Emirati ih plaćaju, a oni jurišaju na Hute: Ko su "Južni divovi", milicija koja seje strah u Jemenu?

Na vetrovitoj plaži uz Crveno more podignuta je zastava sa ukrštenim mačevima i štitom, ukrašena arapskim natpisom: "Brigada južnih divova".

Taj prizor označio je povratak jedne od najstrašnijih milicija u Jemenu i otvaranje nove, potencijalno opasne pukotine u arapskom savezu.

U okolini su zabeleženi i prizori u kojima oklopna vozila, kojima upravljaju snage jemenske vlade uz podršku Saudijske Arabije, prelaze preko boraca Huta koji se nalaze na pesku.

Ofanziva pokrenuta u ponedeljak pokazala je da se sukob interesa tri najmoćnije sile Bliskog istoka, Irana, Saudijske Arabije i Ujedinjenih Arapskih Emirata (UAE), ponovo prelama preko teritorije Jemena.

Huti, koje podržava Iran, prošlog meseca su u brzoj ofanzivi preuzeli kontrolu nad jugozapadnom obalom Jemena. Vladine snage, uz podršku saudijskih borbenih aviona i američkih obaveštajnih podataka, uzvratile su napad početkom ove nedelje i potisnule Hute uz obalu.

Iako su zauzele priobalno područje, vladine snage i dalje moraju da osvoje planine iznad moreuza Bab el-Mandeb kako bi osigurale kontrolu nad tom teritorijom. Huti im to za sada ne dozvoljavaju. Sukobi su izbili oko dva grada na periferiji Taiza, trećeg po veličini grada u Jemenu.

Za sada se borbe vode za kontrolu nad brdima, putevima i linijama snabdevanja.

Jemenski izvori potvrdili su za britanski The Telegraph da je ofanzivu, prema onome što se vidi na snimcima, predvodila Brigada južnih divova.

Ova oružana formacija formalno se bori u okviru međunarodno priznate jemenske vlade, što je na papiru čini saveznikom Saudijske Arabije.

U praksi, međutim, ona je nastala zahvaljujući drugom bogatom pokrovitelju, Ujedinjenim Arapskim Emiratima.

Ko su "Južni divovi" i koliko su moćni?

Procene o brojnosti ove formacije kreću se od 20.000 do 30.000 boraca, dok pojedine procene navode da ih ima čak 70.000. Organizovani su u desetine brigada, imaju sopstvene centre za obuku, obaveštajnu službu, medijski centar i veb-sajt.

Snage, na arapskom poznate kao Alwiya al-Amaliqa, osnovane su 2015. godine, u jeku haosa izazvanog građanskim ratom u Jemenu.

Milicija pripada selefizmu, strogoj i ultrakonzervativnoj struji sunitskog islama čiji sledbenici nastoje da svoj život oblikuju prema načinu života prvih generacija muslimana, poznatih kao "pobožni prethodnici".

Radikalni selefisti šiitske pokrete, poput Huta, smatraju jeretičkim.

Nakon što su koalicija predvođena Saudijskom Arabijom i lokalni borci u julu 2015. potisnuli Hute iz južnog grada Adena, UAE su, preuzevši odgovornost za južni Jemen u okviru koalicije, počeli da stvaraju sopstvene savezničke oružane grupe.

Okupljali su selefističke borce sa juga zemlje, od kojih su mnogi već imali iskustva u sukobima sa Hutima. Neki od njih ranije su se borili u verskom kompleksu Dar al Hadis u Damadžu, u severnoj provinciji Sada, odakle su bili proterani.

Obučavani u kampovima i naoružavani iz Abu Dabija, "Južni divovi" zvanično su predstavljeni 2016. godine.

Njihovo ime preuzeto je od elitne brigade iz sedamdesetih godina prošlog veka, iz vremena Ibrahima al Hamdija, nekadašnjeg predsednika Severnog Jemena, koji je tu jedinicu svojevremeno poslao na obuku u Irak, u vreme Sadama Huseina.

Kako su postali jedna od najopremljenijih snaga u Jemenu?

"Divovi" su izgradili reputaciju upravo na obali Crvenog mora.

Početkom 2017. godine predvodili su operaciju Zlatno koplje, tokom koje je zauzeta Moka, luka po kojoj je kafa moka dobila ime. Zatim su napredovali duž obale preko područja Dubaba i ka moreuzu Bab el-Mandeb, približavajući se Hodeidi, glavnoj luci Huta na Crvenom moru.

Njihovo napredovanje zaustavljeno je tek nakon što su zaraćene strane u decembru 2018. postigle Stokholmski sporazum uz posredovanje Ujedinjenih nacija.

Opremljeni tenkovima, artiljerijom, savremenim oklopnim vozilima, navođenim raketama i dronovima, uz podršku vazdušnih i pomorskih snaga UAE, stekli su reputaciju najdisciplinovanije i najbolje opremljene kopnene formacije u Jemenu.

Na njihovom čelu nalazi se Abdulrahman al Mahrami, poznat među svojim borcima pod ratnim imenom Abu Zara.

Poreklom je iz planinskog područja Jafe i završio je selefističku školu u Damadžu. Prema navodima izvora, pre nego što se 2016. pojavio kao komandant na frontu protiv Huta, bavio se prodajom meda i lekovitog bilja i nije imao vojno iskustvo.

Njegov uspon nije protekao bez problema. UAE su ga 2019. uklonili sa položaja i zamenili rivalom, ali su ga već 2020. vratili na funkciju.

