Osamdeset godina od smrti akademika Veselina Čajkanovića

Veselin Čajkanović, srpski klasični filolog, istoričar religije, etnolog, folklorista, član Srpske kraljevske akademije, profesor i dekan Filozofskog fakulteta u Beogradu, ovaj svet napustio je 6. avgusta 1946. pre 80 godina.

Čajkanović je rođen u Beogradu marta/aprila 1881. Otac Nikola, zanatlija rodom iz Sarajeva, u Beogradu je dospeo da pozicije sekretara Beogradske berze. Majka Ana rodom je bila iz Banata.

Preporučujemo

Na beogradskoj Velikoj školi, koju je okončao 1903. studirao je klasičnu filologiju. Među profesorima koji su mu predavali, nalazili su se, pored drugih, i Nikola Vulić i Miloje Vasić, očevi srpske akademske arheologije i klasičnih studija. Retka sklonost, svojevrsna strast, za ovladavanje jezicima klasične starine, starogrčkim i latinskim, bila je kod njega vidna još u gimnazijskim danima.

Ljuba Stojanović 1905/1906. tada predsedavajući Saveta ministra, u više navrata ministar prosvete i crkvenih dela, uz njegovog gimnazijskog profesora Pavla Popovića, smatra se zaslužnim što je Čajkanović dobio državnu stipendiju za dalje usavršavanje u Evropi.

U Lajpcigu i Minhenu je tako studirao i hebrejski, staroslovenski, osim latinskog i starogrčkog, između ostalih i kod Karla Krumbahera, osnivača prve katedre vizantologije u svetu.Kod Krumbahera u Minhenu je i doktorirao 1907. godine, na latinskom.

U Beogradu je potom izvesno vreme bio gimnazijski nastavnik da bi 1908. postao docent na katedri za latinski na Filosofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu.

Bio je dobrovoljac u Balkanskim ratovima 1912/1913. da bi u Prvom svetskom ratu učestvovao kao rezervni oficir. Teško oboleo prilikom povlačenja 1915. preko planinskih vrleti od Kosova do Jadrana, oporavljao se potom na Krfu i u Bizerti, u tada francuskom Tunisu.

Boravak na oporavku iskoristio je za pisanje i drugu kulturno propagandnu delatnost. Oblikovao je tako Francusko - srpski rečnik uz gramatiku i konverzacioni priručnik, tada dragoceno štivo za srpske vojnike.

U Bizertri je pokrenuo Štampariju srpskih invalida, koja je sa jedne strane imala ulogu da obuči invalide tipografskom zanatu, a sa druge, na taj način je objavljivao časopis Napred, kao i desetine publikacija namenjene saborcima, ukupno 25. Bile su to nevelike knjižice, skromnog formata i opreme, ali valjane, poučne sadržine, koje su deljene besplatno.

Posle boravka na Solunskom frontu prebačen je na Krf gde je imao zadatak da radi na informisanju i propagandi. Uređivao je i službene Srpske novine, u kojima je objavio više priloga koji su najavlivali njegove potonje teme, poput "Iz srpske religije i mitologije", "Iz srpskog foklora", kao i sećanja "Uspomene iz Bizerte".

Po povrtaku u oslobođeni Beograd, uz dužnost upravnika Državne štamparije i načelnika sektora za višu nastavu u Ministarstvu prosvete, posvećuje se radu na univerzitetu.

Vanredni profesor postaje 1919. a redovni tri godine potom, kada postaje i dopisni član Srpske kraljevske akademije.

Predavao je latinski i književnost starog Rima na Filozofskom, kao i uporednu istoriju religija na Bogoslovskom fakultetu.

Oblikovanje Centralnog stručnog kataloga univerziteta bilo je plod njegovog zalaganja. Čajkanovićevom zaslugom biblioteka Seminara za klasične studije obogaćen je dragocenim publikacijama, u sklopu procesa reparacija odnosno ratne odštete iz Nemačke.

Dekan Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu bio je u tri navrata. Aktivno je pomagao rad i više drugih nacionalno prosvetnih institucija, poput Društva Svetog Save, Srpske književne zadruge ili Zadužbine Nikole Čupića.

Prevodio je Plutarha, Tacita, Vergilija, Svetonija, Livija, Plauta.

Posebno su dragocena, do danas uglavnom neprevaziđena, njegova istraživanja stare srpske religije i mitologije.

Tako su nastala dela "O srpskom vrhovnom bogu", "Mit i religija u Srba", "Rečnik srpskih narodnih verovanja o biljkama", "Stara srpska religija i mitologija", ili takođe dragocena studija "Vergilije i njegovi savremenici".

Autor je i jedne studije kojom je dokazao da je Dositej Obradović veći deo njegovih basni temeljio na dobrom poznavanju antičke literature, posebno Plutarha.

Ukupno, napisao je oko 300 stručnih radova, uz brojne publicističke tekstove.

Pošto se na poziciji dekana Filozofskog fakuletta našao aprila 1941. kada je Kraljevina Jugoslavija okupirana, na toj funkciji je proveo čitav period do oslobođenja 1944.

Stoga je po oslobođenju proglašen za saradnika okupatora, i odstranjen sa univerziteta, uz gubitak i drugih prava, juna 1945.

Po svedočenu bližnjih, pošto je saznao za presudu ondašnjeg Suda časti, odnosno nadležnog ministarstva, kako se vratio kući u Puškinovu, gde mu je u međuratnom periodu uspelo da sagradi omanju prizemnu vilu, pao je u postelju, iz koje više nije ustao. Bolovao je 14 meseci. Kada je napustio ovaj svet avgusta 1946. imao je 65 godina.

Sabrana dela Veselina Čajkanovića, u pet tomova, zapravo odabrana, objavljena su u Beogradu 1994. u izdanju Srpske književne zadruga, najvise zalaganjem njegovog negdašnjeg studenta, tada takođe akademika, Vojislava Đurića, koji je isto tako zaslužan za prva publikovanja Čajkanovićevih radova u poratnom periodu, sedamdesetih.

(Kraj) nbe/dž

(Telegraf.rs/Tanjug)