7

Kako rimski drumovi od pre 2.000 godina utiču na današnju ekonomiju: Da li je ovo dokaz da Balkan nikada neće sustići Zapad?

Svaki put kada se promeni vlast u Republici Srbiji, naše građanstvo očekuje da se preporod i čudo dese za godinu, dve ili tri. Posle pet godina već gube strpljenje, a o deceniji da ne pričamo. Malo ko uzima u obzir činjenicu, da privredni razvoj nije na dugme i da je za njega potrebno vreme. Ali saznanje da su potrebni vekovi i da sve zavisi od nečega što se radilo pre dva milenijuma, svakoga će iznenaditi i onespokojiti

Detaljna karta balkanskih provincija Rimskog carstva krajem 1. i početkom 2. veka nove ere. Foto: Wikimedia Commons/Gustav Droysen/DIREKTOR

Sva multidisciplinarna istraživanja na poljima ekonomije i istorije pokazuju, da su mesta koja su bila prosperitetna pre stotinu, dve stotine, pet ili hiljadu godina — i danas pretežno prosperitetna. Kada se, međutim, dođe do pitanja kako je to moguće, udari se u zid, jer su tu u igri brojni faktori, tek čiji zbir daje konačan odgovor.

Da li je za održivost ekonomske aktivnosti tokom jednog tako dugog vremenskog perioda odgovorno nekadašnje dinastičko bogatstvo? Da li obrazovne institucije koje otkrivaju nova znanja, čuvaju stara i prenose ih s kolena na kolena? Da li vojna moć igra svoju ulogu?

Kakva je uloga kolektivnog mentaliteta koji, kao što vrlo dobro znamo, ima tendenciju kontinuiteta, odnosno, poseduje karakteristiku postojanosti i menja se ili nikako ili izrazito sporo? Možda bogatstvo gravitira ka bogatstvu, ili, što bi naš narod rekao, možda „para na paru ide“, samo ne isključivo na onom individualnom planu na koje se prvenstveno naša izreka odnosi, već i na narodno-prostornom polju?

Da nije možda infrastruktura tu ključan faktor, onaj koji u konačnici otvara vrata odgovara na ovo pitanje? Upravo je ovo poslednje ono na šta je tim danskih istraživača sa Univerziteta u Kopenhagenu obratio svoju pažnju, ali na jedan vrlo specifičan način: koncentrisali su se na faktor koji je prečesto zanemaren u svim dosadašnjim ispitivanjima — na putnu mrežu Rimske imperije sagrađenu pre oko dve hiljade godina, manje-više.

Maketa antičkog Sirmijuma, današnje Sremske Mitrovice, koji je krajem III i početkom IV veka bio jedna od četiri prestonice Rimskog carstva. Foto: Wikimedia Commons/mediaportal.vojvodina.gov.rs

Oni su ubedljivo demonstrirali da je gustina mreže antičkih rimskih puteva u snažnoj korelaciji sa današnjim prosperitetom u Evropi, što ekonomskim što infrastrukturnim što populacionim. I noćna osvetljenjost Evrope, snimljena iz satelita, povezana je sa pomenutim parametrom. Sve što su otkrili ukazuje da je ulaganje u infrastrukturu — definitivno put ka prosperitetu.

Čak i za današnje standarde, infrastrukturni projekti Rimske imperije bili su masivni: kada je carstvo 117. godine bilo na svom teritorijalnom vrhuncu, u trenutku smrti imperatora Marka Ulpija Nerve Trajana, najčešće nazivanog prosto Trajanom (rođen je 53. a princeps postao 98, te je stoga vladao devetnaest godina), širom Evrope, Severne Afrike i Bliskog istoka postojala je razgranata mreža od preko 80 hiljada kilometara puteva.

