30

KAKO SU KOMUNISTI UNIŠTAVALI SRPSKU KULTURU: Gradina na planini Jelici je idealan primer (FOTO)

Ljudi su na ovom visu planine Jelice živeli tokom celog prvog milenijuma pre nove ere, a u periodu VI-VII veka to je bio centar čitave regije i ozbiljan grad koji je verovatno bio i episkopsko sedište. Nažalost, kako se zvao ne znamo jer se pedesetih godina desilo razaranje ove kulturne baštine

Čačak, Josip Broz Tito
Levo: Panorama Čačka. Desno: Josip Broz Tito. Foto: Wikimedia MOMAR032/Стеван Крагујевић

Da se na Gradini na planini Jelici nešto značajno nalazi postalo je ljudima od nauke jasno sredinom XIX veka, mada je običnom narodu bilo poznato od davnina (zato i jeste mesto nazvao Gradina). Janko Šafarik, Sima Trojanović i Feliks Kanic, posetili su ovaj lokalitet i istraživali ga, ali su propisna arheološka istraživanja počela tek 1984. godine: prekasno, kao i obično, zbog našeg neverovatnog i iritirajućeg nemara prema sopstvenom kulturnom nasleđu.

Zašto prekasno? Zato što su komunističke vlasti pedesetih godina prošlog veka dozvolile da se Gradina praktično razori uzimanjem kamena za nasipanje puta Čačak - Goračići. Tom je prilikom jedan broj kamenih ploča sa natpisima razbijen i odnet i zbog toga verovatno nikada nećemo saznati kako se zvalo ovo staro utvrđenje iz rimskih i vizantijskih vremena.

Jasno je da ništa ne sme da stoji na putu napretka, ali neka kočnica ipak mora da postoji inače se put ka napretku pretvara u put bez povratka i survavanje niz istorijsku liticu (što se, simptomatično, na neki način i desilo).

A na Gradini — smeštenoj u Dragačevu na oko 8 km jugozapadno od Čačka, na visini od 846 metara — nalaze se, to znamo pouzdano, ostaci naselja iz starijeg gvozdenog doba (I milenijum pre nove ere), kasnorimskog (okvirno III vek nove ere) i ranovizantijskog perioda (VI-VII vek) te iz ranosrednjevekovnog (VII-X vek).

Ostaci ranovizantijske Gradine na planini Jelici kod Čačka. Foto: Wikimedia Commons/CrniBombarder!!!

Tu je trobrodna Bazilika A pored koje je otkriven veliki broj grobova, zapadno od nje još jedna crkva sa nekropolom označena kao Bazilika B, na severozapadnoj strani Gradine je treća crkva od lomljenog kamena i opeke koju arheolozi zovu Bazilika C i u kojoj su sačuvani ostaci fresaka na krstionici (ona nekropolu ima ne samo oko sebe već i unutrašnjosti), konačno, tu su i Bazilike D i E koje još nisu istražene u potpunosti.

Najvažniji period jeste ranovizantijski, mada treba imati u vidu da je čitav prostor Srbije sve do sredine VIII veka bio pod jurisdikcijom rimskog pape i stoga u tom kulturnom krugu i crkvenom obredu (o tome smo već pisali; budući da su Srbi po svemu sudeći hrišćanstvo nominalno primili već u VII veku, verovatno su ga primili iz Rima; za pravoslavni narod jedinstveno jak kult Vidovdana odnosno Svetog Vitusa ili Vida, kao i neke druge stvari, recimo činjenica da imamo Mratindan, koji je danas posvećen Svetom kralju Stefanu Dečanskom, sporedni su dokazi u prilog toj tezi).

Ostaci ranovizantijske Gradine na planini Jelici kod Čačka. Foto: Wikimedia Commons/CrniBombarder!!!

Pretpostavka je da je Gradina bila episkopsko sedište, ali i centralno političko i trgovačko mesto čitave te administrativne i vojne oblasti. Prostirala se tada, između VI-VII veka, na oko 20 hektara i imala je nekoliko posebnih kvartova koji su bili zaštićeni zidinama; Gornji grad, Severno i Južno podgrađe koji su se širili po okolnim padinama neki su od njih. Stambene zgrade, raskošnije rezidencije, zanatske radionice, dućani, bili su svuda po Gradini. Čak su neki rezidencijalni objekti imali i kanalizaciju.

