao mesto pokopa Stefanovog sina Jovana.

Crkva Svetog Luke u Kupinovu, zadužbina despota srpskog Đurađa Brankovića sagrađena sredinom XV stoleća. Foto: Wikipedia/SANU/Ванилица

Taj njen poslednji pomen poklopio se ne samo sa smrću poslednjeg srpskog despota iz Kuće Branković nego i sa turskim osvajanjem Srema i uništenjem crkve.

Prvi put je obnovljena dvesta godina kasnije, kada su Austrijanci napokon oslobodili te srpske oblasti od turskoga jarma, uz veliku pomoć srpske milicije, a drugi put značajno krajem XIX veka. Bogati rezbareni barokni ikonostas datira od pre 1780, veruje se da je delo osiječkog rezbara Jakoba Gerstnera, a oslikan je verovatno od strane Jakova Orfelina. Tekuće održavanje i dalja obnova vršeni su tek tokom perioda socijalističke Jugoslavije, a 1994. obavljena su tu i arheološka istraživanja i snimanja.

Crkva Svetog Luke u Kupinovu pleni svojom hrišćanskom skromnošću i jednostavnošću, koja je posledica koliko verskih uverenja njenog ktitora toliko i prilika u kojima se Srpska despotovina u to doba, sredinom XV veka, nalazila.

Ono što znamo na temelju pomenutih istraživanja je to, da pri obnovama nije pretrpela veće izmene. Ovakva kakva je danas, praktično je bila i kada je sagrađena, mada ima naznaka da je fasada nekada bila nešto ukrašenija. U svakom slučaju bila je i ostala prelepa, i nažalost od ogromne većine Srba zaboravljena.

(O. Š.)

Tagovi: Arhitektura, Brankovići, Crkva, Crkva Svetog Luke u Kupinovu, Despot Đurađ Branković, Despot Stefan, Despot Stefan Lazarević, Hrišćanstvo, Kupinik, Kupinovo, Lazarevići, Srednjovekovna Srbija, Srem, Ugarska

Pogledajte sve vesti u poslednja 24 sata

Nemački kolor-snimci osvajanja Francuske: Ovo su bili dani kada su delovali nepobedivo. Godinu dana kasnije su krenuli na Ruse...

Jedina zemlja u kojoj možete biti na četiri mesta u isto vreme: 11 neobičnih činjenica iz američke geografije

Šofer novosadskog trgovca 1930. pregazio babu, policija utvrdila da je baba kriva i - nikom ništa

Japanski listovi su od 1941. do 1945. godine svakog osmog dana u mesecu na naslovnim stranama štampali objavu rata Americi. Zašto?

FOTO-UBOD: Čudesni pogled na Hor Virap, jermenski manastir na najspektakularnijem mestu na svetu

Prizor koji potpuno zbunjuje posmatrača: Gde prestaje „realnost“ a počinje umetnost?

Kako erupcija vulkana izgleda Rusima i Amerima koji nas posmatraju iz Međunarodne svemirske stanice u Zemljinoj orbiti

Istorijska čitanka: Zašto pet uzastopnih rimskih papa nije kročilo van zidina Vatikana od 1870. pa do 1929. godine

Ovo nisu pikseli nego satelitski snimak, ali nema šanse da pogodite čega. Nisu vanzemaljci!

Pravi samuraj uslikan u poslednjem trenutku, baš pre nego što će njegov stalež biti skroz uništen

Velike misterije univerzuma: Na šta vam ovo liči, na glavu konja ili kobre? Naučnici se slažu, ali mi nismo baš sigurni

11 veličanstvenih razloga zbog kojih bi trebalo da padnete na kolena pred Prirodom

Velški beskućnik koji je nasamario Hitlera, celu Vrhovnu komandu Vermahta i lukavog Kanarisa, a Benita Musolinija srušio sa vlasti

Kako je „moćni i plemeniti narod Velike Britanije“ pomogao Srbima u Prvom svetskom ratu: Tada smo bili zahvalni, danas sve relativizujemo i nipodaštavamo

Jezero lave izgleda kao otvorena rana u zemlji koja neprestano ključa i preti

Dala je svoj život negujući Srbe: Medicinska sestra iz Škotske je preživela povlačenje preko Albanije, pa umrla u Predejanu (FOTO)

Ako su Nemci Beograd sravnili sa zemljom, kojom rečju onda opisati ono što su uradili nesrećnom Roterdamu?

