7

Ruski pogled na stvaranje SFRJ: Staljin je pre 75 godina odobrio Jugoslaviju sa obećanjem da neće da je "sovjetizuje"

Dana 29. novembra 1943. godine stvorena je socijalistička Jugoslavija, zemlja koje je pola veka zauzimala važno mesto na geopolitičkoj mapi ne samo Evrope, već i čitavog sveta

Josef Staljin
Foot ilustracija: Profimedia/Wikipedia

Na današnji dan pre 75 godina partizani sa Josipom Brozom Titom odlučili su da stvore socijalističku Jugoslaviju i zabrane povratak u zemlju Petru II Karađorđeviću. Tito je dobio titulu maršala, kao prvi u istoriji zemlje, a u SSSR-u su sa entuzijazmom prepoznali novu vladu, proglasivši Jugoslaviju svojim glavnim saveznikom u jugoistočnoj Evropi.

Dana 29. novembra 1943. godine stvorena je socijalistička Jugoslavija, zemlja koje je pola veka zauzimala važno mesto na geopolitičkoj mapi ne samo Evrope, već i čitavog sveta, vodeći Pokret nesvrstanih, koji se pozicionirao kao treća sila - protivteža Severnoatlantskom savezu (NATO ) i Varšavskom paktu.

Tim povodom ruska "Gazeta" je u opširnom tekstu danas podsetila na ovaj period istorije i Staljinovu ulogu u njemu.

Na početku Drugog svetskog rata značajan deo Kraljevine Jugoslavije bio je pod okupacijom zemalja Osovine.

U Srbiji je formirana vladavina kolaboracionističke vlade koju je vodio general Milan Nedić, Crna Gora je imala status protektorata Italije, a Slovenija je bila podeljena između dve agresorske sile. Na hrvatskoj teritoriji vladao je marionetski režim lokalnih fašista, koji su bili potpuno podređeni Berlinu i koji su se "proslavili" širom planete okrutnošću tokom masakra svojih žrtava.

Foto: Profimedia/AFP

Otpor nacistima pružali su odredi crvenih partizana pod vođstvom generalnog sekretara Komunističke partije Jugoslavije (KPJ) Josipa Broza Tita i monarhista pod vođstvom pukovnika Draže Mihailovića koji su svedeni na Narodnooslobodilačku vojsku (NOVJ).

Ruska Gazeta piše da su se dve grupe, istovremeno sa suočavanjem sa zajedničkim neprijateljem, borile među sobom, a njihovi lideri osećali su lični mržnju jedan prema drugome. Jedan broj istoričara smatra da je u isto vreme dok je trajala borba protiv stranih okupatora, u zemljama bivše Kraljevine Jugoslavije vođen žestok građanski rat.

Partizani i četnici bili su uglavnom koncentrisani u mestima koja nisu okupirali Nemci i Italija ili su ih slabo kontrolisali u udaljenimm planinskim područjima Bosne i Hercegovine, Srbije i Crne Gore.

Iz očiglednih ideoloških razloga, kako prenosi Gazeta, simpatije Sovjetskog Saveza bile su na strani Tita, kog je Josif Staljin u velikoj meri cenio i čak ga je smatrao svojim naslednikom. To možda najbolje ilustruje činjenica da je Staljin dozvolio jugoslovenskom lideru, strancu, da gleda paradu sa podijuma Mauzoleja.

Josif Visarionovič Staljin kao vođa Sovjetskog Saveza. Foto: Arhivska fotografija

Britanija i SAD, sa druge strane, smatrale su Mihailovića "svojim". Međutim, shvatajući da četnici gube od partizana uticaj na Balkanu i periodično stupaju u odnose sa Nemcima, saveznici su bili primorani da promene svoju poziciju.

Na Teheranskoj konferenciji održanoj krajem novembra 1943. godine, doneta je odluka o najvećoj mogućoj pomoći jugoslovenskim komunistima. Potpisan je sporazum da se partizanima pruži pomoć u oružju, opremi i vojnim operacijama.

23. novembra bilo je drugo zasedanje AVNOJ-a (Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije) u Jajcu, na kojem je doneto nekoliko važnih odluka o daljoj budućnosti Balkana. Prvo, AVNOJ je proglašen za najviše zakonodavno i izvršno telo.

Drugo, Nacionalni komitet za oslobođenje Jugoslavije dobio je funkcije privremene vlade na čelu sa Titom koji je istog dana dobio čin maršala.

