Misterija IZGUBLJENE KOLONIJE duga 440 godina: Gde je nestalo 115 ljudi?! Na ogradi našli urezana slova - CRO

Bio je 18. avgust 1590, treći rođendan njegove unuke Virdžinije Der, prvog engleskog deteta rođenog na tlu Novog sveta. Upravo tada se guverner Džon Vajt, posle tri duge godine, iskrcao na obalu ostrva Roanok.

Međutim, umesto slavlja i susreta sa ćerkom, zetom i ostalih 115 kolonista, dočekala ga je tišina. Naselje je bilo napušteno, a kuće pažljivo uklonjene. Nije bilo znakova borbe, niti tela.

Preporučujemo

Nije bilo tragova ljudi

Na licu mesta, postojala je samo zagonetna poruka, urezana u drveni stub ograde koja je okruživala prazno naselje. Činila ju je jedna reč - CROATOAN.

Upravo je ona postala središte jedne od najstarijih i najtrajnijih misterija u američkoj istoriji, koja više od četiri veka kasnije intrigira arheologe, istoričare i javnost.

Vajtov povratak na Roanok bio je odložen zbog velikog istorijskog događaja - rata između Engleske i Španije.

Kraljica Elizabeta I zahtevala je svaki raspoloživi brod za odbranu od nadolazeće neprijateljske armade, pa je Vajt bio primoran da ostane u Engleskoj, dok je njegova kolonija, uključujući i porodicu, ostala prepuštena sama sebi na drugom kraju sveta.

Kada je konačno 1590. godine uspeo da obezbedi prevoz, u okviru privatne ekspedicije, putovanje je od samog početka bilo praćeno problemima.

Oluja koja je besnela uz obalu Severne Karoline pokazala se kobnom. Dok su pokušavali da pristanu, jedan od čamaca, kojim je komandovao kapetan Spajser, prevrnuo se u velikim talasima. Sedam od 11 članova posade, uključujući i Spajsera, utopilo se pred očima kolega.

Tragični događaj duboko je potresao mornare, koji su želeli da se okrenu i vrate, ali su ih Vajt i kapetan Kjuk ubedili da nastave potragu.

Dok su se približavali ostrvu Roanok, pojavila se nada. U daljini, kroz drveće, videli su svetlost velike vatre. Verujući da su to kolonisti koji signaliziraju njihov dolazak, pohitali su prema njoj.

Celu noć proveli su na usidrenim čamcima, dozivajući ih, trubeći i pevajući poznate engleske pesme, nadajući se odgovoru koji nikada nije stigao.

Kada su se u zoru iskrcali i stigli do vatre, otkrili su samo travu i trulo drveće koje je gorelo. Nije bilo tragova ljudskog prisustva.

Žurno su nastavili prema mestu na kojem je bilo naselje. Tamo su zatekli visoku i čvrstu drvenu ogradu. Na jednom od stubova kod ulaza kora je bila oguljena, a oko metar i po iznad tla velikim slovima urezano je: CROATOAN.

Ranije su na jednom drvetu pronašli i urezana slova “CRO“.

Prema dogovoru koji je Vajt postigao sa kolonistima pre odlaska, oni su trebalo da urežu ime svog novog odredišta - ako budu primorani da napuste naselje. Ključni deo dogovora bio je da, ako odu u nevolji, iznad imena urežu i krst.

Takvog znaka nije bilo. To je Vajtu dalo nadu da su kolonisti živi i na sigurnom.

Unutar svojevrsnog “utvrđenja” sve kuće su uklonjene, dok su teški predmeti, poput gvozdenih šipki i delova topova, bili razbacani, već obrasli travom i korovom.

Kasnije su nađeni i sanduci, od kojih su tri pripadala Vajtu. Bili su opljačkani, prenosi 24sata.hr.

Knjige bile su pocepane, dok je njegov oklop gotovo potpuno nagrizla rđa. Iako ga je bolelo da vidi uništenu imovinu, Vajt je u izveštaju zapisao da se neizmerno obradovao što je pronašao “siguran znak premeštanja kolonije”.

