7

Ruski pogled na stvaranje SFRJ: Staljin je pre 75 godina odobrio Jugoslaviju sa obećanjem da neće da je "sovjetizuje"

Dana 29. novembra 1943. godine stvorena je socijalistička Jugoslavija, zemlja koje je pola veka zauzimala važno mesto na geopolitičkoj mapi ne samo Evrope, već i čitavog sveta

Josef Staljin
Foot ilustracija: Profimedia/Wikipedia

Na današnji dan pre 75 godina partizani sa Josipom Brozom Titom odlučili su da stvore socijalističku Jugoslaviju i zabrane povratak u zemlju Petru II Karađorđeviću. Tito je dobio titulu maršala, kao prvi u istoriji zemlje, a u SSSR-u su sa entuzijazmom prepoznali novu vladu, proglasivši Jugoslaviju svojim glavnim saveznikom u jugoistočnoj Evropi.

Dana 29. novembra 1943. godine stvorena je socijalistička Jugoslavija, zemlja koje je pola veka zauzimala važno mesto na geopolitičkoj mapi ne samo Evrope, već i čitavog sveta, vodeći Pokret nesvrstanih, koji se pozicionirao kao treća sila - protivteža Severnoatlantskom savezu (NATO ) i Varšavskom paktu.

Tim povodom ruska "Gazeta" je u opširnom tekstu danas podsetila na ovaj period istorije i Staljinovu ulogu u njemu.

Na početku Drugog svetskog rata značajan deo Kraljevine Jugoslavije bio je pod okupacijom zemalja Osovine.

U Srbiji je formirana vladavina kolaboracionističke vlade koju je vodio general Milan Nedić, Crna Gora je imala status protektorata Italije, a Slovenija je bila podeljena između dve agresorske sile. Na hrvatskoj teritoriji vladao je marionetski režim lokalnih fašista, koji su bili potpuno podređeni Berlinu i koji su se "proslavili" širom planete okrutnošću tokom masakra svojih žrtava.

Foto: Profimedia/AFP

Otpor nacistima pružali su odredi crvenih partizana pod vođstvom generalnog sekretara Komunističke partije Jugoslavije (KPJ) Josipa Broza Tita i monarhista pod vođstvom pukovnika Draže Mihailovića koji su svedeni na Narodnooslobodilačku vojsku (NOVJ).

Ruska Gazeta piše da su se dve grupe, istovremeno sa suočavanjem sa zajedničkim neprijateljem, borile među sobom, a njihovi lideri osećali su lični mržnju jedan prema drugome. Jedan broj istoričara smatra da je u isto vreme dok je trajala borba protiv stranih okupatora, u zemljama bivše Kraljevine Jugoslavije vođen žestok građanski rat.

Partizani i četnici bili su uglavnom koncentrisani u mestima koja nisu okupirali Nemci i Italija ili su ih slabo kontrolisali u udaljenimm planinskim područjima Bosne i Hercegovine, Srbije i Crne Gore.

Iz očiglednih ideoloških razloga, kako prenosi Gazeta, simpatije Sovjetskog Saveza bile su na strani Tita, kog je Josif Staljin u velikoj meri cenio i čak ga je smatrao svojim naslednikom. To možda najbolje ilustruje činjenica da je Staljin dozvolio jugoslovenskom lideru, strancu, da gleda paradu sa podijuma Mauzoleja.

Josif Visarionovič Staljin kao vođa Sovjetskog Saveza. Foto: Arhivska fotografija

Britanija i SAD, sa druge strane, smatrale su Mihailovića "svojim". Međutim, shvatajući da četnici gube od partizana uticaj na Balkanu i periodično stupaju u odnose sa Nemcima, saveznici su bili primorani da promene svoju poziciju.

Na Teheranskoj konferenciji održanoj krajem novembra 1943. godine, doneta je odluka o najvećoj mogućoj pomoći jugoslovenskim komunistima. Potpisan je sporazum da se partizanima pruži pomoć u oružju, opremi i vojnim operacijama.

23. novembra bilo je drugo zasedanje AVNOJ-a (Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije) u Jajcu, na kojem je doneto nekoliko važnih odluka o daljoj budućnosti Balkana. Prvo, AVNOJ je proglašen za najviše zakonodavno i izvršno telo.

Drugo, Nacionalni komitet za oslobođenje Jugoslavije dobio je funkcije privremene vlade na čelu sa Titom koji je istog dana dobio čin maršala.

