Kako je nastala pesma "Marš na Drinu": Kompozicija koja je nadživela imperije, ideologije i granice

Od krvavih rovova Cera i Valjeva 1914. godine, preko svečane sale u Stokholmu gde je pratila Ivu Andrića, pa sve do svetskih top-lista i američkih pop obrada – „Marš na Drinu“ ostaje najprepoznatljiviji muzički simbol srpske slobode i nepokornosti.

Postoje pesme koje su više od melodije. Postoje kompozicije koje u svojim taktovima čuvaju čitavu istoriju jednog naroda, njegove uspone, padove, stradanja i vaskrsnuća. Na čitavom Balkanu, ali i daleko van njegovih granica, ne postoji numera koja izaziva tako snažne emocije kao čuveni „Marš na Drinu“. Danas, više od sto godina nakon nastanka, ona i dalje budi ponos i sećanje na vreme kada je jedan mali seljački narod stao pred moćnu imperiju.

Preporučujemo

Pobednički taktovi sa Cera

Priča o „Maršu na Drinu“ počinje u vihoru Prvog svetskog rata. Komponovao ga je Stanislav Binički u Valjevu 1914. godine. Povod je bio veličanstven – prva pobeda srpske vojske, ali i prva saveznička pobeda u celom Velikom ratu, izvojevana na planini Cer.

Binički, tadašnji kapelnik kraljeve garde, posvetio je ovu numeru komandantu Milivoju Stojanoviću Brki, vođi čuvenog Drugog pešadijskog puka, poznatijeg kao „Gvozdeni puk“. Stojanović je herojski poginuo u Kolubarskoj bici, a marš je postao večni spomenik njegovoj hrabrosti. Veliki pisac Branko Ćopić kasnije je govorio da u toj melodiji čuje „topot srpske konjice koja napreduje prema Drini“ i onaj sablasno-veličanstveni zvuk vađenja sablji.

Andrićev prkos i svetska slava

Nakon Drugog svetskog rata, dolaskom komunista na vlast, sudbina pesme se dramatično menja. „Marš na Drinu“ biva prećutno zabranjen kao nacionalistička i dekadentna numera. Javno izvođenje moglo je dovesti čak i do zatvorske kazne. Ipak, pesma je doživela svoje neočekivano vaskrsnuće zahvaljujući našem jedinom nobelovcu, Ivi Andriću.

Kada je 1961. godine kretao u Stokholm da primi Nobelovu nagradu, Andrić je u svom prtljagu poneo staru, izgrebanu ploču sa ovom numerom. Insistirao je da mu nagrada za roman „Na Drini ćuprija“ bude uručena uz taktove upravo ove pesme. Šveđanima se melodija toliko dopala da se vest o njoj proširila svetom poput požara.

Ubrzo nakon toga, „Marš na Drinu“ postaje svetski hit. Izvodili su ga britanski bend The Shadows, belgijski The Jokers, švedski The Spotnicks, pa čak i italijanska pevačica Franca Siciliano. Poseban kuriozitet je verzija čuvene američke pevačice Peti Pejdž iz 1964. godine, pod nazivom „Little Soldier Boy“, gde je ime „Drina“ postalo ime za drvenu figuricu vojnika.

Stihovi koji su dali glas maršu

Decenijama je marš bio isključivo instrumentalno delo. Tek početkom šezdesetih godina prošlog veka, novinar i pesnik Miloje Popović napisao je stihove koji se danas neraskidivo vezuju za ovu muziku. Prvi ih je izveo hor kulturno-umetničkog društva „Ivo Lola Ribar“ iz Beograda, udahnuvši pesmi novu snagu.

„U boj krenite junaci svi...“ – ovi reči postale su deo kolektivne svesti. Popularnost pesme dodatno je učvrstio kultni film Žike Mitrovića iz 1964. godine, koji je kroz sudbinu jedne artiljerijske baterije na Ceru prikazao svu tragiku i veličinu srpskog vojnika.

Himna koja to (zamalo) nije postala

Zanimljivo je da je tokom devedesetih godina, kada se birala nova himna Srbije, „Marš na Drinu“ bio u najužem izboru. Iako je narodna podrška bila ogromna, sudbina je htela da zvanična himna postane „Bože pravde“. Ipak, za mnoge Srbe, upravo je ovaj marš nezvanična himna koja najbolje oslikava moralnu snagu naroda koji je, našavši se u ratnom vrtlogu, ostvario pobede nad daleko nadmoćnijim neprijateljem.

Danas, „Marš na Drinu“ više nije samo vojna koračnica. To je svedočanstvo o vremenu časti, o komandantima koji su ginuli sa svojim vojnicima i o pesmi koja je bila jača od zabrana i zaborava.

Tekst pesme "Marš na Drinu"

U boј krenite јunaci svi

Krente i ne žalʼte život svoј

Cer nek vidi stroј, Cer nek čuјe boј

A reka Drina,

Slavu, hrabrost i јunačku ruku srpskog sina.

Poј, poј, Drino vodo hladna ti

Pamti, pričaј kad su padali

Pamti hrabri stroј koјi јe pun ognja, sile, snage,

proterao tuđina sa reke naše drage.

Poј, poј, Drino, pričaј rodu mi

Kako smo se hrabro borili

Pevao јe stroј, voјevô se boј

Kraј hladne vode

Krv јe tekla

Krv se lila Drinom zbog slobode.

(Telegraf.rs/izvor: Youtube/Tragom istorije)