Foto: Historic Images / Alamy / Profimedia

Odmazda zbog srebrne čaše

Planirao je da otplovi prema jugu, do ostrva Kroatoan, današnjem Haterasu, ali sudbina je ponovo promenila planove. Podigla se nova oluja, sidreni konopac broda je pukao, a ekspedicija je bila primorana da se vrati u Englesku.

Džon Vajt više nikada nije video svoju porodicu, niti druge članove kolonije.

Kolonija iz 1587. godine nije bila prvi engleski pokušaj naseljavanja tog područja. Poduhvat je bio deo šire geopolitičke strategije koju je vodio ser Volter Rali, miljenik kraljice Elizabete I.

Cilj je bio da se ospori pomorska dominacija Španije, uspostavi baza za napade na španske flote sa blagom i obezbede novi izvori bogatstva za englesku krunu.

Za razliku od španskog modela osvajanja, Englezi su promovisali “elizabetanski model” kolonizacije, zasnovan na uspostavljanju prijateljskih i trgovačkih odnosa sa domorodačkim stanovništvom.

Prve dve ekspedicije, 1584. i 1585. godine, bile su izviđačke i vojne. Englezi su uspostavili dobre odnose sa plemenom Kroatan, čiji je pripadnik Manteo postao njihov važan saveznik i prevodilac. Čak je putovao u Englesku.

Međutim, vojna ekspedicija iz 1585. godine, koju je predvodio Ralf Lejn, napravila je kobnu grešku.

Nakon što je nestala srebrna čaša, Englezi su za krađu optužili obližnje selo plemena Sekotan, i u znak odmazde ga spalili do temelja.

Taj čin nasilja stvorio je neprijatelje i produbio nepoverenje koje će imati dugoročne posledice. Lejnova kolonija, iscrpljena glađu i u stalnim sukobima sa domorocima, na kraju je napustila ostrvo sa Fransisom Drejkom 1586. godine.

Ubrzo nakon njihovog odlaska stigao je brod sa pojačanjem koje je ser Volter Rali poslao. Pošto je zatečena pustoš, ostavljeno je samo 15 vojnika da čuvaju englesko pravo na tu teritoriju.

Sudbina tih ljudi postala je uvod u misteriju koja će uslediti. Kada su Vajtovi kolonisti stigli 1587. godine, od Mantea su saznali da je tih 15 ljudi napala koalicija domorodačkih plemena, verovatno predvođena osvetoljubivim Sekotanima, i da su moguće ubijeni ili da su pobegli.

Vekovima je jedini trag o Izgubljenoj koloniji bio Vajtov zapis. Međutim, moderna arheologija ponudila je nove materijalne dokaze.

Potraga se vodila na više lokacija, od ostrva Roanok do kopna i južnih ostrva. Logično polazište bilo je područje današnjeg Nacionalnog istorijskog lokaliteta Fort Rali na ostrvu Roanok.

Još od četrdesetih godina prošlog veka arheolozi su tamo vršili iskopavanja i otkrili zemljani nasip koji se smatrao delom utvrđenja kolonije. Pronađeni su i brojni artefakti iz 16. veka, uključujući delove posuđa, alate i staklene perle.

Foto: akg / North Wind Picture Archives / akg-images / Profimedia

Skrivena oznaka na karti

Međutim, mnogi arheolozi danas sumnjaju da je to bilo mesto glavnog naselja sa stambenim kućama. Smatraju da je nasip bio premali da bi štitio celu koloniju i predaleko od tadašnje obale da bi bio efikasan protiv napada sa mora.

Potragu dodatno otežava i sama priroda ostrva.

Tokom vekova vetar je naneo metre peska i zatrpao prvobitnu površinu iz 16. veka, dok je erozija odnela veliki deo obale. Moguće je da su pravi ostaci naselja odavno pod vodom.

Vajt je u svom dnevniku zabeležio da su se kolonisti, pre njegovog odlaska, pripremali da se presele “80 kilometara u unutrašnjost“.

Ta informacija je dobila na značaju nakon novijeg otkrića. Proučavajući Vajtovu kartu Virginea Pars iz 1585. godine, istraživači The First Colony Foundation primetili su dve “nalepnice” na papiru.

