Ispraćajna kapela za kremaciju na Novom groblju otkriva posebnu priču iz istorije starog Beograda

Jedna kapela na Novom groblju u Beogradu danas se koristi posebno za ispraćaj preminulih čiji su posmrtni ostaci kremirani. Ova kapela, naročito arhitektonski uređena i umetnički veoma vredna, ima posebnu istoriju - nekada je bila jevrejska.

U vreme pre nesrećnog Drugog svetskog rata, Beograd je bio metropola u kojoj su ravnopravni i neretko istaknuti članovi društva bili Jevreji. Neki od njih čak su sebe smatrali Srbima Mojsijeve vere. Njihovi običaji i religija koji se značajno razlikuju od pravoslavne tradicije bili su blago koje je bogatilo život multikulturne prestonice.

Preporučujemo

Beogradski Jevreji podeljeni su u dve velike grupe prema poreklu i tradiciji kojoj pripadaju - aškenazi i sefardi. Prvi poreklo vode iz Centralne i Istočne Evrope, a drugi su naseljavali Otomansko carstvo nakon progona iz Španije.

Kada je osnovano Novo groblje u Beogradu, daleke 1886. godine u Kraljevini Srbiji, ideja je bila da to bude dostojno mesto za sahranjivanje, pre svega po pravoslavnim obredima i prema srpskoj tradicji. Ali, Beograd je i tada bio mesto suživota različitih konfesija i nacija, pa su Jevreji aškenazi dobili svoje parcele. Tačnije, aškenasko groblje devet godina je starije od Novog, jer su u planovima za formiranje groblja u današnjoj Ruzveltovoj ulici parcele za jevrejsko groblje bile unapred odvojene.

Foto: JKP "Pogrebne usluge Beograd"

Međutim, kada je izgrađen Ispraćajni trg, veliki građanski kompleks ispraćajnih kapela, prekoputa kojih se nalazi kolonada od trideset devet stubova, Jevreji aškenatskog reda dobili su svoju ispraćajnu kapelu.

Nažalost, ova kapela nakon Drugog svetskog rata ostala je samo sećanje na zajednicu koja je tokom Holokausta gotovo istrebljena iz Jugoslavije. Zato je urađena prenamena u kapelu za ispraćaj na kremacije, jer se pojavila potreba za posebnim objektom sa hidrauličnim sistemom, u skladu s novim običajem ispraćaja na kremaciju.

Iako se mnogi preminuli ispraćaju u skladu sa verskim običajima, kapela za kremacije projektovana je tako da ima građanski karakter, bez verskih simbola. Tako se ovede mogu ispratiti građani svih veroispovesti, pa i oni koji se deklarišu kao ateisti. Poseban detalj je vitraž apstraktnih motiva, u kapeli je napravljen i prikaz zvezdanog neba.

Kao što smo već pisali, osim po tome što se posmrtni ostaci ne polažu u zemlju i nema pogrebne povorke, ispraćaj u kapeli za kremaciju izgleda veoma slično svakom drugom ispraćaju – porodici se izjavljuje saučešće, drži se govor, moguća je pratnja prikladne muzike, verski obred... Prijatelji i rođaci uobičajeno polažu cveće.

Ispraćajne kapele, Foto: Mateja Beljan

Iako je ideja o kremiranju u Srbiji postojala još u prvoj polovini 20. veka, prve kremacije su bile 1964. godine. Prvi krematorijum nalazio se na Novom groblju, a kasnije je izgrađen jedini beogradski krematorijum ijedan od dva u Srbiji, na Lešću.

Aškenasko groblje danas je posebna celina, odvojena od Novog groblja, mesto sećanja na beogradske Jevereje, njihovu tradiciju, kulturu i istoriju.

(Telegraf.rs)