Delegati iz svih krajeva Jugoslavije stizali su novembra 1943. na Drugo zasedanje AVNOJ-a u Jajcu raznim prevoznim sredstvima. Neki su pešice prelazili preko čitave zemlje, drugi su stizali kamionima, autobusima, vozovima. Foto: Znaci.net/Muzej revolucije naroda Jugoslavije

Treće, usvojen je plan za stvaranje federalne Jugoslavije i donošenje ustava, u kojoj je planirano da pet južnoslovenskih naroda: Srbi, Hrvati, Slovenci, Makedonci i Crnogorci žive u šest federalnih jedinica: Srbija, Hrvatska, Slovenija, Makedonija i Crna Gora i Bosna i Hercegovina sa jednakim pravima.

Građani su počeli da se nazivaju Jugoslovenima, bez obzira na nacionalnost. U međuetničkoj politici, Tito se dosledno pridržavao slogana koji je KPJ usvojila o bratstvu i jedinstvu.

- Želim da vidim dan kada će se Jugoslavija spojiti u jednu zajednicu, kada više neće biti samo zvanično ujedinjena, već će postati zajednica jedinstvenog jugoslovenskog naroda - rekao je komunistički lider.

U isto vreme, vlada u Londonu koja je emigrirala za vreme okupacije, lišena je svih prava i proglašena raspuštenom. Kralju Petru II Karađorđeviću zabranjen je povratak u zemlju u bilo kojem svojstvu. U tom pravcu, spremao se potencijalni sukob interesa sa Velikom Britanijom i SAD, koje su htele da podrede komuniste vladi u egzilu.

Događaji u Jajcu dobili su odobrenje Sovjetskog Saveza. Već 14. decembra Savet narodnih komesara prepoznao je Nacionalni komitet za oslobođenje Jugoslavije kao jedinog "opunomoćenog predstavnika naroda Jugoslavije", pružajući im i dalje vojnu i materijalnu pomoć.

Grb SFRJ Foto: Printskrin/Youtube

- Smatramo da je Jugoslavija saveznik Sovjetskog Saveza. Želeli bismo da Jugoslavija postane naš glavni stub u jugoistočnoj Evropi. Smatramo da je neophodno da objasnimo da ne planiramo sovjetizaciju Jugoslavije već da održavamo kontakte sa demokratskom Jugoslavijom, koja će biti saveznik SSSR-a - pisalo je u telegramu koji je Staljin poslao Titu i svim jugoslovenskim komunistima, prenosi Gazeta.

Federativna Narodna Republika Jugoslavija proglašena je tačno dve godine kasnije, 29. novembra 1945. Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija postala je 1963. godine.

Međutim, na simbolu Jugoslavije, ispod šest baklji koje su simbolizovale šest republika, stoji datum 29. novembar 1943.

Dan republike dobio je status najvećeg državnog praznika, preživeo je kolaps zemlje i ukinut tek 2002. godine, kada su u "zajedničkoj kući" ostale samo Srbija i Crna Gora.

Komunistički period na prostoru bivše Jugoslavije danas je ocenjen različito, ali kod starijih uglavnom izaziva nostalgiju, zaključuje ruska Gazeta u opširnom tekstu posvećenom današnjem danu.

(Telegraf.rs)

Tagovi: Dan Republike, Drugi svetski rat, grb, Josif Staljin, Josif Visarionovič Staljin, Josip Broz Tito, Jozef Staljin, Petar II Karadjordjević, SFRJ, SSSR

Pogledajte sve vesti u poslednja 24 sata

Komentari (7)
Poređaj komentare:
  • S
    Stefan

    Druze TITO zalicemo za tobom jos dugo dugo...

  • X
    X men

    NIKAD VISE NE PONOVILO SE....TO JE UPROPASTILO SRPSKI ROD SIROM BALKANA...

  • T
    Tt

    U Hrvatskoj nije vladao marionetski rezim fasista vec ustase nacisti. Ogromna, ogromna razlika.

Kako su Amerikanci izmislili događaj koji se nije desio samo da bi imali opravdanje da napadnu Vijetnam

Svi znamo da je Italija podeljena zemlja po liniji sever—jug, ali ova karta najbolje pokazuje koliko to duboko ide

Kakva slika, kakva prirodna lepota! Kao da je neko Đavolju varoš nakljukao steroidima!

Bio premijer Ruske imperije kad je Srbima bilo najteže, kao starca ga nakon revolucije ubili na kućnom pragu

„Dođite braćo Rusi, dođite što pre!“ Zvuči kao poziv koji pojedinci danas upućuju, a u stvari je napisano pre sto godina

Zaboravljeni Srbin musliman, četnik vojvode Vuka: Poginuo u jesen 1914, njegov pravoslavni saborac mu posvetio najlepšu poslednju počast

Ruski arhiepiskop polaže zakletvu Paveliću za poglavara Hrvatske pravoslavne crkve i pljuje po zaklanim Srbima. Partizani su ga streljali

Dramatični dani Musolinijevog pada: Od silnog diktatora do hapšenja u ambulatnim kolima, za manje od 24 satа