Mnogi od njih su opstali da dana današnjeg (setimo se samo Vije Apije), dok su oni koji nisu preživeli nemar i zub vremena, zapravo udarili trase koje prate današnji autoputevi. Razlog njihove dugovečnosti leži u tehnologiji putogradnje, jer nikada jedan narod nije imao inženjere kakve su tada imali Rimljani. Ukratko, svaki rimski put posedovao je nekoliko slojeva: prvo bi trasu posuli lomljenim kamenom, zatim šljunkom i peskom, i na kraju na sve to položili goleme kamene blokove. Rezultat te domišljatosti i divovskih napora bio je izvanredan i postojan.

Karta Rimskog carstva 117. godine. Foto: Wikimedia Commons/Andrei nacu

Zato je tim naučnika predvođen Karl-Johanom Dalgardom prvo došao do sveobuhvatne baze glavnih starorimskih drumova koji je sakupio i objavio Univerzitet u Harvardu. Nakon toga, „nalepili“ su ga preko satelitskih snimaka noćnog osvetljenja iz 2010. godine. Ekonomski stručnjaci inače često koriste noćno osvetljenje da bi ga povezali sa stepenom privrednog razvitka, ispravno se vodeći devizom, da što je više svetlosti na nekom prostoru, to je veća i razvijenost; ali ovo što su Danci uradili nikome do sada nije palo na pamet.

Ono što im je prvo upalo u oči jeste korelacija između ova dva kartovna parametra na prostorima današnje Francuske, Švajcarske, Belgije, Holandije, Austrije, Slovenije, Severne Italije, čak i nekih delova Balkana, te onih današnjih nemačkih pokrajina koje su na levoj obali Rajne i koje su stoga nekada bile u okvirima Rimske imperije: najbogatija tamošnja oblast je i dan-danas Baden-Virtenberg.

Šta su konkretno otkrili? Budući da rimski drumovi nisu povezali samo velike gradove poput Lugdunuma (današnji Lion) i Lutecije (današnji Pariz), već i manje varoši sa metropolama, tim danskih naučnika ustanovio je da se na skoro svakoj raskrsnici antičkih puteva danas nalazi krupna tačka noćnog osvetljenja.

Dalgard i „ekipa“ su nakon toga čitavo zemljište Rimske imperije podelili na kvadrate od po jednog stepena geogradske širine i dužine i izmerili gustinu putne mreže u svakom od njih. U svakom kvadratu su potom izmerili broj današnjih stanovnika, gustinu postojeće putne mreće kao i ekonomsku aktivnost unutar njih. Rezultat je izrazito indikativan: oni kvadrati koji su u antici imali više puteva imaju više puteva i danas, kao i više stanovnika i viši stupanj privrednog razvoja.

Rimska vojska čeka neprijatelja. Obično nikada nisu prvi napadali u bici. Foto: Wikimedia Commons/russavia

Međutim, postavlja se tu sada pitanje kauzaliteta. Možemo li zbilja kazati, da su antički putevi uzrokovali veću privrednu delatnost od onoga doba do današnjeg dana? Ili je možda prikladnije reći, da su prosperitetniji prostori u antičko doba imali tendenciju da grade za sebe više puteva nego mesta kojima je to nedostalo?

Danski tim naučnika pruža dokaze u prilog prve teze, da postoji veza između antičke putogradnje i današnje razvijenosti, jer, za početak, Rimljani nisu gradili puteve imajući na umu trgovinu već je njihova primarna uloga bila vojna: dakle, cilj je bio jednostavnije, brže i pouzdanije premeštanje legija iz jedne tačke u drugu.

— Rimski putevi su često građeni u novoosvojenim predelima u kojima do tog trenutka nije postojala razgranata mreža krupnih naseobina — kaže Dalgard.

Doduše, Galija je imala razvijene i bogate gradove i pre dolaska Julija Cezara, tu ga moramo dopuniti i ispraviti, ali ništa uporedivo sa dometom ostvarenim nakon pripajanja od strane Rima; u vekovima nakon Cezara, Galija je postala najrazvijeniji deo imperije, „industrijsko“ srce carstva, sa kojim ni sama Italija, ušuškana u eksploataciji provincija, nikako nije mogla da se meri. Ali suština njegovih reči je tačna: u mnogim slučajevima, prvo su došli putevi a tek onda naseobine i gradovi, koji su uglavnom nastajali na raskršćima.

