Ljudski mozak se "presloži" 4 puta u životu: Sada je otkriveno kad je promena najveća

Naučnici su identifikovali pet velikih faza razvoja ljudskog mozga, u jednoj od do sada najobuhvatnijih studija koja je istraživala kako se neuronske veze menjaju od ranog detinjstva do duboke starosti.

Istraživanje je zasnovano na snimcima mozga gotovo 4.000 ljudi uzrasta od manje od godinu dana do 90 godina. Naučnici su analizirali neuronske veze i način na koji se one menjaju tokom života, a rezultati su bili vrlo zanimljivi.

Preporučujemo

"Kada se osvrnemo unazad..."

Granice između pomenutih faza obeležavaju četiri “ključne tačke”, kada organizacija mozga prelazi na drugačiju razvojnu putanju. One se javljaju približno oko 9, 32, 66. i 83. godine života.

“Kada se osvrnemo unazad, mnogi osećaju da su im živote obeležile različite faze. Ispostavlja se da i mozak prolazi kroz njih “, rekao je profesor Dankan Estl, istraživač neuroinformatike sa Univerziteta u Kembridžu i jedan od vodećih autora studije.

Po njegovim rečima, razumevanje činjenice da se strukturni razvoj mozga ne odvija kao neprekidno napredovanje, već kroz nekoliko velikih prelomnih tačaka, moglo bi pomoći naučnicima da utvrde kada i na koji način je neuronska organizacija mozga podložnija poremećajima.

Prva faza razvoja mozga obuhvata period od rođenja do približno devete godine života. Tada dolazi do prelaska u adolescentsku fazu, koja u proseku traje do oko 32. godine.

Tokom prvih godina života mozak prolazi kroz proces koji su istraživači opisali kao “konsolidaciju mreže“. U mozgu bebe postoji veliki broj sinapsi - veza između neurona. Kako razvoj napreduje, njihov broj se smanjuje, pri čemu opstaju one koje su aktivnije.

Istraživanje je pokazalo da se tokom ovog perioda smanjuje efikasnost neuronskih veza, dok se istovremeno siva i bela masa mozga brzo povećavaju po zapremini.

Zbog toga debljina moždane kore - udaljenost između spoljašnje sive i unutrašnje bele mase - dostiže svoj vrhunac, dok se stabilizuje i naboranost moždane kore, odnosno karakteristični grebeni na njenoj spoljašnjoj površini.

Druga faza počinje prelaskom u adolescenciju i traje, u proseku, do oko 32. godine, prenosi The Guardian.

"Reč je o obrascu promena"

Tokom ovog perioda bela masa nastavlja da raste, dok se organizacija komunikacionih mreža u mozgu sve više usavršava.

Ovu fazu karakteriše postepeno povećanje efikasnosti veza kroz čitav mozak, što je povezano sa poboljšanjem kognitivnih sposobnosti.

Istraživači pritom naglašavaju da definisanje faza ne znači da mozak ostaje u nekom fiksnom stanju tokom određenog životnog perioda. One su određene na osnovu toga što mozak tokom dužeg vremena prati relativno konstantan trend razvoja.

“Definitivno ne kažemo da će se ljudi u kasnim dvadesetim ponašati kao tinejdžeri, niti da njihov mozak izgleda kao mozak tinejdžera. Reč je zaista o obrascu promena“, rekla je Aleksa Mozli, koja je učestvovala u istraživanju.

Ona dodaje da bi rezultati mogli pomoći u razumevanju faktora rizika za poremećaje mentalnog zdravlja, koji se najčešće javljaju tokom adolescentskog perioda.

Oko 32. godine primećena je najizraženija ukupna promena razvojne putanje mozga.

Istraživači navode da bi određeni životni događaji, poput roditeljstva, mogli imati ulogu u nekim od uočenih promena, ali naglašavaju da istraživanje nije direktno ispitivalo tu povezanost.

“Znamo da se mozak žena koje se porode nakon toga menja. Razumno je pretpostaviti da bi mogla postojati veza između ovih životnih prekretnica i onoga što se događa u mozgu”, rekla je Mozli.

Od približno 32. godine “arhitektura” mozga počinje da se stabilizuje u poređenju sa prethodnim fazama.

To se poklapa sa onim što su druge studije opisale kao “plato inteligencije i ličnosti“, dok pojedini delovi mozga postaju sve više međusobno razdvojeni, odnosno kompartmentalizovani.

Dve poslednje faze

Treća velika prelomna tačka javlja se oko 66. godine života i označava početak faze koju su istraživači nazvali - rano starenje “arhitekture” mozga.

U poslednje dve faze uočene su promene koje karakteriše smanjenje povezanosti u mozgu. Istraživači smatraju da su ove promene povezane sa procesom starenja i degeneracijom bele mase mozga.

Konačno, oko 83. godine počinje poslednja faza, koju su naučnici označili kao “kasno starenje“ mozga.

Za procenu organizacije mozga naučnici su koristili 12 različitih pokazatelja, među kojima su efikasnost neuronskih veza, stepen njihove međusobne organizacione podele i mera u kojoj se mozak oslanja na centralne “čvorove“ ili ima širu, raspršeniju mrežu povezanosti.

Na osnovu analiziranih obrazaca, ovako izgleda kompletan proces:

1. Detinjstvo - od rođenja do oko 9. godine

(Prva prelomna tačka: oko 9. godine)

2. Adolescencija - od oko 9. do 32. godine

(Druga prelomna tačka: oko 32. godine)

3. Odraslo doba - od oko 32. do 66. godine

(Treća prelomna tačka: oko 66. godine)

4. Rano starenje - od oko 66. do 83. godine

(Četvrta prelomna tačka: oko 83. godine)

5. Kasno starenje - od oko 83. godine nadalje

(Telegraf.rs)