Što se tiče etničkog sastava Gradine, ono je bilo raznorodno. Slovenska grnčarija pokazuje da su tu živeli i oni, deformisane dečije lobanje pokazuju da je bilo i Huna ili germanskog plemena Gepida, dok ostali nalazi pokazuju romejsko prisustvo (što je i logično, grad je bio romejski), poput ostataka amfora za vina, maslinovo ulje i delikatese koji svedoče o potrebi za upražnjavanjem mediteranskog načina života.

Pogled na Čačak sa Gradine na planini Jelici gde su ostaci velikog ranovizantijskog naselja. Foto: Wikimedia Commons/CrniBombarder!!!

Međutim, Sloveni se javljaju tek nakon ponovnog naseljenja grada koji je oko 600. godine stradao u požaru (moguće je da je razoren u napadu Avara jer je pronađena jedna njihova strelica), i generalno, teško je ili čak nemoguće dati konačan odgovor što se etničke slike i brojčanog odnosa različitih grupa tiče.

Pouzdano se može reći samo ovo: stanovništvo je bilo hrišćanstvo, i govorilo je latinskim jezikom (kao što rekosmo, ne samo što je Gradina tokom svog postojanja bila eklezijastički podređena Rimskoj crkvi, već je i u Romejskom carstvu tek početkom VII veka car Iraklije latinski kao zvanični jezik zamenio grčkim).

Što se tiče ranosrednjevekovnog perioda tokom kojeg su Srbi (ili stalno ili povremeno) živeli u Gradini, treba reći da je vrlo simptomatično to što je staro ime za Čačak iz perioda čitavog srednjeg veka bilo — Gradac.

(O. Š.)

Tagovi: Arheologija, Čačak, Crkva, Gradina na Jelici, Istorija, Komunisti, Romejsko carstvo, Srednjovekovna Srbija, Srednji vek, Stari Rim, Vizantija, Vizantijsko carstvo, Zabavnik

Pogledajte sve vesti u poslednja 24 sata

Komentari (30)
Poređaj komentare:

Poslednji nemački car je bio nesvakidašnja ličnost: Mrzeo je Engleze, kružile su priče da je bio homoseksualac, imao je brojne fetiše, a u Prvom svetskom ratu je poražen (FOTO) (VIDEO)

Ljubavna priča poslednjeg ruskog cara i carice jedna je od najlepših: Zavoleli su se kao tinejdžeri, zbog njega je promenila ime i veru, a sve se završilo tragedijom (FOTO) (VIDEO)

„Devojčice sa periferije sanjare pred Pelivanovim izlogom“: Zbog ovakvih stvari je kod nas izbila komunistička revolucija

Kako smo maštali nekada: Šinski cepelin kod nas tridesetih proglašen saobraćajnim sredstvom budućnosti

Zagreb su 1945. godine oslobodili partizani iz 45. srpske divizije, dok su zagrebački čekali sa strane

Izrael je danas mogao da se nalazi u Indijskom okeanu, da je sproveden tajni plan o deportaciji evropskih Jevreja na Madagaskar

Zelenašenje u Kraljevini Jugoslaviji: Zbog čega su Srbi podržali komuniste i tokom rata masovno odlazili u partizane

Nepoznata veza Musolinija sa Srbima: Kako je još 1918. sazvao milanske tajkune da pomognu našim studentima koji su se mučili u Italiji

Srpski „mug shot“ sa početka prošlog veka: Da li prepoznajete ovo lice? Zovu ga Štrk

Kako bi izgledao prerušeni Hitler: Amerikanci već 1944. napravili ove montaže zlu ne trebalo, pa njima oblepili Nemačku odmah posle rata

Prvi srpski komunista u Holivudu: Naš čovek 1934. bio glavni lik u ekranizaciji romana velikog engleskog pisca

Da li je Srbin koji je pre 105 godina napisao da „Balkanu nije suđeno da živi jednim kulturnim životom, životom koji je dostojan ljudi“ bio u pravu?