Ruska pomoć Srbiji tokom Velikog rata: Šta je o tome pričao general Viktor Artamonov, tada vojni izaslanik u našoj zemlji

Najlepše selo u Engleskoj, krasi svaki britanski pasoš, a najpoznatije po tome što iz njega ne potiče niko poznat

Ova slika je u kategoriji najtužnije na svetu, iako na prvi pogled nije očigledno zbog čega

Srbin među prvim žrtvama borbe protiv fašizma: Fudbalski reprezentativac, pilot i pravnik, kod nas zaboravljen a slavljen širom sveta (FOTOGRAFIJE)

Nekada su Danska, Švedska i Norveška bile u uniji. Ako bi Sever ponovo stao pod jedan barjak, koliko bi im moćna bila zajednička država?

Staljin nudio savezništvo Engleskoj i Francuskoj osam dana pre pakta sa Hitlerom, ovi se nećkali a sudbina sveta bila zapečaćena

Fantastičan tajmleps razvitka Dubaija: Kako je malena arapska varoš iz 1960. godine postala današnja svetska metropola (VIDEO)

Najbrutalnija politička karikatura u istoriji našeg novinarstva nastala pre 90 godina (FOTO)

On je danski Renato, iz nabujale vode spasao je više od 200 ljudi: Ni oluja nije mogla da ga spreči (FOTO)

Ko je Avdo Karabegović čiju šabačku ulicu žele da preimenuju u Šabana Šaulića: Bio je pesnik, učitelj i jedan od najznamenitijih Srba muslimana svog doba

Najveća Hitlerova glupost nije bila napad na Sovjetski Savez već ono što je uradio šest meseci kasnije

Kako se Britaniji ovih dana kao bumerang vraća 15 miliona indijskih mrtvih i raseljenih od pre sedam decenija

Velika tragedija ruske crkve: Kako je mitropolit, optužen da je agent KGB, pao mrtav tokom prijema kod pape u Vatikanu

Sve bolesti nacističke Nemačke sabrane na jednoj jedinoj karti od koje se ledi krv u žilama

Kako su se projugoslovenski Hrvati usred Rusije 1917. pretvarali da su Srbi jer „o Hrvatima nije nitko imao ni pojma“

Užasi robovlasništva: Slika zbog koje čovek mora da bude nečovek pa da istakne zastavu Konfederacije

FOTO-UBOD: Šta vidite na ovoj slici? Ili, šta mislite da vidite na ovoj slici?

Postoji jeziva simbolika u tome što se statua majke sa mrtvim sinom nalazi tačno ispod okulusa na vrhu kupole

Pokolj jugoslovenskih partizana u Norveškoj: Dobro skrivana javna tajna najbogatije zemlje u Evropi

Šta muslimanski grobovi stari 1.300 godina traže usred Francuske

Kako danas izgleda Olimpijsko selo u Berlinu: Srušeni Hitlerov san o hiljadugodišnjem rajhu u sedam slika

Samo za ljubitelje istorije i strategije: Strašan kartografski prikaz Operacije „Barbarosa“, od prvog dana do sloma u predgrađu Moskve

Neviđeni prizor iz doma Romanovih: Anastasija se s lažnim zubima izmotava pred kamerom koju drži sam car Nikolaj. Evropom bukti rat

Srbin katolik iz Cavtata piše 1903. godine: „Hrvat hoće Srbinu da bude brat? Je li to zbilja? Mogu li ja to vjerovati? Spavam li il' bdijem?“

Špijunska igra ili nešto drugo? Čudni novinski oglas upozorio Amerikance da će biti napadnuti u Perl Harboru

/
<% galerijaAlt  %>

Najnovije vesti

Dozvoljavam da mi Telegraf.rs šalje obaveštenja o najnovijim vestima