Rimljani grade kastrum u Mamucijumu, današnjem Mančesteru. Foto: Wikimedia Commons/manchester.gov.uk

Što se tiče prostora Balkana, vidi se da je antička putna mreža na prostoru današnje Srbije, Bosne, Crne Gore i Bugarske, pa čak i Grčke koja je i tada bila prevashodno što se trgovine tiče pomorska zemlja, smanjene gustine nego u gorepomenutim krajevima. Tu negde oko zapadne Hrvatske gustina blago počinje da se povećava. To upravo prati stepen privredne razvijenosti pomenutih balkanskih republika u današnje doba.

Postavlja se takođe i pitanje, šta se desilo sa rimskim drumovima u Severnoj Africi i Bliskom istoku. Odgovor leži u arapskom proboju sa Arabljanskog poluostrva nakon pojave islama. Naime, Arabljani su narod koji je oduvek za prevozno sredstvo koristio kamile; kada su pokorili pomenuta podneblja, vremenom su ona prihvatila i tu njihovu naviku, neotuđivu od sveukupne njihove kulture.

Tako je napušten kolski saobraćaj u korist kamiljeg; kamilama nisu bili potrebni ti putevi koji su stoga, tako neodržavani, počeli da propadaju u tom surovom pustinjskom i polupustinjskom okruženju; pritom ni karavanske trase nisu pratile te puteve. Zbog toga korelacija između rimskog druma i ekonomske razvijenosti ne postoji u slučaju Severne Afrike i Bliskog istoka, kao što ne postoji ni u Nemačkoj istočno od Rajne, u Skandinaviji, i drugde gde rimska „kaliga“ nikada nije kročila. Dakle, poenta je da se gustina rimske putne mreže može nadoknaditi, ali ne preko noći.

Rimski legionar. Foto: Wikipedia/MatthiasKabel

(Kaliga je, za one koji ne znaju, bila posebna i vrlo izdržljiva sandala koju su nosili rimski legionari. Poznati imperator Kaligula zapravo sve zvao Gaj Julije Cezar Germanik, dok mu je Kaligula bio tek nadimak koji je dobio od vojske kada je kao dečačić na pohodima pratio svoga oca Nerona Klaudija Druza, ili Tiberija Klaudija Nerona, ne zna se kako se tačno prvobitno zvao, a kojeg je istorija upamtila kao Germanika Julija Cezara. Uglavnom, pošto se od malih nogu oblačio kao „mator“ legionar, sa sve minijaturnom opremom, bio je miljenik vojske koja mu je nadenula pomenuti nadimak, koji se može prevesti kao Čizmica, Cipelica, Sandalica.)

Moramo dopuniti to, da izgleda kao da negativna korelacija postoji vezano za naše krajeve, za prostore Srbije, Crne Gore i Istočnog Balkana. Uzmimo primer srpske srednjevekovne države koja uopšte nije brinula o održavanju rimske infrastrukture iako ju je masivno koristila, za razliku od Francuskog kraljevstva ili Svetog rimskog carstva koji su o njoj više vodili računa. Posledice toga nemara (pre svega nemanjićkog) mi i dan-danas osećamo. Pritom, simptomatično je koliko se artikulacija našeg mentaliteta u ovoj konkretnoj stvari nije mnogo izmenila: puteve koristimo masivno, a oni su puni rupa i u katastrofalnom stanju.

Na kraju, zaključak istraživanja je sledeći, i vrlo očigledan: infrastrukturalne investicije podstiču razvoj, kako momentalni, na kratki rok, tako i dugoročni. Puteve koje danas gradimo osetiće na pravi način tek naše potomstvo za pedeset ili stotinu godina, ali i oni ljudi koji na ovim prostorima budu živeli za par hiljada godina. Stoga, moramo graditi puteve, mnogo puteva. Stoga, moramo širiti na sve strane železničku mrežu. A ako katkad nemamo novca, moramo ga naći, jer para na paru ide.