Šokirani dečak stoji iznad leševa svoje streljane porodice, nacisti ga gledaju i smeju se. Zatim dobija metak u potiljak (POTRESNA FOTOGRAFIJA)

Poslednje utvrđenje nacista: Posle Hitlerovog samoubistva svi su pobegli u ovaj grad, ali su ipak uhvaćeni (FOTO)

Kako je sekretar Crvene zvezde trpao bombone u džepove krišom od Tita, a onda mu je Broz postavio pitanje (FOTO)

Vulkanska eksplozija koja se čula na drugoj strani zemaljske kugle, gde su ljudi mislili da je topovska paljba sa obližnjeg broda

Treba li žena da brine o porodici, dok muž radi i zarađuje? Mladi Jugosloveni su vrlo moderno odgovorili na ovo pitanje, a šta bi rekli danas

Hitler je doveo do smrti miliona ljudi širom sveta, a evo kako su izgledali najpoznatiji pokušaji atentata na njega

Ruski car Nikolaj II i britanski kralj Džordž V su izgledali gotovo identično: Ove njihove fotografije i danas zbunjuju mnoge (FOTO)

Elizabeti Kokran, majci istraživačkog novinarstva i perjanici Pulicerovog tabloida, želimo srećan 155. rođendan

Bio je zvanični egzekutor u Trećem Rajhu: Ubijao je ljude na giljotini, rekord mu je 32 osobe u jednom danu, a posle rata je isti posao radio za saveznike (FOTO)

Ako je Zemlja ravna ploča, da li preti opasnost da se Mlečni put razlije po njoj i da se podavimo u laktozi?

"Ja sam skinuo Tita sa aparata, ali ga nisam ubio": Sve o poslednjim trenucima Josipa Broza (FOTO)

Danas se navršava 70 godina od kako je naša štampa najavila da je palestinsko pitanje pred konačnim rešenjem

Boj ne bije svijetlo oružje, već boj bije... bruto domaći proizvod: Evo zbog čega su Sile Osovine izgubile Drugi svetski rat

Porno-slike i homoseksualni skandal koji su učvrstili Hitlerovu vlast i donele mu potpunu kontrolu nad Vermahtom

ZAVIRITE U FIRERBUNKER: Mesto gde je Adolf Hitler sebi pucao u glavu, bio spaljen i pokopan

Iz minuta u minut, iz sata u sat: Sva dešavanja u Hitlerovom bunkeru pre i posle samoubistva, sa detaljima koje nikada do sada niste čuli

Legenda kaže da je Tito obišao ceo svet, ali nikad nije kročio u Čačak. Evo i zbog čega

Bizarni događaj s kraja rata: Hitler uz sendviče i mađarsko vino slavi ženidbu, Himler 300 km dalje od astrologa traži savet gde da beži

Stara priča sa srpskog Kosova: Kako je Ajdar tokom turske vlasti spalio srpsku crkvu pa prešao iz islama u pravoslavlje

Šta se desilo sa Bogorodicom nakon Hristovog vaskrsenja? (FOTO)

Mesto rođenja presvete Bogorodice: Da li je Marija došla na svet u pećini ispod ove crkve? (FOTO)

Otisak Isusove šake u kamenu: Nalazi se na putu kojim je Hrist nosio krst na Golgotu (FOTO)

Adolf Hitler je Jugoslaviju posetio samo jednom, a evo u koji grad je kročio odmah nakon okupacije

Ulica kojom je Hrist nosio krst: 16 slika sa jerusalimskog Puta suza koji će vas do suza i dovesti (FOTO)

„Arnaut ubija kaluđera na Kosovu u manastiru Devič 1912. godine“: Kratka priča iz istorije srpskog Kosova

Amerikanci teraju Nemce da šetaju pored tela Jevrejki koje su umrle od gladi nakon što su ih nacisti primorali na marš dug 500 kilometara

Čovek koji na duši nosi više desetina hiljada ljudi, kome ništa nije bilo sveto: Diktator Pinoče je bukvalno gazio preko mrtvih (FOTO) (VIDEO)

"Dvije srpske kraljevine - Crna Gora i Srbija": Reči kralja Nikole koje su danas izuzetno zanimljive za čitanje (FOTO)

Teorije zavere o napadu na Perl Harbor: Amerikanci su znali da će se desiti japanski udar, dopustili su ga da bi ušli u Drugi svetski rat (FOTO) (VIDEO)

Ozloglašeni Staljinov šef policije: Poznat je kao egzekutor u čistkama, silovao je i ubijao žene, a onda je brutalno likvidiran (FOTO) (VIDEO)

/
<% galerijaAlt  %>

Najnovije vesti

Dozvoljavam da mi Telegraf.rs šalje obaveštenja o najnovijim vestima