Danas je član osmočlanog Predsedničkog saveta za rukovođenje Jemenom, osnovanog 2022. godine, a obavlja i dužnost zamenika predsednika Južnog prelaznog saveta (STC), političke organizacije koja se zalaže za otcepljenje juga Jemena.

Njegova dvostruka uloga pokazuje koliko je UAE ulaganjem novca uspeo da stekne uticaj na političke i vojne strukture u zemlji.

UAE plaćaju borce, a zauzvrat dobijaju uticaj nad strateškim moreuzom

Plate boraca finansiraju se novcem iz Emirata. Prema navodima lista The Telegraph, vojnik zarađuje najmanje 1.000 saudijskih rijala mesečno, odnosno oko 200 britanskih funti.

U arsenalu ove formacije nalaze se i oružje i oprema iz UAE, uključujući kinesko naoružanje koje se, prema navodima lista, doprema preko Abu Dabija.

Nekoliko komandanata Južnih divova živi u UAE, a pojedini su, prema izvorimalista The Telegraph, dobili i državljanstvo te zemlje.

Zauzvrat, Abu Dabi je dobio lojalnu i sposobnu oružanu formaciju koja štiti prilaze moreuzu Bab el-Mandeb, jednom od najvažnijih pomorskih uskih grla na svetu. UAE takođe zadržavaju značajan uticaj na budućnost južnog Jemena i njegovih luka, koje su dugo u središtu njihovih pomorskih ambicija.

Kada su se 2022. godine priključili  oružanim snagama Južnog prelaznog saveta, "Divovi" su svom nazivu dodali reč "južni" i počeli da ističu zastavu države koja je postojala na jugu Jemena pre ujedinjenja 1990. godine.

Al Mahrami je tvrdio da je promena naziva samo odražavala činjenicu da svi pripadnici formacije potiču sa juga zemlje.

Međutim, njihov uticaj odavno prevazilazi samo bojno polje.

U avgustu 2023. njihovi borci upali su u predsedničku palatu Al Mašik u Adenu i fizički se obračunali sa tadašnjim premijerom kako bi izdejstvovali određena imenovanja. Sledeće godine upali su i u jednu predsedničku kancelariju.

Početkom ove godine, dok su se snage Južnog prelaznog saveta povlačile tokom krize na istoku zemlje, "Divovi" su zauzeli predsedničku palatu i zgradu centralne banke u Adenu.

Analitičari navode da su tokom tog perioda preuzeli kontrolu nad izvorima prihoda, uključujući kompaniju koja upravlja aerodromom u Adenu, tamošnju slobodnu zonu i naftna i gasna postrojenja u provinciji Šabva. Njihovi komandanti izgradili su i sopstvene poslovne imperije, što ovoj miliciji daje neuobičajenu finansijsku samostalnost.

Sada su ponovo aktivni na frontu, gde se, barem za sada, bore u interesu i Saudijske Arabije i UAE.

Saudijska Arabija i Ujedinjeni Arapski Emirati imaju suprotne ciljeve u Jemenu

Podrška koju "Južni divovi" dobijaju pokazuje jedan od ključnih paradoksa rata u Jemenu.

Saudijska Arabija i UAE ušli su u rat zajedno 2015. godine, ali od tada neprestano sprovode različite, često suprotstavljene projekte.

Rijadpodržava vladu koja se zalaže za očuvanje jedinstva Jemena, dok Abu Dabi finansira južne separatiste koji žele da podele zemlju.

Sukob interesa više puta je dolazio do izražaja, a najdramatičniji trenutak dogodio se 2019. godine, kada su snage Južnog prelaznog saveta zauzele Aden, što je dovelo do sporazuma u Rijadu, postignutog uz posredovanje Saudijske Arabije.

Zabrinut zbog mreže milicija koje podržavaju Emirati, Rijad je 2022. godine počeo da gradi sopstvenu, konkurentsku selefističku formaciju pod nazivom "Štit domovine". U njene redove prešli su i pojedini komandanti "Južnih divova", čime je Saudijska Arabija pokušala da uspostavi ravnotežu u odnosu na snage koje podržava Abu Dabi.

Rivalstvo dve zemlje ne ograničava se samo na Jemen. Na drugoj strani Crvenog mora, u građanskom ratu u Sudanu, Rijad i Abu Dabi podržavaju suprotstavljene strane. To pokazuje da je njihovo partnerstvo pre svega taktičko i da se njihovi interesi često sukobljavaju.

Za sada se, međutim, interesi Saudijske Arabije i UAE poklapaju na obali Crvenog mora, gde "Južni divovi" ponovo predvode napade na Hute, koji su prethodno zauzeli priobalje i time stekli dodatni uticaj nad međunarodnim pomorskim saobraćajem.

Njihova ofanziva već je omogućila ponovno zauzimanje Moke i područja oko moreuza Bab el Mandeb.

Ipak, snimci sa plaže, na kojima se vidi pobednička zastava i oklopna vozila koja prelaze preko ljudi koji se predaju, ukazuju na to kakve bi posledice mogla da donese nova faza sukoba.

Ono što "Južni divovi" osvoje na obali, kao i način na koji to budu učinili, uticaće ne samo na borbu za kontrolu nad moreuzom Bab el-Mandeb već i na dugoročnu borbu za prevlast nad južnim Jemenom.

(Telegraf.rs)