Kada su kartu postavili na svetlosni sto u Britanskom muzeju, ispod jedne “nalepnice” otkrili su simbol za koji se smatra da predstavlja utvrđenje - ucrtan nečim što izgleda kao “nevidljivo” mastilo.

Lokacija, nazvana Site X, nalazi se u okrugu Berti, oko 80 kilometara zapadno od Roanoka.

Iskopavanja na tom području otkrila su fragmente engleske keramike iz kasnog 16. veka, uključujući Sari-Hemšir Border keramiku, karakterističnu za taj period.

Ovi nalazi ukazuju na mogućnost da je manja grupa kolonista zaista živela na tom mestu, odvojeno od glavnog dela kolonije.

Najubedljiviji tragovi ipak vode prema jugu, na ostrvo Hateras, koje je u 16. veku bilo poznato kao Kroatoan.

Timovi arheologa, predvođeni Markom Hortonom sa Univerziteta u Bristolu i u saradnji sa lokalnim istoričarem Skotom Dosonom, sproveli su obimna iskopavanja na mestu nekadašnjeg sela istoimenog indijanskog plemena.

Među hiljadama domorodačkih artefakata pronađeni su i evropski predmeti iz kasnog 16. veka.

Nisu pronađeni samo uobičajeni predmeti za trgovinu, poput staklenih perli. Otkriveni su deo pištolja, komad ploče za pisanje, olovna olovka, bakarne kopče za odeću, kao i delovi naučnih instrumenata.

To nisu bili predmeti koje bi domorodačko stanovništvo nužno cenilo kao robu za razmenu, već lični predmeti koje su Englezi mogli da koriste u svakodnevnom životu.

Ser Volter Rali; Foto: BTEU/AUSMUM / Alamy / Profimedia

Misterija nije rešena?

Možda najznačajniji nalaz bili su tragovi četvrtastih rupa za stubove, pomešani sa okruglim rupama koje su ostavile domorodačke kolibe.

Domoroci nisu gradili kuće sa četvrtastim stubovima, što je bila evropska tehnika gradnje. Nalazi su ukazivali na mogućnost da su Englezi gradili svoje domove usred sela novih saveznika.

Ova otkrića navela su Dosona i Hortona na zaključak koji menja tradicionalnu interpretaciju događaja. Prema njihovom tumačenju, Izgubljena kolonija je u velikoj meri mit.

Kolonisti, smatraju oni, najverovatnije nikada nisu bili potpuno “izgubljeni”. Suočeni sa neizvesnim dolaskom novih zaliha i neprijateljski raspoloženim plemenima na kopnu, potražili su utočište kod saveznika - naroda Kroatoan.

Poruka koju su ostavili, prema toj teoriji, nije bila zagonetka, već jasno uputstvo!

Vremenom su se kolonisti venčavali sa pripadnicima plemena, rađala su se njihova deca i postepeno su se asimilovali, postajući deo naroda Kroatoan.

Ova teorija objašnjava i kasnije istorijske zapise.

Naime, kada su engleski istraživači decenijama kasnije stigli u to područje, zabeležili su susrete sa domorocima koji su imali “sive oči” i tvrdili da su njihovi preci bili “belci”.

Istraživač Džon Loson posetio je 1701. godine ostrvo Hateras i zapisao da tamošnji domoroci govore o svojim “belim precima” koji su “došli sa broda“.

Najnovija istraživanja dodatno potkrepljuju ovu teoriju.

Arheolozi su 2025. godine objavili otkriće značajne količine metalnih ljuspica (hammerscale) koje nastaju kao nusproizvod kovanja gvožđa, u sloju iz kasnog 16. veka.

Prema istraživačima, lokalno domorodačko stanovništvo u tom periodu nije imalo tehnologiju potrebnu za kovanje gvožđa.

Misterija, ipak, nije u potpunosti rešena. Nalazi na Haterasu pružaju dokaze u prilog teoriji da se deo ili veći broj kolonista pridružio narodu Kroatoan, ali deo stručne zajednice i dalje ističe da sudbina Izgubljene kolonije nije definitivno ustanovnljena.

(Telegraf.rs)