Reči koje ne stare: Sećanje na Milovana Vitezovića, pisca koji je razumeo dušu jednog naroda

Postoje pisci čija dela čitamo za ocenu i lektiru, a postoje i oni uz koje se smejemo, volimo, sazrevamo i kojima se vraćamo celog života. Milovan Vitezović pripadao je ovoj drugoj, retkoj vrsti stvaralaca. Rođen 11. septembra 1944. godine u selu Vitezovići kod Kosjerića, ostavio je iza sebe opus koji nije samo obeležio srpsku književnost i televiziju, već je postao neraskidivi deo našeg kolektivnog pamćenja i emotivnog odrastanja.

Put od Kosjerića do univerzitetskih katedri

Preporučujemo

Vitezovićev životni i obrazovni put vodio ga je od rodnih Tubića i Kosjerića, preko Užica, pa sve do Beograda. Ta geografija njegovog sazrevanja duboko se utisnula u sve što je kasnije napisao – u njegovim delima uvek se osećala toplina zavičaja, puls provincijskog duha i širina prestoničke intelektualne scene. U Beogradu je diplomirao Opštu književnost na Filološkom fakultetu, a potom i dramaturgiju na Fakultetu dramskih umetnosti.

Bio je renesansno plodan autor: pisao je romane, poeziju, drame, aforizme, filmske i televizijske scenarije. Sa više od četrdeset objavljenih knjiga, Vitezović je neumorno gradio mostove između različitih žanrova, uvek zadržavajući ono najvažnije – neposredan kontakt sa publikom i prepoznatljivu duhovitost.

„Lajanje na zvezde“ – lična ispovest koja je postala himna mladosti

Ako bi među svim njegovim delima trebalo izabrati ono koje nosi najčistiju emociju, to je bez sumnje roman „Lajanje na zvezde“, kasnije pretočen u kultni film. Nastao na temeljima Vitezovićevih sopstvenih uspomena iz slavnih dana provedenih u Užičkoj gimnaziji, ovaj roman je zapravo spomenik jednoj bezbrižnijoj epohi.

Sam Vitezović nikada nije krio da je lik neodoljivog maturanta Mihaila Petrovića – Filozofa – gradio prema sebi. Sve one školske dosetke, manguparije, profesorima upućene opaske i prve, nespretne ljubavi koje su čitaoce i gledaoce dovodile do suza, imale su svoje čvrsto uporište u stvarnosti. Vitezović je posedovao redak dar: umeo je da lokalnu anegdotu uzdigne na nivo univerzalnog simbola đačkog doba, stvorivši delo u kome se i danas prepoznaju oni koji tek ulaze u svet odraslih.

Kako oživeti istoriju bez patetike

Pored tinejdžerskih nestašluka, Vitezović je bio i izuzetan hroničar srpske prošlosti. Njegov pristup istorijskim temama bio je oslobođen suvoparnog akademizma. Kroz dela kao što su „Šešir profesora Koste Vujića“ i „Čarape kralja Petra“, on je velikane naše nauke i istorije prikazao kao ljude od krvi i mesa – sa manama, vrlinama, strahovima i specifičnim humorom.

Njegov rad na televiziji ostavio je neizbrisiv trag. Kao scenarista potpisao je antologijske serije poput „Vuka Karadžića“, koja je uvrštena u baštinu Uneska, zatim „Dimitrija Tucovića“ i „Pripovedanja Radoja Domanovića“. Godinama je radio i kao urednik u Televiziji Beograd (RTS), a generacije studenata pamtile su ga kao posvećenog profesora filmskog i televizijskog scenarija na FDU, gde je nesebično prenosio tajne zanata.

Nasleđe koje ne bledi

Knjige Milovana Vitezovića prevođene su na brojne svetske jezike, ali je njegova misao ostala najdublje ukorenjena u prostoru gde je i ponikla. Kada nas je napustio 22. marta 2022. godine u Beogradu, kulturna javnost ostala je bez jednog od svojih najautentičnijih pripovedača.

Ipak, Vitezović nije otišao u zaborav. Dokle god neka nova generacija gimnazijalaca ponavlja replike iz „Lajanja na zvezde“, dokle god se sa osmehom sećamo profesora Koste Vujića i sa pijetetom gledamo na kralja Petra, Milovan Vitezović biće tu. Pokazao nam je da istorija može da bude topla ljudska priča, a da mladost, ma koliko prolazna bila, u dobroj književnosti može da traje večno.

(Telegraf.rs/izvor: Instagram/galerijasrbije.rs)