VIDEO Lobanja do lobanje- legijski logor u Viminacijumu:

(P. L)

Tagovi: Antika, Ekonomija, ekonomski razvoj, Infrastruktura, Istorija, Privreda, Putevi, Putna mreža, Rimljani, Rimska imperija, Rimski putevi, Rimsko carstvo, Zabavnik

Pogledajte sve vesti u poslednja 24 sata

Komentari (7)
Poređaj komentare:
  • A
    Ana

    Hrvati naseljavaju Dalmaciju i Panoniju u 6.st. Dio istih se odvaja,prodaje veru za veceru i stvara danasnje kvazi nacije.

  • L
    LAV

    SAMO DA SVE JE ZASNOVANO NA RIMSKOM CARSTVU I DRZE GA DO DANAS OD HRISCANSTVARIMSKO CARSTVO VLADA SVETOM PA NIJE VAZNO ODAKLE NE MISLITE DA SMO TOLKI TUPCI

  • L
    LAV

    Kolkata vid I'm da su karte prilicno falicne Nara no razumem celi Sven se racuna od rimskog carstva a svetska sistemska ideological kao novi bum je HRISCANSTVO KOJE JE NIKLO U IZABRANOM NARODU I SVET SE IZMENIO I ZAKON SU LJUDI DALI DA SE MILOM ILI SILOM SVE VERE UGUSE I POSTOJI SAMO HRISCANSKA VERA OD KAD SE RACUNA NOVO DOBA A DO HRISCANSTVA STARO DOBA ILI STARI VEK. SAD STA JE BITNO DA JE UNISTENA KULTURA BLISKOG ISTOKA GRCKA IMPERIJA I EGIPATSKA IMPERIJA SADA EGZISTUJE SAMO RIMSKO CARSTVO I PO NOVOM NATO I NIKO VISE

Svi na svetu kinesku valutu zovu JUAN, i svi greše: Njeno pravo ime zapravo je...

Savršena ilustracija rata i propasti koju donosi: Slepci vode slepce preko leševa i ranjenika

Kad poraste biće kengur! Čudo prirode kakvo se retko viđa: Rađa se posle samo mesec dana i nije veće od zrna pasulja (FOTO)

Retka fotografija hapšenja srpskog patrijarha Gavrila Dožića: Nemci ga jurili do Ostroga i tek ga tamo uhvatili

Hitler je bio gej i voleo je tinejdžere: Tajni dosije otkriva da je nacističkog vođu privlačio muškarac sa nadimkom "gospođica Ana"

Nekad se rakija pekla u strogom centru Beograda: Ovako se to radilo u jednoj od glavnih ulica (FOTO)

Majstor Vito, franjevac iz Kotora, bio glavni neimar Visokih Dečana: Kratka priča iz istorije srpskog Kosova

Mogao je da proguta šest platnenih maramica različitih boja i da ih povraća redosledom koji traži publika

Srpska heroina preminula je pre 45 godina štrikajući u sobi: Naša najodlikovanija žena u istoriji ratovanja, živela je skromno, radeći kao čistačica (FOTO)

Svemoćni orao sa srpskog grba: Čudesna slika kojoj je mesto u našim istorijskim udžbenicima - i to iz jednog dobrog razloga

"Izgubljeni" nacista koji je odgovoran za smrt pola miliona Jevreja: Ženi je slao pisma, govorio o bašti i deportaciji, a onda surovo ubijao civile

Najveća pustolovina antičkog sveta: 10 hiljada grčkih plaćenika usred ogromne imperije, bez gospodara, hrane i prijatelja

Postoji samo jedan korak od makaza kojima se seče brada nedužnom starcu do gasne komore u koju se šalju deca (FOTO)

Član satanskog odreda, brat sultanovog ljubavnika i vladar žedan krvi: Ovo je istina iza legendi o najpoznatijem vampiru iz ovih krajeva

Zašto je krvavi ustaša Mile Budak zajedno sa Srbima prepešačio Albaniju, i šta je jedan fratar zapisao o tome?