Najdirljivija slika tek rođenog Isusa, u naručju Marijinog muža Josifa

Tito, Trocki, Staljin, Frojd i Hitler mogli su se naći zajedno za istim stolom: Svi su u jednom momentu bili bukvalno komšije

Prva fotografija sa ljudima u istoriji. Ima možda ironije u tome što su to čistač cipela i njegova mušterija

Srpski vojnik filozofira visoko u planinama: Na stenu oslonjena puška, pred očima okupirana otadžbina, u srcu čežnja za ognjištem

Čudo u kosmosu koje liči na špagete: Otkrili ga Rusi, a udaljeno je „samo“ tri hiljade svetlosnih godina

Iznenadiće vas šta bivši afroamerički šef Nase ima da kaže o Bogu i vanzemaljcima

Šta je zapravo Badnji dan? Da li znate šta mi to danas obeležavamo i koji je smisao toga (VIDEO)

Nerešena istorijska misterija: Zašto je odjednom propala klasična civilizacija Maja, šta se to tačno desilo 900. godine?

Prvi atentat u istoriji desio se pre skoro 4.000 godina. Neko je princu usred Nemačke zario bodež u stomak

„Božić u srbskoj kući“: Kako su „srbske“ novine o najradosnijem hrišćanskom prazniku pisale 1866. godine

Kako su Hrvati pre 104 godine objavili proročanstvo o smaku sveta

Jedini ćelavi Isus na svetu nalazi se u staroj srpskoj pećinskoj crkvi

Dorćol posle savezničkog bombardovanja 1944: Dosad neviđene slike užasa i jezivog uništenja srpske prestonice

Kako smo pokvarili Ameriku: Bilo je to vreme kada smo im izvozili najkvalitetniji opijum, rakiju i vino

Kako su komunisti sklonili bana Jelačića sa trga u Zagrebu, rasklopili ga i bacili u podrum: Ako je Tito bio protiv Srba onda je bio i protiv Hrvata

Postoje Severna i Južna Koreja. Ali, znate li da postoji i TREĆA KOREJA?!

Tragedija Titanika opisana je u knjizi 14 godina pre nego što se dogodila: Ljudi su gutali priču o sudbini neuništivog broda, ne sluteći šta ih čeka

Zašto je hoklica na sklapanje simbol škotskog otpora Englezima

Srećan vam „Boksing dej“, ljubitelji fudbala: Koje je poreklo ovog božićnog praznika i zašto su nekada na današnji dan igrali samo lokalni rivali

OTKRIVAMO: Šta se desilo sa Katićima posle „Korena“ i kojim putem je Aćima, Vukašina, Đorđa i njihovu decu odvela krvava srpska istorija!? (VIDEO)

Citat Moše Pijade sa prvog zasedanja AVNOJ-a novembra 1942. u Bihaću: Potrebno je stvoriti toliko beskućnika, da budu većina u državi

Malo poznata nemačka karikatura: Kako su naši dušmani videli uzrok izbijanja Velikog rata, ko je kome zabio nož u leđa i time otvorio vrata pakla

Ovako je izgledao susret Tita i Če Gevare: Kubanci su od Jugoslavije mogli da nauče samo jedno, a evo šta ih je sve zanimalo (VIDEO)

Rat je najveće zlo, ali ova fotka kida koliko je moćna: Jutarnja izmaglica, tenk i američka pešadija koja čisti teren od japanskih vojnika

Istorijska čitanka: Ko je bio Kolokolo po kome legendarni čileanski fudbalski klub nosi ime?

Zaboravljena priča: Šta je engleski ministar govorio o nama pre 100 godina?

Srpski vojnik kao superheroj: Švajcarska razglednica i ratna pesma majora Kostića

Hitlerov poslednji ambasador u Moskvi: Ugovorio pakt, pokušavao da spreči „Barbarosu“, ali rat nije preživeo i to ne zbog Rusa

„Morao sam da napadnem SSSR“: Šta je Hitler finskom vođi rekao o moći, snazi i neuništivosti velike Rusije

Spartanski kabinet vojvode Mišića na Solunskom frontu svima bi trebalo da služi kao primer (FOTO)

Da li ova Staljinova izjava dokazuje da je Rusija bila saveznica nacističke Nemačke?

Moj deda je bio pravi Bond, Džejms Bond: Unuk otkrio poverljiva dokumenta o najpoznatijem tajnom agentu (FOTO)

Ludi mehanizam državnih sporazuma koji je, korak po korak, za nedelju dana doveo do Velikog rata

"Krvavi orao" bio je najstrašnija metoda mučenja ikada: Ovo što su vikinzi radili je toliko stravično da istoričari ne veruju da se zaista dogodilo

/
<% galerijaAlt  %>