Delegati iz svih krajeva Jugoslavije stizali su novembra 1943. na Drugo zasedanje AVNOJ-a u Jajcu raznim prevoznim sredstvima. Neki su pešice prelazili preko čitave zemlje, drugi su stizali kamionima, autobusima, vozovima. Foto: Znaci.net/Muzej revolucije naroda Jugoslavije

Treće, usvojen je plan za stvaranje federalne Jugoslavije i donošenje ustava, u kojoj je planirano da pet južnoslovenskih naroda: Srbi, Hrvati, Slovenci, Makedonci i Crnogorci žive u šest federalnih jedinica: Srbija, Hrvatska, Slovenija, Makedonija i Crna Gora i Bosna i Hercegovina sa jednakim pravima.

Građani su počeli da se nazivaju Jugoslovenima, bez obzira na nacionalnost. U međuetničkoj politici, Tito se dosledno pridržavao slogana koji je KPJ usvojila o bratstvu i jedinstvu.

- Želim da vidim dan kada će se Jugoslavija spojiti u jednu zajednicu, kada više neće biti samo zvanično ujedinjena, već će postati zajednica jedinstvenog jugoslovenskog naroda - rekao je komunistički lider.

U isto vreme, vlada u Londonu koja je emigrirala za vreme okupacije, lišena je svih prava i proglašena raspuštenom. Kralju Petru II Karađorđeviću zabranjen je povratak u zemlju u bilo kojem svojstvu. U tom pravcu, spremao se potencijalni sukob interesa sa Velikom Britanijom i SAD, koje su htele da podrede komuniste vladi u egzilu.

Događaji u Jajcu dobili su odobrenje Sovjetskog Saveza. Već 14. decembra Savet narodnih komesara prepoznao je Nacionalni komitet za oslobođenje Jugoslavije kao jedinog "opunomoćenog predstavnika naroda Jugoslavije", pružajući im i dalje vojnu i materijalnu pomoć.

Grb SFRJ Foto: Printskrin/Youtube

- Smatramo da je Jugoslavija saveznik Sovjetskog Saveza. Želeli bismo da Jugoslavija postane naš glavni stub u jugoistočnoj Evropi. Smatramo da je neophodno da objasnimo da ne planiramo sovjetizaciju Jugoslavije već da održavamo kontakte sa demokratskom Jugoslavijom, koja će biti saveznik SSSR-a - pisalo je u telegramu koji je Staljin poslao Titu i svim jugoslovenskim komunistima, prenosi Gazeta.

Federativna Narodna Republika Jugoslavija proglašena je tačno dve godine kasnije, 29. novembra 1945. Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija postala je 1963. godine.

Međutim, na simbolu Jugoslavije, ispod šest baklji koje su simbolizovale šest republika, stoji datum 29. novembar 1943.

Dan republike dobio je status najvećeg državnog praznika, preživeo je kolaps zemlje i ukinut tek 2002. godine, kada su u "zajedničkoj kući" ostale samo Srbija i Crna Gora.

Komunistički period na prostoru bivše Jugoslavije danas je ocenjen različito, ali kod starijih uglavnom izaziva nostalgiju, zaključuje ruska Gazeta u opširnom tekstu posvećenom današnjem danu.

(Telegraf.rs)

Tagovi: Dan Republike, Drugi svetski rat, grb, Josif Staljin, Josif Visarionovič Staljin, Josip Broz Tito, Jozef Staljin, Petar II Karadjordjević, SFRJ, SSSR

Pogledajte sve vesti u poslednja 24 sata

Komentari (7)
Poređaj komentare:
  • S
    Stefan

    Druze TITO zalicemo za tobom jos dugo dugo...

  • X
    X men

    NIKAD VISE NE PONOVILO SE....TO JE UPROPASTILO SRPSKI ROD SIROM BALKANA...

  • T
    Tt

    U Hrvatskoj nije vladao marionetski rezim fasista vec ustase nacisti. Ogromna, ogromna razlika.

Iz kog razloga milioni katolika već hiljadu godina odlaze na hodočašće u Santijago de Kompostelu

Ko je bio Smail-aga Ćemalović, čovek spaljen u Jasenovcu: „Bosna i Hercegovina će ostati deo Srbije dokle ima i jednog ne samo Šumadinca nego uopšte Srbina u ovoj državi“

Istorijska čitanka: Ruski car radio kao tesar na holandskom brodogradilištu pa po povratku u Rusiju uveo porez na bradu

Zašto su nekada vojskama prosti balvani služili kao topovi

Nemački kolor-snimci osvajanja Francuske: Ovo su bili dani kada su delovali nepobedivo. Godinu dana kasnije su krenuli na Ruse...

Jedina zemlja u kojoj možete biti na četiri mesta u isto vreme: 11 neobičnih činjenica iz američke geografije

Šofer novosadskog trgovca 1930. pregazio babu, policija utvrdila da je baba kriva i - nikom ništa

Japanski listovi su od 1941. do 1945. godine svakog osmog dana u mesecu na naslovnim stranama štampali objavu rata Americi. Zašto?

