Godišnjica osnivanja Kraljevine SHS: Promenila ime 1929, okupirana i raskomadana 1941.

Danas se navršavaju 103 godine od proglašenja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, koju je proklamovao prestolonaslednik Aleksandar Karađorđević u kući Krsmanovića na Terazijama u Beogradu, a Kraljevina SHS je 1929. formalno promenila ime u Kraljevina Jugoslavija.

Svečanom proglašenju državnog jedinstva Srba, Hrvata i Slovenaca prethodili su zaključi Narodnog vijeća Slovenaca, Hrvata i Srba i odluke o ujedinjenju Vojvodine i Crne Gore sa Srbijom.

Preporučujemo

Narodna skupština Srba, Hrvata, Bunjevaca, Slovaka, Rusina i ostalih naroda iz Banata, Bačke i Baranje donela je 25. novembra 1918. Odluku o prisajedinjenju Vojvodine Kraljevini Srbiji, podseća Tanjug.

Dan kasnije je u Podgorici je održana velika Narodna skupština srpskog naroda u Crnoj Gori na kojoj je odlučeno "da se Crna Gora s bratskom Srbijom ujedini u jednu državu".

Prestolonaslednik Aleksandar je u ime kralja Petra I proglasio „ujedinjenje Srbije sa zemljama nezavisne države Slovenaca, Hrvata i Srba u jedinstveno Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca”, i rekao da će obrazovati vladu koja ce biti odgovorna narodnom predstavništvu i čiji će prvi i najvažniji zadatak biti utvrđivanje državnih granica u skladu sa etnografskim načelima.

Prvodecembarske izjave kao „konstitutivni akt” predstavljale su osnovu državnopravnog provizorijuma u novostvorenoj državi Kraljevini SHS od ujedinjenja do donošenja Vidovdanskog ustava 1921.

U tom periodu najvišu vlast u Kraljevini SHS predstavljali su kralj, odnosno regent Aleksandar, vlada i Privremeno narodno predstavništvo. Prva vlada KSHS obrazovana je 20. decembra 1918, a Privremeno narodno predstavništvo sastalo se 1. marta 1919.

Deset godina kasnije, 1929, Kraljevina SHS je formalno promenila ime u Kraljevina Jugoslavija i kao takva opsala sve do aprila 1941, kada su je sile Osovine okupirale i raskomadale.

Drugu Jugoslaviju je pod imenom Demokratska Federativna Republika Jugoslavija 29. novembra 1943. u Jajcu proglasilo Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ) pod vođstvom Josipa Broza Tita.

Foto: Tanjug/Sava Radovanović

Novoj državi je nedostajao dobar deo teritorije koji je bio pod okupacijom, ali i međunarodni legitimitet, jer je većina velikih sila do kraja rata priznavala kraljevinu.

Nakon dogovora Tita sa kraljevim izaslanikom Ivanom Šubašićem i usvajanja novog ustava, januara 1946. proglašena je Federativna Narodna Republika Jugoslavija, koja je 1963. preimenovana u Socijalističku Federativnu Republiku Jugoslaviju (SFRJ).

Od SFRJ su se 1991. otcepile prvo Slovenija i Hrvatska, a ubrzo potom Bosna i Hercegovina i Makedonija.

Srbija i Crna Gora su u aprilu 1992. proglasile Saveznu republiku Jugoslaviju kao pravnu naslednicu SFRJ, a ona je pod tim imenom trajala do 2003. Tada se naziv Jugoslavija konačno izgubio proglašenjem Državne zajednice Srbije i Crne Gore.

Obe su postale zasebne države 2006, kada je Crna Gora proglasila nezavisnost.

Sto godina od velike podgoričke skupštine, crnogorski parlament je 29. novembra 2018. usvojio Rezoluciju o poništenju odluka iz 1918, sa obrazloženjem da je tada navodno ukinut dotadašnji suverenitet Crne Gore, iako je za odluke, prema kojima su Srbi u Crnoj Gori i u Srbiji isti narod jednoglasno glasalo svih 160 poslanika.

(Telegraf.rs)