Pogledajte ovu sliku. Zbog nje morate vakcinisati svoju decu, bez dalje rasprave

78 generacija iste porodice sahranjeno je na ovom groblju starom 2.500 godina, koje sadrži ostatke 100 hiljada ljudi

Istorijska čitanka: Kako je nastao monaški red čiji pripadnici ćute već 900 godina

Prve ženske stidne dlačice koje su ugledale svetlost dana, srušile jednog premijera a slavnog slikara izvele pred inkviziciju

100 godina od bugarske kapitulacije u Velikom ratu: Slomio ih proboj Solunskog fronta, Nemci istog dana shvatili da je sve gotovo (VIDEO)

40 godina je ovaj Albanac strpljivo čekao da se osveti ljudima koji su mu silovali majku i sestru, a onda im je pobio 739 potomaka (FOTO)

NASA izdala dramatično upozorenje: Zemlja se sve više klati, a evo ko je za to kriv

Ovaj problem je 160 godina izluđivao matematičare širom sveta, a sada jedan penzioner tvrdi da ga je rešio: Nagrada je milion dolara

Zavodila je naciste u barovima, a onda ih hladnokrvno ubijala: Preminula neustrašiva heroina iz Drugog svetskog rata

Vek od povratka srpske vojske kući: Ovako je izgledalo probijanje Solunskog fronta (VIDEO)

"Jednom rukom davio sam jednu, a drugom drugu devojčicu": Ovako je izgledalo suđenje monstrumu iz Pančeva 1926. godine

Radnici su pijukom udarili u beli kamen ispred Poštanske štedionice: Kada su ga otkopali, ugledali su blago - mermerno poprsje jedne žene

Rođeni Beograđani, a potomci Lava Nikolajeviča Tolstoja

Zašto je dinar slab? Kako je izvesni penzioner Đokić očitao lekciju političarima davne 1922. godine

Pokušajte da rešite ukrštene reči iz 1935. godine i pogledajte kako su izgledale dogodovštine Mikija Mausa i Paje Patka (GRAFIKA)

Žena kojoj dugujemo spomenik: Dešifrovala je austrougarsku objavu rata, kada je svaka greška u tumačenju te smrtne presude mogla skupo da nas košta

Tačno 17 godina od 11. septembra: Postoji pet glavnih teorija zavere, zvanična priča nikoga više ne zanima

"Jes' čudo! Šta sve Švaba ne izmisli!..." Pre 80 godina Beograđani su prvi put videli televiziju

Izabela je bila predsednica Argentine i treća Peronova supruga: Radila je kao plesačica u noćnom klubu, a danas živi u izgnanstvu (FOTO)

Ispod ovog spokojnog prizora koji samo priroda može da izvaja, kuva se i sprema uništenje čovečanstva

Nemci su 1926. šokirali Švajcarce nudističkim kampom, a evo kako su se Srbi kupali u radioaktivnoj vodi

Kako su Englezi spalili Vašington 1814. godine, i da li je Bela kuća nekada bila crvena pa okrečena da bi se sakrili tragovi požara

Ravnozemljaši će poludeti kad čuju kako ih je pre 800 godina ismejao veliki islamski astronom

Pisalo se na današnji dan: Ovako je izgledao "Ženski svet" u beogradskoj štampi tokom 1930-ih

Na ovo se zaboravilo, o ovome se ne priča: Otkud izbeglički logor za Nemce u Beogradu 1940. godine?

Ko je ubio više ljudi? Hitler, Staljin i Mao su sejali smrt svuda oko sebe, nizom pogrešnih odluka stradalo je milionsko stanovništvo

U Srbiji se još 1904. uzvikivalo "Živeli Hrvati", a kada smo postali Jugoslavija, pisalo se o ujedinjenoj Evropi (FOTO)