FOTO-UBOD: Čudesni pogled na Hor Virap, jermenski manastir na najspektakularnijem mestu na svetu

Prizor koji potpuno zbunjuje posmatrača: Gde prestaje „realnost“ a počinje umetnost?

Kako erupcija vulkana izgleda Rusima i Amerima koji nas posmatraju iz Međunarodne svemirske stanice u Zemljinoj orbiti

Istorijska čitanka: Zašto pet uzastopnih rimskih papa nije kročilo van zidina Vatikana od 1870. pa do 1929. godine

Ovo nisu pikseli nego satelitski snimak, ali nema šanse da pogodite čega. Nisu vanzemaljci!

Pravi samuraj uslikan u poslednjem trenutku, baš pre nego što će njegov stalež biti skroz uništen

Velike misterije univerzuma: Na šta vam ovo liči, na glavu konja ili kobre? Naučnici se slažu, ali mi nismo baš sigurni

11 veličanstvenih razloga zbog kojih bi trebalo da padnete na kolena pred Prirodom

Velški beskućnik koji je nasamario Hitlera, celu Vrhovnu komandu Vermahta i lukavog Kanarisa, a Benita Musolinija srušio sa vlasti

Kako je „moćni i plemeniti narod Velike Britanije“ pomogao Srbima u Prvom svetskom ratu: Tada smo bili zahvalni, danas sve relativizujemo i nipodaštavamo

Jezero lave izgleda kao otvorena rana u zemlji koja neprestano ključa i preti

Dala je svoj život negujući Srbe: Medicinska sestra iz Škotske je preživela povlačenje preko Albanije, pa umrla u Predejanu (FOTO)

Ako su Nemci Beograd sravnili sa zemljom, kojom rečju onda opisati ono što su uradili nesrećnom Roterdamu?

Ruska pomoć Srbiji tokom Velikog rata: Šta je o tome pričao general Viktor Artamonov, tada vojni izaslanik u našoj zemlji

Najlepše selo u Engleskoj, krasi svaki britanski pasoš, a najpoznatije po tome što iz njega ne potiče niko poznat

Ova slika je u kategoriji najtužnije na svetu, iako na prvi pogled nije očigledno zbog čega

Srbin među prvim žrtvama borbe protiv fašizma: Fudbalski reprezentativac, pilot i pravnik, kod nas zaboravljen a slavljen širom sveta (FOTOGRAFIJE)

Nekada su Danska, Švedska i Norveška bile u uniji. Ako bi Sever ponovo stao pod jedan barjak, koliko bi im moćna bila zajednička država?

Staljin nudio savezništvo Engleskoj i Francuskoj osam dana pre pakta sa Hitlerom, ovi se nećkali a sudbina sveta bila zapečaćena

Fantastičan tajmleps razvitka Dubaija: Kako je malena arapska varoš iz 1960. godine postala današnja svetska metropola (VIDEO)

Najbrutalnija politička karikatura u istoriji našeg novinarstva nastala pre 90 godina (FOTO)

On je danski Renato, iz nabujale vode spasao je više od 200 ljudi: Ni oluja nije mogla da ga spreči (FOTO)

Ko je Avdo Karabegović čiju šabačku ulicu žele da preimenuju u Šabana Šaulića: Bio je pesnik, učitelj i jedan od najznamenitijih Srba muslimana svog doba

Da li je ova najskromnija srpska vladarska zadužbina — najhrišćanskija i najlepša? (FOTO)

Najveća Hitlerova glupost nije bila napad na Sovjetski Savez već ono što je uradio šest meseci kasnije

Kako se Britaniji ovih dana kao bumerang vraća 15 miliona indijskih mrtvih i raseljenih od pre sedam decenija

Velika tragedija ruske crkve: Kako je mitropolit, optužen da je agent KGB, pao mrtav tokom prijema kod pape u Vatikanu

Sve bolesti nacističke Nemačke sabrane na jednoj jedinoj karti od koje se ledi krv u žilama

Kako su se projugoslovenski Hrvati usred Rusije 1917. pretvarali da su Srbi jer „o Hrvatima nije nitko imao ni pojma“

Užasi robovlasništva: Slika zbog koje čovek mora da bude nečovek pa da istakne zastavu Konfederacije

FOTO-UBOD: Šta vidite na ovoj slici? Ili, šta mislite da vidite na ovoj slici?

Postoji jeziva simbolika u tome što se statua majke sa mrtvim sinom nalazi tačno ispod okulusa na vrhu kupole

Pokolj jugoslovenskih partizana u Norveškoj: Dobro skrivana javna tajna najbogatije zemlje u Evropi

Šta muslimanski grobovi stari 1.300 godina traže usred Francuske

/
<% galerijaAlt  %>

Najnovije vesti

Dozvoljavam da mi Telegraf.rs šalje obaveštenja o najnovijim vestima